فوتو: almatysite.kz
جاساندى ينتەللەكت قولدانىلمايتىن سالا جوق. ادامنىڭ اقىل-ويىن قاجەت ەتەتٸن قىزمەتتەردٸڭ بەرٸن جاساندى ينتەللەكت اتقارىپ وتىر. دەسە دە, ماماندار ونىڭ ادامزاتقا قاۋٸپتٸ تۇستارى بار ەكەنٸن ايتادى. سەبەبٸ وسى كٷنٸ جاساندى ينتەللەكت ارقىلى ادامداردى باقىلاۋ كٷشەيگەن. وسى ورايدا Ult.kz «جاساندى ينتەللەكت ادام ٶمٸرٸن قالاي ٶزگەرتتٸ?», «ادامزات ٷشٸن قانشالىقتى قاۋٸپتٸ?», «قانداي سالالاردا كەڭٸنەن قولدانىلادى?», «جاساندى ينتەللەكت ادامنان وزىپ كەتۋٸ مٷمكٸن بە?», «بولاشاقتا ادامداردىڭ جۇمىسسىز قالۋ قاۋپٸ بار ما?», «قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكت سالاسى قالاي دامىپ جاتىر?» دەگەن سيياقتى سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەپ كٶردٸك.
ٶمٸردٸ جەڭٸلدەتتٸ
بعم عك «اقپاراتتىق جەنە ەسەپتەۋ تەحنولوگييالارى ينستيتۋتى» رمك باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ٶركەن مامىرباەۆ جاساندى ينتەللەكت دەپ ادامنىڭ ساناسى سيياقتى ەرتٷرلٸ فۋنكتسيونالدى فۋنكتسييالاردى باسقارا الاتىن كٷردەلٸ مەحانيزمدٸ اتادى.
«قازٸر عىلىم سالاسى رەتٸندە جاساندى ينتەللەكتٸ شەشەتٸن كٷردەلٸ ەسەپتەر بار. سولاردى شەشۋ پروتسەسٸندە, مىسالى, جەر قويناۋىن زەرتتەۋ, عارىشتى يگەرۋ سەكٸلدٸ سالالاردى اۆتوماتتاندىرۋعا تۋرا كەلدٸ. ادام بالاسىنىڭ قولى جەتپەيتٸن جەرلەردٸ, جٷيەلەردٸ اۆتوماتتاندىرىپ, ينتەللەكتۋالدى جٷيەلەردٸ ەنگٸزە وتىرا, جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ پايدا بولۋىنا ەكەپ سوقتىردى. سونىڭ بٸرٸ – قاراپايىم ChatGPT, مىسالى سٸز سۇراق قوياسىز – ول ەنتسيكلوپەدييا سيياقتى مەتٸندٸ قۇراپ, تالداۋ جاساپ, تٷسٸندٸرٸپ بەرەدٸ. سول سيياقتى ەرتٷرلٸ, كٷردەلٸ جاساندى ينتەللەكتٸ بار, ٶندٸرٸستە, عارىش سالاسىندا قولدانىلادى. وسىنداي جاساندى ينتەللەكتٸلەر اۆتوماتتاندىرىلعان پروتسەستە نەمەسە تەحنولوگييامەن قاتار دامىپ وتىردى. سوندىقتان عىلىم, تەحنولوگييانىڭ دامۋ بارىسىندا جاساندى ينتەللەكت تە بارىنشا دامىپ, جەتٸلٸپ كەلە جاتىر.
