«Biz «Janyńda júr jaqsy adam» degen sózdiń baiybyna bara bermeimiz. Shyn máninde, Táýelsizdik dáýirinde óziniń eńbegimen, bilimimen, ónerimen ozyp shyqqan qanshama zamandastarymyz bar. Olardyń júrip ótken joldary – kez kelgen statistikadan artyq kórsetkish». Bul Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: Rýhani jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda aityǵan oi. Rasynda, dúrbeleńge toly dúniiada, qarbalasqa toly tirlikte janymyzda júrgen jaqsy adamdardy jii umytyp ketip júrmiz. El igiligi jolynda aianbai eńbek etip, qabilet-qarymyn izgilikke jumsap júrgen jandar kóp. Olar tipti, bizdiń janymyzda júrýi bek múmkin.
«Sondyqtan, olardy televiziialyq derekti týyndylardyń keiipkerine ainaldyrýymyz kerek. Jastar ómirge shynaiy kózben qarap, óz taǵdyrlaryna ózderi ielik ete alatyn azamattar bolýy úshin olarǵa úlgi usynýymyz kerek», - deidi Elbasy bul oidy sabaqtai kele. Jas órenderge týra baǵyt nusqaý – aǵa býynyń paryz-mindeti. Qazirgi qoǵamnyń ainasy – teledidar men internet. Sondyqtan jastardyń aqparat aǵynynda adaspaýy úshin izgilikti jumystar atqarǵanymyz abzal. Úlgi tutar tulǵalardy jii nasihattap, olardyń jaqsy qyry týraly jii jariia qylýymyz qajet.
Álqissa, sózimizdi jalǵai ketsek. El erteńi – bilimdi, bilikti jastar. «Bulaq kórseń kózin ash» degendei, qazaq jastaryn bilimge baǵyttaiyq. Elbasy N.Nazarbaev: «Qazaqstannyń bolashaǵy búgingi jastar. Sizder olarǵa qalai bilim berseńizder, Qazaqstan sol-deńgeide bolady» dep atap kórsetken. Elimizdiń bolashaǵy jastardyń eńbekqorlyǵyna, talap-tilegine, arman-muratyna bailanysty. Olar ata-babalarymyzdan mura bolyp kele jatqan qundylyqtarymyzdy, tarihi dástúrlerimizdi jańǵyrtyp, ony alǵa bastyryp qana qoimai, ekonomikasyn, ǵylymyn da damytýǵa, jigerlene el úshin eńbektenýge mindetti. Endeshe jastar eńbek jolyna túskende ǵana qoǵamyn órge bastyra alady. Otanshyl halyq jastary bolmaǵan eldiń bolashaǵy qarańǵy. Jańa zaman táýelsiz el muraty — jastardyń bilimi men biliktilikke talpynyp árekettenýin, eńbektenip ósýin talap etip otyr. «Elińniń uly bolsań, elińe janyń ashysa, azamattyq namysyń bolsa, qazaqtyń memleketin nyǵaityp, kórkeiýi jolynda terińdi tógip eńbek et. Jerdiń de, eldiń de iesi ekenińdi umytpa», – deidi.
Kez-kelgen el óziniń keleshegin óskeleń urpaǵymen bailanystyrady. Ár urpaqtyń peshenesine jazylǵan zaman aǵymy, kezeń tynysy bolady.
Qaisar rýh pen qara kúshti qarý etip, erkindik úshin kúresken babalarymyzdyń erlik jolyndaǵy kúresi búgingi tańda aibyny aspan tiregen táýelsizdik tuǵyryn biiktetti. Jumyr jerdiń ien bóligin iemdenip, jer kólemi jaǵynan dúniejúzi boiynsha toǵyzynshy orynda turǵan Táýelsiz Qazaqstan degen ataqty attai jiyrma jeti jyl buryn kúlli adamzattyń sanasyna quidy.
Qazirgi tańda qazaq eli jan-jaqty órkendep, damyp kele jatqan alyp elge ainalyp jatqany ámdege aian.
Jastar elimizdiń áleýmettik, ekanomikalyq jáne qoǵamdyq ómirdiń barlyq salalaryna qatystylyǵy jaǵynan alǵanda, bolashaǵy zor qoǵamnyń mańyzdy bólshegi. Qazirgi tańda jańa kózqaraspen qaraityn jalyndy jastardyń elimizdiń jańarý úderisterine belsene qatysyp keledi. Elimizdiń búgingi jastary jańa jaǵdaida zamanaýi memlekettiń jasap jatqan syndarly saiasatynyń arqasynda alysqa qol sermep, álemdik deńgeidegi ustanymdy igerip, keleshektiń kiltin óz qoldaryna alýda.
