«بٸز «جانىڭدا جٷر جاقسى ادام» دەگەن سٶزدٸڭ بايىبىنا بارا بەرمەيمٸز. شىن مەنٸندە, تەۋەلسٸزدٸك دەۋٸرٸندە ٶزٸنٸڭ ەڭبەگٸمەن, بٸلٸمٸمەن, ٶنەرٸمەن وزىپ شىققان قانشاما زامانداستارىمىز بار. ولاردىڭ جٷرٸپ ٶتكەن جولدارى – كەز كەلگەن ستاتيستيكادان ارتىق كٶرسەتكٸش». بۇل ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىعان وي. راسىندا, دٷربەلەڭگە تولى دٷنييادا, قاربالاسقا تولى تٸرلٸكتە جانىمىزدا جٷرگەن جاقسى ادامداردى جيٸ ۇمىتىپ كەتٸپ جٷرمٸز. ەل يگٸلٸگٸ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتٸپ, قابٸلەت-قارىمىن ٸزگٸلٸككە جۇمساپ جٷرگەن جاندار كٶپ. ولار تٸپتٸ, بٸزدٸڭ جانىمىزدا جٷرۋٸ بەك مٷمكٸن.
«سوندىقتان, ولاردى تەلەۆيزييالىق دەرەكتٸ تۋىندىلاردىڭ كەيٸپكەرٸنە اينالدىرۋىمىز كەرەك. جاستار ٶمٸرگە شىنايى كٶزبەن قاراپ, ٶز تاعدىرلارىنا ٶزدەرٸ يەلٸك ەتە الاتىن ازاماتتار بولۋى ٷشٸن ولارعا ٷلگٸ ۇسىنۋىمىز كەرەك», - دەيدٸ ەلباسى بۇل ويدى ساباقتاي كەلە. جاس ٶرەندەرگە تۋرا باعىت نۇسقاۋ – اعا بۋىنىڭ پارىز-مٸندەتٸ. قازٸرگٸ قوعامنىڭ ايناسى – تەلەديدار مەن ينتەرنەت. سوندىقتان جاستاردىڭ اقپارات اعىنىندا اداسپاۋى ٷشٸن ٸزگٸلٸكتٸ جۇمىستار اتقارعانىمىز ابزال. ٷلگٸ تۇتار تۇلعالاردى جيٸ ناسيحاتتاپ, ولاردىڭ جاقسى قىرى تۋرالى جيٸ جارييا قىلۋىمىز قاجەت.
ەلقيسسا, سٶزٸمٸزدٸ جالعاي كەتسەك. ەل ەرتەڭi – بiلiمدi, بٸلٸكتٸ جاستار. «بۇلاق كٶرسەڭ كٶزiن اش» دەگەندەي, قازاق جاستارىن بiلiمگە باعىتتايىق. ەلباسى ن.نازارباەۆ: «قازاقستاننىڭ بولاشاعى بٷگiنگi جاستار. سiزدەر ولارعا قالاي بiلiم بەرسەڭiزدەر, قازاقستان سول-دەڭگەيدە بولادى» دەپ اتاپ كٶرسەتكەن. ەلiمiزدiڭ بولاشاعى جاستاردىڭ ەڭبەكقورلىعىنا, تالاپ-تiلەگiنە, ارمان-مۇراتىنا بايلانىستى. ولار اتا-بابالارىمىزدان مۇرا بولىپ كەلە جاتقان قۇندىلىقتارىمىزدى, تاريحي دەستٷرلەرiمiزدi جاڭعىرتىپ, ونى العا باستىرىپ قانا قويماي, ەكونوميكاسىن, عىلىمىن دا دامىتۋعا, جiگەرلەنە ەل ٷشiن ەڭبەكتەنۋگە مiندەتتi. ەندەشە جاستار ەڭبەك جولىنا تٷسكەندە عانا قوعامىن ٶرگە باستىرا الادى. وتانشىل حالىق جاستارى بولماعان ەلدiڭ بولاشاعى قاراڭعى. جاڭا زامان تەۋەلسiز ەل مۇراتى — جاستاردىڭ بiلiمi مەن بiلiكتiلiككە تالپىنىپ ەرەكەتتەنۋiن, ەڭبەكتەنiپ ٶسۋiن تالاپ ەتiپ وتىر. «ەلiڭنiڭ ۇلى بولساڭ, ەلiڭە جانىڭ اشىسا, ازاماتتىق نامىسىڭ بولسا, قازاقتىڭ مەملەكەتiن نىعايتىپ, كٶركەيۋi جولىندا تەرiڭدi تٶگiپ ەڭبەك ەت. جەردiڭ دە, ەلدiڭ دە يەسi ەكەنiڭدi ۇمىتپا», – دەيدi.
