Foto: almatysite.kz
Jasandy intellekt qoldanylmaityn sala joq. Adamnyń aqyl-oiyn qajet etetin qyzmetterdiń bárin jasandy intellekt atqaryp otyr. Dese de, mamandar onyń adamzatqa qaýipti tustary bar ekenin aitady. Sebebi osy kúni jasandy intellekt arqyly adamdardy baqylaý kúsheigen. Osy oraida Ult.kz «Jasandy intellekt adam ómirin qalai ózgertti?», «Adamzat úshin qanshalyqty qaýipti?», «Qandai salalarda keńinen qoldanylady?», «Jasandy intellekt adamnan ozyp ketýi múmkin be?», «Bolashaqta adamdardyń jumyssyz qalý qaýpi bar ma?», «Qazaqstanda jasandy intellekt salasy qalai damyp jatyr?» degen siiaqty suraqtarǵa jaýap izdep kórdik.
Ómirdi jeńildetti
BǴM ǴK «Aqparattyq jáne esepteý tehnologiialary institýty» RMK bas direktorynyń orynbasary Órken Mamyrbaev jasandy intellekt dep adamnyń sanasy siiaqty ártúrli fýnktsionaldy fýnktsiialardy basqara alatyn kúrdeli mehanizmdi atady.
«Qazir ǵylym salasy retinde jasandy intellekti sheshetin kúrdeli esepter bar. Solardy sheshý protsesinde, mysaly, jer qoinaýyn zertteý, ǵaryshty igerý sekildi salalardy avtomattandyrýǵa týra keldi. Adam balasynyń qoly jetpeitin jerlerdi, júielerdi avtomattandyryp, intellektýaldy júielerdi engize otyra, jasandy intellektiniń paida bolýyna ákep soqtyrdy. Sonyń biri – qarapaiym ChatGPT, mysaly siz suraq qoiasyz – ol entsiklopediia siiaqty mátindi qurap, taldaý jasap, túsindirip beredi. Sol siiaqty ártúrli, kúrdeli jasandy intellekti bar, óndiriste, ǵarysh salasynda qoldanylady. Osyndai jasandy intellektiler avtomattandyrylǵan protseste nemese tehnologiiamen qatar damyp otyrdy. Sondyqtan ǵylym, tehnologiianyń damý barysynda jasandy intellekt te barynsha damyp, jetilip kele jatyr.
Jasandy intellekt ómirimizdi barǵan saiyn jeńildetedi. Kiim-keshek, taýar satyp alý protsesinde JI kómegimen kez kelgen taýardy taýyp, satyp alasyz. Kúndelikti mashina satý, úi satyp alý protsesinde jasandy intellekt belgili bir somasyna, parametrine bailanysty suranystaryńyzdy saralap, qalaýyńyzdy aldyńyzǵa ákele qoiady. Sonyń ishinde taldaý jasap bere alady. Qarapaiym referat jazýda siz ChatGPT -di qoldana alasyz. JI ken óndirisinde qoldanylady, adam túse almaityn tereńdikti robottardyń sanaly túrde jumys istep, belgili bir mineraldardy óndirip berýi nemese himiia protsesinde ártúrli himiialyq reaktsiialardy qadaǵalaýy múmkin, nemese iadro ónerkásibinde, ózińiz bilesiz, sintez júrip jatady, úlken temperatýrada jumys atqarylýy kerek bolady, iaǵni munda da JI kómegine zárýmiz. Iaǵni adamnyń atqarýy qiyn jumystyń kópshiligin jasandy intellekt basqaryp, ómirdi barynsha jeńildetip kele jatyr. Jeńildetken saiyn damý, kúrdeli esepterdi sheshýge jol ashylady. Ǵylymi tehnikamyzdyń qaryshtap damýyna, jumysymyzdyń jeńildeýine JI osyndai úlken múmkindikter berip, yqpal etedi», – deidi Órken Mamyrbaev.
IT ǵalymynyń aitýynsha, bolashaqta adam qyzmetin tolyǵymen robottar atqarady dep aitý qiyn. Kei salada robottar, qarapaiym tilde aitsaq, mysaly, meditsina salasynda eksperttik jasandy intellektiler bar. Máselen, ÝDZ, Tomografiia siiaqty apparattar ártúrli sýretterdi alady, jasandy intellekt taldaý jasap kórsetedi. «Myna jerlerde mynadai aýrý bar, oǵan mynadai dári qoldansańyz bolady» dep anyqtap beredi.