«Jastar-bolashaqqa aparatyn altyn kópir» deidi dana halqymyz. Árbir óskeleń urpaq jeke qabiletine jáne kásibi bilimine sai qoǵamymyzda óz ornyn tabýy qajet. Bizdiń áleýmettik-ekanomikalyq damý jolyndaǵy qarqynymyz, jastardyń qoǵamdyq – saiasi ómirdegi ustanymyna olardyń erteńgi kúnge degen senimi men belsendiligine tikelei bailanysty. Endigi kezekte tárbie mazmuny men jastardy tárbieleý isi olardyń dúnietanymyn qalyptastyrý jáne aqparattyq-saiasi mádenietin kóterýge basa kóńil aýdarýǵa tiispiz.
Árbir qazaq jastary ózderin ultjandymyn dep uǵynyp, ón boiynda ulttyq namysyn joǵary qoiý kerek. Elimizdiń beibit aspanynda qazaq jastary erkin eldiń aiqyn maqsattarymen jigerlenip, tek qana alǵa umtylýǵa jumys jasaimyz.
Memleket basshysynyń «Bolashaqqa baǵdar: Rýhani jańǵyrý» maqalasynda jastardyń úlgi alýyna, zamanaýi Qazaqstannyń kelbetin tanytýǵa múmkindik beretin «100 jańa esim» jobasy usynylǵan. Bul joba jaiynda Elbasy «Jastar ómirge shynaiy kózben qarap, óz taǵdyrlaryna ózderi ielik ete alatyn azamattar bolýy úshin olarǵa úlgi usynýymyz kerek» dep eskertken bolatyn.
«Jańa esim» jobasy óziniń batyry men aqynyn kórsetkisi keletin qalyń jurtshylyq tarapynan keń qoldaý taýyp, respýblikalyq mańyzdaǵy úzdik tulǵalarmen qatar, árbir oblystyń, árbir aýdannyń, tipti árbir mekteptiń, ujymnyń úzdik júz tulǵasyn tizimdep shyǵý bastamasy jii kóterilýde. Eldegi metsenettar men qamqorlyq pen qaiyrymdylyq jasaýshy tulǵalardyń kópshiligi tanymaldylyqqa tanytýǵa mán bermei jatady. Tanymaldylyqty artyq dúnie sanaityn kóptegen metsenat tulǵalar ózderiniń mereili isteri úlken bir urpaqty tárbieleýge jetetindigin eskermeidi. Adamgershiligi mol adamnyń qarapaiym keletindigi de belgili. Alaida munda halyq qalaǵan, aimaq qoldaǵan tulǵany jurttyń ózi usyna alady. Qazirdiń ózinde júz esimdi anyqtaý maqsatynda ár ólkede qyzý usynystar kelip túsýde.
Aqylymen, darynymen zamanaýi qazaqstandyq qoǵamdy qalyptastyrýǵa úles qosqan tulǵalardyń sanatyn saǵat sanap ósip jatqandai. Respýblikaǵa tanymal adamdarmen qatar igi is tyndyrǵan ózge de jaisań tulǵalar jobaǵa usynylýda. Qazaqstannyń jańa zamanǵy kelbetin qalyptastyrýǵa umtylǵan tulǵalardan ónege alǵan jastar da ózin jetistik jolynda, elge eńbek sińirý maqsatynda ómirin sarp etetin bolady. Eli úshin, jeri úshin qandai da bir saýapty is sińirip ketýge umtylady.
Árbir adamnyń maqsaty bul týǵan eli men kindik qany tamǵan atamekenine eńbek sińirý, bul ómirge kelýiniń de basty missiiasy ekendigin sezine alýy qajet.
Bul úshin ne isteý kerek? Tulǵa bop qalyptasýdyń alǵysharty qandai? Jańalyq bolar jańa esimder qalai paida bolady? Bul jobany qalai júzege asyrýymyz kerek?
Taǵy da Elbasy sózine júginemiz. «Qazirgi mediamádenietti sýyryla sóileitin «sheshender» emes, ómirdiń ózinen alynǵan shynaiy oqiǵalar qalyptastyrady. Mundai oqiǵalardy kórsetý buqaralyq aqparat quraldarynyń basty nysanasyna ainalýǵa tiis», - deidi ol. Bul joba myna úsh máseleni sheshýge baǵyttalady:
1. Aqylymen, qolymen, darynymen zamanaýi Qazaqstandy jasap jatqan naqty adamdardy qoǵamǵa tanytý.
2. Olarǵa aqparattyq qoldaý jasap, tanymal etýdiń jańa mýltimedialyq alańyn qalyptastyrý.
3. «100 jańa esim» jobasynyń óńirlik nusqasyn jasaý. El-jurt ultymyzdyń altyn qoryna enetin tulǵalardy bilýge tiis.
El Prezidenti kórsetip bergen úsh másele naqty óz nátijesin kórsetse, qazaq jurty úshin úlken olja bolmaq. Bul, árine, ýaqyttyń enshisindegi dúnie.
Jandos Aiman
