Almaty oblys ákimi Amandyq BATALOV «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaiy ekonomikalyq aimaǵyndaǵy birqatar nysandy aralady. Arnaiy ekonomikalyq aimaq aýmaǵyndaǵy «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵynda» oblys basshysy sońǵy ailarda boi kótergen jańa qurylys nysandaryn kórdi. «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA odan ári damytý úshin Penjim aýylynyń irgesinen 1267 gektar jer bólingen. Onyń 600 gektaryna bolashaqta 100 myń adam qonystanatyn jańa Nurkent qalasynyń infraqurylymy jasalmaq.
Arnaiy aimaqtaǵy qurylys qarqyny kún sanap údep, Qorǵas ózeniniń jaǵalaýynda sándi de záýlim ǵimarattar boi kóterýde. Sapar barysynda oblys ákimi «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵynda» sońǵy bir jarym jylda boi kótergen «Hýan – Shyńǵys», «Qorǵas – KAT», «Viktoria city», «TZNs Devolopment Group» saýda ortalyqtaryn aralap, investorlarmen suhbattasty. «Qorǵas» shekara mańy halyqaralyq yntymaqtastyǵy ortalyǵynyń qurylysy QR men QHR basshylarynyń bastamasymen birlesip jasalǵan iri joba. Maqsat Qytai elimen saýdany jeńildetýge baǵyttalǵan. Bastysy, Batys Eýropa – Batys Qytai transkontinentaldy jol jobasyn júzege asyrý arqyly eki memlekettiń de tasymal áleýetin damytýǵa arnalǵan. Búginde bul ortalyq álemde teńdesi joq jańa joba. Ol óndiristik, kóliktik áleýetti kúsheitip, shaǵyn jáne orta biznesti barynsha tabysty etýge keńinen múmkindik beredi. Elimizde básekege qabiletti taýarlar óndirip, qyzmetterdi damytý jáne qurýdy, sondai-aq kásipkerlerdiń álemdik naryqtaǵy belsendiligin arttyrýdy kózdegen.
Jobany júzege asyrýdyń negizi QR men QHR Úkimetiniń arasynda jasalǵan kelisim boldy. 2004 jyldyń 24 qyrkúieginde Elbasy N. Nazarbaevtyń Qytaiǵa barǵan saparynda eki el Úkimetiniń ókilderi Qazaqstan men Qytai shekaralary arasynda «Qorǵas» halyqaralyq shekaralyq áriptestik ortalyǵyn» qurý týraly negizdemelik kelisimge qol qoidy. Kelesi jyly shilde aiynda QHR-dyń burynǵy basshysy Hý Tszintaonyń Qazaqstanǵa kelgen resmi saparynyń aiasynda ortalyqtyń qyzmetin retteýge kelisim jasaldy. Osy jyly tamyz aiynda QR Úkimetiniń qaýlysymen joba operatory qazaqstandyq taraptan «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy» bolyp bekitildi. Ortalyqtyń qurylysy eki bólikten turady. Olar Panfilov aýdanyndaǵy ornalasqan qazaqstandyq jáne QHR-dyń Ile-Qazaq avtonomdyq oblysy aimaǵyndaǵy turǵan qytailyq bólik dep atalady. Ortalyqtyń jalpy aýmaǵy 528 gektar jerdi qamtidy, onyń 185 gektary qazaqstandyq, 343 gektary qytailyq bólik. Ortalyqtaǵy bólikterdiń arasyndaǵy jol qatynasy arnaiy kólik, júrginshi ótkelderi arqyly jasalǵan. Arnaiy ekonomikalyq aimaqta qazir eki el azamattary óz memleketteri taraptarynyń quzyretti organdary bekitken qujattardyń negizinde viza rásimdemei-aq 30 táýlik merzimge deiin júre alady. 2016 jyldyń qarasha aiynan bastap Qazaqstan azamattaryna jeke kýáligimen ortalyqqa kirýge ruqsat etildi. Basqa memleketterden kelgen azamattar halyqaralyq saparlarǵa arnalǵan qujattarǵa sáikes rásimdeledi.
Oblys ákiminiń óńirdegi saparynyń alǵashqy kúni Jarkent gýmanitarlyq-tehnikalyq kolledji jiynjaiynda aýdan aktivimen kezdesýimen qorytyndylandy. Munda óńirdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýy, óndiris oryndarynda, bilim berý mekemelerinde sheshimin kútken máseleler qyzý talqylandy. Aldymen aýdan tirshiligi jaily keń kólemdi habarlama jasaǵan aýdan ákimi Berdáýlet Abdýldaev óńirde júzege asyrylǵan jumystar jaiynda baiandady. Jiynda Úlkenshyǵan aýyldyq okrýgindegi «Qamqorlyq» JShS tóraǵasy Álen Joldasov, Slavian etnomádeniet ortalyǵynyń múshesi Polina Emets, zeinetker Tursyn Jalilhodjaev, Jarkent gýmanitarlyq-tehnikalyq kolledjiniń stýdenti Gúldana Samalbekova sóz sóilep, oilaryn ortaǵa saldy.