«Biraq siz jasandy intellektiniń jazyp bergen dárisin alyp qoldana salmaisyz, odan basqa da patologiialar bolýy múmkin, basqa aýrýdyń túrleri týyndaýy yqtimal, onyń usynǵan dárisi basqa aýrýdyń asqynýyna ákelse she? Sondyqtan JI qansha damyp jatsa da, adam – negizgi ekspert. Ázirge álemdi tolyq robottar basqaryp, jumyssyzdyq týyndaidy deý múmkin emes. Ol robottar kúrdeli esepterdi sheshýge ǵana múmkindik beredi. Mysaly, tereń shahtalarda, ken oryndary men ǵaryshta ártúrli zertteýler júrgizgende qoldanylýy múmkin. Avtomobildi júrgizýde, mysaly, siz mashina aidai almasańyz, robot avtomatty túrde kólikti júrgizip beredi. Keibir robottar sizge arnaiy chat quryp, usynady, arnaiy sheshimdi báribir ózińiz qabyldaisyz. Sondyqtan adamzat jumyssyz qalýy múmkin degen aqparat – qazir qaýip tóndirip turǵan aqparat emes», – deidi Órken Jumajanuly.
Bilikti, bilimdi adam robotty basqarady
Mamannyń aitýynsha, árqashan bilikti, bilimdi adam robotty basqarady. Órkenietke ilese almasaq, jańa tehnologiialardy meńgermesek, qoldanbasaq, artta qalarymyz anyq. Iaǵni jańa tehnologiialardy ózimiz jasaýymyz kerek.
«Óitkeni jasandy intellekt, ózimizdiń intellektýaldy júiemiz bolmasa, onda sheteldiń jasandy intellektisin qoldanýymyzǵa týra keledi. Soǵan aqy tólep, basqa bireýge táýeldi bolamyz. Sondyqtan jasandy intellekt tehnologiialaryn ózimizdiń órkeniette, elimizde qoldaný kerek. Iaǵni ózimizdiń paidamyzǵa qarai damytýymyz qajet. Eger biz ol júieni damytpasaq, onda artta qalyp qoiamyz jáne ony qýyp jete almaimyz. Ózderińiz kórip otyrsyzdar, ChatGPT qazir qazaq tilinde de jaýap bere alady, oidy jazyp túsiredi. Ony sheteldik kompaniialar ázirledi, al biz tutynýshy retinde qoldanyp otyrmyz. Endi onyń aqyly túri paida bolady.
Árine, jasandy intellekt bizben qatar damidy. Biraq ony damytyp, úiretip otyratyn adam balasy, ártúrli aqparattardy úiretip, onyń qatesin túzep otyrady. Onyń qatesin túzei-túzei, onyń durys sheshim qabyldaýyna múmkindik beredi. Biraq árqashan onyń sheshimin durys-burys ekenin kórsetip otyratyn adamzat balasy», – deidi Órken Mamyrbaev.
Sarapshynyń aitýynsha, Qazaqstanda jasandy intellektini damytý úshin ózimizge kerek aqparattardy elektrondy júiege engizý kerek. Mysaly, Amerika osyǵan deiingi óziniń esepterin elektrondy túrde bir júiege saqtap otyrdy. Osy málimetteri ósip, milliondaǵan aqparat paida bolǵan kezde álgi aqparatty sýyryp alý arqyly jasandy intellektini úiretken. Al sodan aqparatqa taldaý jasaý arqyly intellekt damyp otyrdy.
«Biz de búkil júieni, aqparatty elektrondy nusqada saqtap, olardy júieli quryp otyrsaq, jasandy intellektiniń ózin jasaýǵa múmkindik baryn, osy salany damyta beretinimizdi túsinemiz. Arnaiy serverlerimizge sýperkompiýterler ortalyǵyn ashyp, sol ortalyqtarda derekter saqtaýymyz qajet. Ol derekterdi arnaiy taldaý júielerin anyqtap jáne oǵan jasandy intellektini ornatyp, derekterdi basqaryp, kerekti suraqtarǵa jaýap beretindei júie qurý mańyzdy. Al qandai máselelerge nazar aýdarýymyz qajet degende, eń birinshi, standarttardy anyqtaý, bilikti mamandar daiyndaý, kerek qujattarmen, baǵdarlamalarmen, tehnikamen qamtamasyz etýdi oilastyrǵan jón. Arnaiy institýttardy damytyp, Úkimet pen naryqtaǵy kompaniialarmen bailanystyrýymyz da qajet», – deidi Órken Jumajanuly.