كەز-كەلگەن ەل ٶزٸنٸڭ كەلەشەگٸن ٶسكەلەڭ ۇرپاعىمەن بايلانىستىرادى. ەر ۇرپاقتىڭ پەشەنەسٸنە جازىلعان زامان اعىمى, كەزەڭ تىنىسى بولادى.
قايسار رۋح پەن قارا كٷشتٸ قارۋ ەتٸپ, ەركٸندٸك ٷشٸن كٷرەسكەن بابالارىمىزدىڭ ەرلٸك جولىنداعى كٷرەسٸ بٷگٸنگٸ تاڭدا ايبىنى اسپان تٸرەگەن تەۋەلسٸزدٸك تۇعىرىن بيٸكتەتتٸ. جۇمىر جەردٸڭ يەن بٶلٸگٸن يەمدەنٸپ, جەر كٶلەمٸ جاعىنان دٷنيەجٷزٸ بويىنشا توعىزىنشى ورىندا تۇرعان تەۋەلسٸز قازاقستان دەگەن اتاقتى اتتاي جيىرما جەتٸ جىل بۇرىن كٷللٸ ادامزاتتىڭ ساناسىنا قۇيدى.
قازٸرگٸ تاڭدا قازاق ەلٸ جان-جاقتى ٶركەندەپ, دامىپ كەلە جاتقان الىپ ەلگە اينالىپ جاتقانى ەمدەگە ايان.
جاستار ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك, ەكانوميكالىق جەنە قوعامدىق ٶمٸردٸڭ بارلىق سالالارىنا قاتىستىلىعى جاعىنان العاندا, بولاشاعى زور قوعامنىڭ ماڭىزدى بٶلشەگٸ. قازٸرگٸ تاڭدا جاڭا كٶزقاراسپەن قارايتىن جالىندى جاستاردىڭ ەلٸمٸزدٸڭ جاڭارۋ ٷدەرٸستەرٸنە بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ جاستارى جاڭا جاعدايدا زاماناۋي مەملەكەتتٸڭ جاساپ جاتقان سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا الىسقا قول سەرمەپ, ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ۇستانىمدى يگەرٸپ, كەلەشەكتٸڭ كٸلتٸن ٶز قولدارىنا الۋدا.
«جاستار-بولاشاققا اپاراتىن التىن كٶپٸر» دەيدٸ دانا حالقىمىز. ەربٸر ٶسكەلەڭ ۇرپاق جەكە قابٸلەتٸنە جەنە كەسٸبي بٸلٸمٸنە ساي قوعامىمىزدا ٶز ورنىن تابۋى قاجەت. بٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكانوميكالىق دامۋ جولىنداعى قارقىنىمىز, جاستاردىڭ قوعامدىق – ساياسي ٶمٸردەگٸ ۇستانىمىنا ولاردىڭ ەرتەڭگٸ كٷنگە دەگەن سەنٸمٸ مەن بەلسەندٸلٸگٸنە تٸكەلەي بايلانىستى. ەندٸگٸ كەزەكتە تەربيە مازمۇنى مەن جاستاردى تەربيەلەۋ ٸسٸ ولاردىڭ دٷنيەتانىمىن قالىپتاستىرۋ جەنە اقپاراتتىق-ساياسي مەدەنيەتٸن كٶتەرۋگە باسا كٶڭٸل اۋدارۋعا تيٸسپٸز.
ەربٸر قازاق جاستارى ٶزدەرٸن ۇلتجاندىمىن دەپ ۇعىنىپ, ٶن بويىندا ۇلتتىق نامىسىن جوعارى قويۋ كەرەك. ەلٸمٸزدٸڭ بەيبٸت اسپانىندا قازاق جاستارى ەركٸن ەلدٸڭ ايقىن ماقساتتارىمەن جٸگەرلەنٸپ, تەك قانا العا ۇمتىلۋعا جۇمىس جاسايمىز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا جاستاردىڭ ٷلگٸ الۋىنا, زاماناۋي قازاقستاننىڭ كەلبەتٸن تانىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن «100 جاڭا ەسٸم» جوباسى ۇسىنىلعان. بۇل جوبا جايىندا ەلباسى «جاستار ٶمٸرگە شىنايى كٶزبەن قاراپ, ٶز تاعدىرلارىنا ٶزدەرٸ يەلٸك ەتە الاتىن ازاماتتار بولۋى ٷشٸن ولارعا ٷلگٸ ۇسىنۋىمىز كەرەك» دەپ ەسكەرتكەن بولاتىن.