Amandyq Ǵabbasulynyń Jarkent óńirine saparynyń ekinshi kúni shekaradaǵy «Nurly jol» kedendik ótkelindegi logistikalyq keshen qurylysyn kórýden bastaldy. Logistikalyq keshen tolyq iske qosylǵanda bir jumys kúninde 875 kólikke júk tielip jolǵa shyǵatyn bolady. Sonyń 60 paiyzy (525) qysqa merzimdi saqtaý ǵimaratynda qaita tielip, 350 kólik ashyq alańnan júk alýǵa beiimdelgen. Osy jerde oblys ákimine Jarkent óńirin tabiǵi gazben qamtý jumysy tanystyryldy. «Intergaz Orta Aziia» AQ direktory Valentin Hvan tanystyrǵan jańa jobanyń óńirge ákeler jaqsylyqtary orasan mol. Iri tranzittik jáne magistraldi gaz qubyrlary oblys arqyly ótkenimen aimaqty gazdandyrý deńgeii joǵary emes. Buǵan qosa qazir qalyptasyp otyrǵan kúrdeli ekonomikalyq ahýal turǵyndardy gazben qamtý úshin jańa quraldardyń qoldanylýyn talap etedi. Mysaly, infraqurylymdyq jobalardyń júzege asýy úshin qýatty investorlar tabýǵa týra keledi. Sondyqtan «APL Construction» JShS sekildi jeke investorlardyń tartylýy aimaqty gazdandyrý úshin eń tiimdi tásil bolmaq. Ulttyq operator «GazTransGaz» AQ investitsiialyq seriktesi «APL Construction» JShS-imen birlesip, Jarkent qalasyna jetkizýshi gaz qubyry men avtomattandyrylǵan gaz taratý stansysyn salyp, naýryz aiynda iske qosylǵan. Qoldanysqa berilgen «Jarkent» AGTS-i men gaz qubyrlary biyl aýdan ortalyǵynyń 43 myńnan astam turǵyny men 161 óndiristik jáne kommýnaldyq-turmystyq kásiporynyn, sonymen qatar «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaiy ekonomikalyq aimaǵyn tabiǵi gazben jabdyqtaidy. Qazir gaz qubyrlary «Qorǵas –Shyǵys qaqpasy» AEA tartylýda. Jalpy, aýdanda 324 shaqyrym gaz qubyry salynyp, 11800 tutynýshyny qamtymaq.
Baiandaýshyny den qoia tyńdaǵan oblys ákimi AQ basshysy men oblystaǵy osy salaǵa jaýapty tulǵalarǵa gaz tartýdy sapaly atqaryp, onyń jalpy halyqqa qoljetimdiligine basa nazar aýdarýdy tapsyrdy. Ásirese, jobaǵa salynǵan qarjymyzdy jedel qaitaramyz dep turǵyndardy qinamaý qajettigin qadap aitty.
Kelesi kezekte Nurkent qalashyǵyna kelgen oblys basshysy osyndaǵy aýdan turǵyndaryna arnalyp salynǵan 60 páterli kommýnaldyq qos úidi kórdi. Úi qurylysyn «New Construction» JShS atqaryp, jergilikti biýdjetten bólingen 800 million teńgeni sapaly igergeni baiqalady. Ár úide 28 bir, 32 eki bólmeli janǵa jaily páterler bar. Amandyq Ǵabbasuly osy qalashyq irgesinen salynatyn bolashaq Nurkent qalasyna bólingen jer telimine baryp, onyń bas jobasymen tanysty.
– Elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan beri aimaqtarda birde-bir jańa qala salynbapty, Nurkent tyńnan salynǵan alǵashqy qala bolmaq, – dedi oblys ákimi.
Issapar «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA-nyń «Qurǵaq port» terminalynda Qazaqstan – Qytai memleketteri basshylarynyń qatysýymen Astanadaǵy «Ekspo – 2017» kórmesiniń Qytai pavilonymen arada uiymdastyrylǵan «Qazaqstan men Qytai Eýraziianyń tranzittik kópiri» atty telekópirmen túiindeldi.
Telekópirde eki el basshylary QHR-dyń Lianiýngan portyndaǵy Qazaqstan – Qytai logistikalyq ortalyǵy men «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA arasyndaǵy konteinerlik qyzmetti iske qosty. Telekópirde oblys ákimi men «Qazaqstan temirjoly» UK» AQ vitse-prezidenti Sanjar Elýbaev eki el basshylaryna «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA-da atqarylǵan jumystar týraly baiandady. Uly Jibek jolyn jańǵyrtý jobasynyń mańyzy men máni jóninde QR Prezidenti Nursultan Nazarbaev pen QHR Tóraǵasy Si Tszinpin sóz sóilep, «Qurǵaq porttan» Qytaidyń Shingý qalasyna, Lianiýngannan Túrkiianyń Stambýl qalasyna júk tielgen alǵashqy konteinerlik poiyzdardyń attanýyna ruqsat berdi.
Myrzaǵali NURSEIIT