جاساندى ينتەللەكت ٶمٸرٸمٸزدٸ بارعان سايىن جەڭٸلدەتەدٸ. كيٸم-كەشەك, تاۋار ساتىپ الۋ پروتسەسٸندە جي كٶمەگٸمەن كەز كەلگەن تاۋاردى تاۋىپ, ساتىپ الاسىز. كٷندەلٸكتٸ ماشينا ساتۋ, ٷي ساتىپ الۋ پروتسەسٸندە جاساندى ينتەللەكت بەلگٸلٸ بٸر سوماسىنا, پارامەترٸنە بايلانىستى سۇرانىستارىڭىزدى سارالاپ, قالاۋىڭىزدى الدىڭىزعا ەكەلە قويادى. سونىڭ ٸشٸندە تالداۋ جاساپ بەرە الادى. قاراپايىم رەفەرات جازۋدا سٸز ChatGPT -دٸ قولدانا الاسىز. جي كەن ٶندٸرٸسٸندە قولدانىلادى, ادام تٷسە المايتىن تەرەڭدٸكتٸ روبوتتاردىڭ سانالى تٷردە جۇمىس ٸستەپ, بەلگٸلٸ بٸر مينەرالداردى ٶندٸرٸپ بەرۋٸ نەمەسە حيمييا پروتسەسٸندە ەرتٷرلٸ حيمييالىق رەاكتسييالاردى قاداعالاۋى مٷمكٸن, نەمەسە يادرو ٶنەركەسٸبٸندە, ٶزٸڭٸز بٸلەسٸز, سينتەز جٷرٸپ جاتادى, ٷلكەن تەمپەراتۋرادا جۇمىس اتقارىلۋى كەرەك بولادى, ياعني مۇندا دا جي كٶمەگٸنە زەرۋمٸز. ياعني ادامنىڭ اتقارۋى قيىن جۇمىستىڭ كٶپشٸلٸگٸن جاساندى ينتەللەكت باسقارىپ, ٶمٸردٸ بارىنشا جەڭٸلدەتٸپ كەلە جاتىر. جەڭٸلدەتكەن سايىن دامۋ, كٷردەلٸ ەسەپتەردٸ شەشۋگە جول اشىلادى. عىلىمي تەحنيكامىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا, جۇمىسىمىزدىڭ جەڭٸلدەۋٸنە جي وسىنداي ٷلكەن مٷمكٸندٸكتەر بەرٸپ, ىقپال ەتەدٸ», – دەيدٸ ٶركەن مامىرباەۆ.
IT عالىمىنىڭ ايتۋىنشا, بولاشاقتا ادام قىزمەتٸن تولىعىمەن روبوتتار اتقارادى دەپ ايتۋ قيىن. كەي سالادا روبوتتار, قاراپايىم تٸلدە ايتساق, مىسالى, مەديتسينا سالاسىندا ەكسپەرتتٸك جاساندى ينتەللەكتٸلەر بار. مەسەلەن, ۋدز, توموگرافييا سيياقتى اپپاراتتار ەرتٷرلٸ سۋرەتتەردٸ الادى, جاساندى ينتەللەكت تالداۋ جاساپ كٶرسەتەدٸ. «مىنا جەرلەردە مىناداي اۋرۋ بار, وعان مىناداي دەرٸ قولدانساڭىز بولادى» دەپ انىقتاپ بەرەدٸ.
«بٸراق سٸز جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ جازىپ بەرگەن دەرٸسٸن الىپ قولدانا سالمايسىز, ودان باسقا دا پاتولوگييالار بولۋى مٷمكٸن, باسقا اۋرۋدىڭ تٷرلەرٸ تۋىنداۋى ىقتيمال, ونىڭ ۇسىنعان دەرٸسٸ باسقا اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنا ەكەلسە شە? سوندىقتان جي قانشا دامىپ جاتسا دا, ادام – نەگٸزگٸ ەكسپەرت. ەزٸرگە ەلەمدٸ تولىق روبوتتار باسقارىپ, جۇمىسسىزدىق تۋىندايدى دەۋ مٷمكٸن ەمەس. ول روبوتتار كٷردەلٸ ەسەپتەردٸ شەشۋگە عانا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مىسالى, تەرەڭ شاحتالاردا, كەن ورىندارى مەن عارىشتا ەرتٷرلٸ زەرتتەۋلەر جٷرگٸزگەندە قولدانىلۋى مٷمكٸن. اۆتوموبيلدٸ جٷرگٸزۋدە, مىسالى, سٸز ماشينا ايداي الماساڭىز, روبوت اۆتوماتتى تٷردە كٶلٸكتٸ جٷرگٸزٸپ بەرەدٸ. كەيبٸر روبوتتار سٸزگە ارنايى چات قۇرىپ, ۇسىنادى, ارنايى شەشٸمدٸ بەرٸبٸر ٶزٸڭٸز قابىلدايسىز. سوندىقتان ادامزات جۇمىسسىز قالۋى مٷمكٸن دەگەن اقپارات – قازٸر قاۋٸپ تٶندٸرٸپ تۇرعان اقپارات ەمەس», – دەيدٸ ٶركەن جۇماجانۇلى.
بٸلٸكتٸ, بٸلٸمدٸ ادام روبوتتى باسقارادى
ماماننىڭ ايتۋىنشا, ەرقاشان بٸلٸكتٸ, بٸلٸمدٸ ادام روبوتتى باسقارادى. ٶركەنيەتكە ٸلەسە الماساق, جاڭا تەحنولوگييالاردى مەڭگەرمەسەك, قولدانباساق, ارتتا قالارىمىز انىق. ياعني جاڭا تەحنولوگييالاردى ٶزٸمٸز جاساۋىمىز كەرەك.