«جاڭا ەسٸم» جوباسى ٶزٸنٸڭ باتىرى مەن اقىنىن كٶرسەتكٸسٸ كەلەتٸن قالىڭ جۇرتشىلىق تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاۋىپ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى ٷزدٸك تۇلعالارمەن قاتار, ەربٸر وبلىستىڭ, ەربٸر اۋداننىڭ, تٸپتٸ ەربٸر مەكتەپتٸڭ, ۇجىمنىڭ ٷزدٸك جٷز تۇلعاسىن تٸزٸمدەپ شىعۋ باستاماسى جيٸ كٶتەرٸلۋدە. ەلدەگٸ مەتسەنەتتار مەن قامقورلىق پەن قايىرىمدىلىق جاساۋشى تۇلعالاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ تانىمالدىلىققا تانىتۋعا مەن بەرمەي جاتادى. تانىمالدىلىقتى ارتىق دٷنيە سانايتىن كٶپتەگەن مەتسەنات تۇلعالار ٶزدەرٸنٸڭ مەرەيلٸ ٸستەرٸ ٷلكەن بٸر ۇرپاقتى تەربيەلەۋگە جەتەتٸندٸگٸن ەسكەرمەيدٸ. ادامگەرشٸلٸگٸ مول ادامنىڭ قاراپايىم كەلەتٸندٸگٸ دە بەلگٸلٸ. الايدا مۇندا حالىق قالاعان, ايماق قولداعان تۇلعانى جۇرتتىڭ ٶزٸ ۇسىنا الادى. قازٸردٸڭ ٶزٸندە جٷز ەسٸمدٸ انىقتاۋ ماقساتىندا ەر ٶلكەدە قىزۋ ۇسىنىستار كەلٸپ تٷسۋدە.
اقىلىمەن, دارىنىمەن زاماناۋي قازاقستاندىق قوعامدى قالىپتاستىرۋعا ٷلەس قوسقان تۇلعالاردىڭ ساناتىن ساعات ساناپ ٶسٸپ جاتقانداي. رەسپۋبليكاعا تانىمال ادامدارمەن قاتار يگٸ ٸس تىندىرعان ٶزگە دە جايساڭ تۇلعالار جوباعا ۇسىنىلۋدا. قازاقستاننىڭ جاڭا زامانعى كەلبەتٸن قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلعان تۇلعالاردان ٶنەگە العان جاستار دا ٶزٸن جەتٸستٸك جولىندا, ەلگە ەڭبەك سٸڭٸرۋ ماقساتىندا ٶمٸرٸن سارپ ەتەتٸن بولادى. ەلٸ ٷشٸن, جەرٸ ٷشٸن قانداي دا بٸر ساۋاپتى ٸس سٸڭٸرٸپ كەتۋگە ۇمتىلادى.
ەربٸر ادامنىڭ ماقساتى بۇل تۋعان ەلٸ مەن كٸندٸك قانى تامعان اتامەكەنٸنە ەڭبەك سٸڭٸرۋ, بۇل ٶمٸرگە كەلۋٸنٸڭ دە باستى ميسسيياسى ەكەندٸگٸن سەزٸنە الۋى قاجەت.
بۇل ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك? تۇلعا بوپ قالىپتاسۋدىڭ العىشارتى قانداي? جاڭالىق بولار جاڭا ەسٸمدەر قالاي پايدا بولادى? بۇل جوبانى قالاي جٷزەگە اسىرۋىمىز كەرەك?
تاعى دا ەلباسى سٶزٸنە جٷگٸنەمٸز. «قازٸرگٸ مەديامەدەنيەتتٸ سۋىرىلا سٶيلەيتٸن «شەشەندەر» ەمەس, ٶمٸردٸڭ ٶزٸنەن الىنعان شىنايى وقيعالار قالىپتاستىرادى. مۇنداي وقيعالاردى كٶرسەتۋ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ باستى نىساناسىنا اينالۋعا تيٸس», - دەيدٸ ول. بۇل جوبا مىنا ٷش مەسەلەنٸ شەشۋگە باعىتتالادى:
1. اقىلىمەن, قولىمەن, دارىنىمەن زاماناۋي قازاقستاندى جاساپ جاتقان ناقتى ادامداردى قوعامعا تانىتۋ.
2. ولارعا اقپاراتتىق قولداۋ جاساپ, تانىمال ەتۋدٸڭ جاڭا مۋلتيمەديالىق الاڭىن قالىپتاستىرۋ.
3. «100 جاڭا ەسٸم» جوباسىنىڭ ٶڭٸرلٸك نۇسقاسىن جاساۋ. ەل-جۇرت ۇلتىمىزدىڭ التىن قورىنا ەنەتٸن تۇلعالاردى بٸلۋگە تيٸس.
ەل پرەزيدەنتٸ كٶرسەتٸپ بەرگەن ٷش مەسەلە ناقتى ٶز نەتيجەسٸن كٶرسەتسە, قازاق جۇرتى ٷشٸن ٷلكەن ولجا بولماق. بۇل, ەرينە, ۋاقىتتىڭ ەنشٸسٸندەگٸ دٷنيە.
جاندوس ايمان