«ٶيتكەنٸ جاساندى ينتەللەكت, ٶزٸمٸزدٸڭ ينتەللەكتۋالدى جٷيەمٸز بولماسا, وندا شەتەلدٸڭ جاساندى ينتەللەكتٸسٸن قولدانۋىمىزعا تۋرا كەلەدٸ. سوعان اقى تٶلەپ, باسقا بٸرەۋگە تەۋەلدٸ بولامىز. سوندىقتان جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىن ٶزٸمٸزدٸڭ ٶركەنيەتتە, ەلٸمٸزدە قولدانۋ كەرەك. ياعني ٶزٸمٸزدٸڭ پايدامىزعا قاراي دامىتۋىمىز قاجەت. ەگەر بٸز ول جٷيەنٸ دامىتپاساق, وندا ارتتا قالىپ قويامىز جەنە ونى قۋىپ جەتە المايمىز. ٶزدەرٸڭٸز كٶرٸپ وتىرسىزدار, ChatGPT قازٸر قازاق تٸلٸندە دە جاۋاپ بەرە الادى, ويدى جازىپ تٷسٸرەدٸ. ونى شەتەلدٸك كومپانييالار ەزٸرلەدٸ, ال بٸز تۇتىنۋشى رەتٸندە قولدانىپ وتىرمىز. ەندٸ ونىڭ اقىلى تٷرٸ پايدا بولادى.
ەرينە, جاساندى ينتەللەكت بٸزبەن قاتار داميدى. بٸراق ونى دامىتىپ, ٷيرەتٸپ وتىراتىن ادام بالاسى, ەرتٷرلٸ اقپاراتتاردى ٷيرەتٸپ, ونىڭ قاتەسٸن تٷزەپ وتىرادى. ونىڭ قاتەسٸن تٷزەي-تٷزەي, ونىڭ دۇرىس شەشٸم قابىلداۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بٸراق ەرقاشان ونىڭ شەشٸمٸن دۇرىس-بۇرىس ەكەنٸن كٶرسەتٸپ وتىراتىن ادامزات بالاسى», – دەيدٸ ٶركەن مامىرباەۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ ٷشٸن ٶزٸمٸزگە كەرەك اقپاراتتاردى ەلەكتروندى جٷيەگە ەنگٸزۋ كەرەك. مىسالى, امەريكا وسىعان دەيٸنگٸ ٶزٸنٸڭ ەسەپتەرٸن ەلەكتروندى تٷردە بٸر جٷيەگە ساقتاپ وتىردى. وسى مەلٸمەتتەرٸ ٶسٸپ, ميلليونداعان اقپارات پايدا بولعان كەزدە ەلگٸ اقپاراتتى سۋىرىپ الۋ ارقىلى جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ٷيرەتكەن. ال سودان اقپاراتقا تالداۋ جاساۋ ارقىلى ينتەللەكت دامىپ وتىردى.
«بٸز دە بٷكٸل جٷيەنٸ, اقپاراتتى ەلەكتروندى نۇسقادا ساقتاپ, ولاردى جٷيەلٸ قۇرىپ وتىرساق, جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ ٶزٸن جاساۋعا مٷمكٸندٸك بارىن, وسى سالانى دامىتا بەرەتٸنٸمٸزدٸ تٷسٸنەمٸز. ارنايى سەرۆەرلەرٸمٸزگە سۋپەركومپيۋتەرلەر ورتالىعىن اشىپ, سول ورتالىقتاردا دەرەكتەر ساقتاۋىمىز قاجەت. ول دەرەكتەردٸ ارنايى تالداۋ جٷيەلەرٸن انىقتاپ جەنە وعان جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ورناتىپ, دەرەكتەردٸ باسقارىپ, كەرەكتٸ سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتٸندەي جٷيە قۇرۋ ماڭىزدى. ال قانداي مەسەلەلەرگە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت دەگەندە, ەڭ بٸرٸنشٸ, ستاندارتتاردى انىقتاۋ, بٸلٸكتٸ ماماندار دايىنداۋ, كەرەك قۇجاتتارمەن, باعدارلامالارمەن, تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋدٸ ويلاستىرعان جٶن. ارنايى ينستيتۋتتاردى دامىتىپ, ٷكٸمەت پەن نارىقتاعى كومپانييالارمەن بايلانىستىرۋىمىز دا قاجەت», – دەيدٸ ٶركەن جۇماجانۇلى.
