Qorshaǵan ortaǵa emissiia úshin biýdjetke túsetin túsimder endi 100% óńirlerdiń tabiǵat qorǵaý is-sharalaryna baǵyttalatyn bolady. Bul týraly Temirtaýda QR ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Maǵzum Myrzaǵalievtiń, oblys ákiminiń, iri ónerkásip kásiporyndary basshylarynyń, salalyq sarapshylar men qoǵamdyq belsendilerdiń qatysýymen ótken kezdesýde aityldy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Eske sala ketsek, Memleket basshysy Ekologiialyq kodekske 2021 jylǵy 2 qańtarda qol qoiǵan bolatyn.
Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministriniń aitýynsha, jańa zańnamalyq akt reformatorlyq bolyp tabylady.
Bul joly qoǵamdyq pikirge úlken mán berildi.
«Jaýapkershilikti qatańdatý men jurtshylyqtyń rólin kúsheite otyryp, kásiporyndarda ekologiialyq tehnologiialarǵa kóshý jáne emissiialar kólemin tómendetýden basqa amal qalmaidy dep oilaimyn, bul ekologiialyq ahýaldy naqty jaqsartýǵa alyp keledi», - dep atap ótti ekologiia ministri.
Jańa kodekste «lastaýshy tóleidi jáne túzetedi» qaǵidaty engizilgen. Memleket tabiǵat paidalanýshylarǵa ekologiialyq aiyppul tóleýden góri qorshaǵan ortaǵa teris áserdi boldyrmaý jónindegi barlyq sharalardy qabyldaý tiimdirek bolatyn jaǵdailar jasaidy.
Osyndai sharalardyń biri - eń ozyq qoljetimdi tehnologiialardy (OQT) engizý.
Birinshi kezeńde munai-gaz, taý-ken metallýrgiiasy, himiia jáne elektr energetikasy salalarynyń 50 iri kásipornyn OQT-ǵa kóshirý josparlanýda. Olar lastanýdyń 80% quraidy. Eger kásiporyn OQT-ǵa aýyspasa, onda emissiia úshin tólem stavkalary ósedi. 2025 jyldan bastap olar 2 esege, 2028 jyldan bastap 4 esege, 2031 jyldan bastap 8 esege artady.
Ekologiialyq kodeks 2021 jylǵy 1 shildede kúshine enedi. Al ázirshe negizgi lastaýshylar arasynda aýdit júrgiziletin bolady, bul ónerkásiptiń OQT-ǵa kóshýge daiyndyǵyn baǵalaýǵa múmkindik beredi.
Qorshaǵan ortaǵa emissiia úshin tólem jáne tabiǵatty qorǵaý is-sharalaryna biýdjet qarajatyn maqsatty jumsaýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Endi jergilikti atqarýshy organdar tabiǵatty qorǵaý is-sharalaryn túsetin ekologiialyq tólemder esebinen 100%-dyq kólemde qarjylandyrýǵa mindetti. Qaraǵandy oblysynda 2019 jyly qorshaǵan ortaǵa emissiia úshin biýdjetke túsetin túsimder 2020 jyldaǵydai shamamen 16,7 mlrd teńgeni qurady.
Kodekste qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdyń jańa tásilderi (QOÁB) kózdelgen.
Birinshi jáne ekinshi sanattaǵy nysandardyń áseri mindetti túrde baǵalanady.
Áseri shamaly nysandar - 3-shi jáne 4-shi sanattar - retteýden bosatylǵan. Budan basqa, endi qoǵamdyq tyńdaýlar qyzmetti josparlaýdyń eń erte kezeńi – jer ýchaskesi bólingenge deiin ótkiziletin bolady. Bul kásipkerlerdiń táýekelderin joiyp, jurtshylyqtyń pikirin eskere otyryp sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Qorshaǵan ortaǵa emissiialar normativterinen asyp túskeni úshin ákimshilik aiyppul 10 esege artady. Budan basqa, shyǵaryndylar monitoringiniń avtomattandyrylǵan júiesi kásiporyndar qyzmetiniń aiqyndylyq deńgeiin arttyrýǵa múmkindik beredi. Derekterdi berý onlain rejiminde júzege asyrylady. Bizdiń elimiz úshin taǵy bir úlken ekologiialyq problema - qaldyqtardy joiý jáne zańsyz poligondar. 2020 jyly Qaraǵandy oblysynyń aýmaǵynda 1 275 ruqsat etilmegen qoqys oryndary anyqtaldy. Bul máseleni júieli sheshý úshin jańa Kodekste qaldyqtardy qaita óńdeýmen jáne kádege jaratýmen ainalysatyn
kásiporyndardy litsenziialaý kózdelgen. Barlyq qoqys tasýshy kólikterge GPS-datchikter ornatý josparlanýda.
Qaldyqtardyń jinalý kólemin qysqartý úshin elektr energiiasyn alý arqyly olardy energetikalyq kádege jaratýdy engizý kózdeledi (waste to Energy). Alaida Qaraǵandy oblysynda qoqys jaǵatyn zaýyt ázir salynbaidy. Innovatsiialar Nur-Sultan, Almaty, Shymkent, Atyraý, Taraz jáne Aqtóbege qatysty bolmaq.
Eýropalyq tájiribege sáikes, Ekokodeks taý-ken qaldyqtaryna arnalǵan jańa taraýmen tolyqtyryldy. Jabyq jáne qaraýsyz qalǵan qaldyqtardy jinaý obektileriniń tizilimi júrgiziletin bolady.
«Kodekstiń jańa redaktsiiasy ónerkásiptik kásiporyndardyń jaýapkershiligin kúsheitedi, sondai-aq emissiialardy tómendetý maqsatynda óndiristi jańǵyrtýdy talap etedi. Kodeks eldiń árbir turǵynyna, ómir men densaýlyq máselelerine, ekologiialyq jaýapkershilikke, jalpy tárbie men oilaýǵa qatysty», - dedi óńir basshysy.
Keńeste «ArselorMittal Temirtaý» AQ jáne «Qazaqmys» korporatsiiasy tarapynan tabiǵatty qorǵaý qyzmeti máseleleri talqylandy. Metallýrgiialyq alpaýyttar memorandým sharttarynyń oryndalǵanyn eske saldy. Oǵan sáikes, «ArselorMittal Temirtaý» AQ 2024 jylǵa deiin emissiialardyń naqty kólemin 30%-ǵa tómendetýge mindettenedi.
Kezdesý aiasynda Maǵzum Myrzaǵaliev jinalǵandarǵa Temirtaýdyń memlekettik ekologiialyq inspektory Abylai Qabdyrashty tanystyrdy. Metallýrgter qalasynda bul ustanymnyń qurylýy qolaisyz ekologiialyq jaǵdaiǵa bailanysty.
Maman ekologiialyq buzýshylyqtar men problemalar týraly jedel esep beredi.
Sondai-aq ekologiia ministri oblys basshysymen birge birneshe nysandardy aralady. Solardyń biri - Sarandaǵy kún elektr stantsiiasy. 164 ga aýmaqta ornalasqan 307 myńnan astam fotovoltaikalyq panelder kún energiiasyn elektr energiiasyna ainaldyrady. Óndiristen keiin birden ol jalpy jelige túsedi.
Stantsiianyń qýaty - 100 MVt.
Sodan keiin qonaqtar «Qaraǵandy bekire» balyq sharýashylyǵyna ekskýrsiiaǵa attandy. Bul tolyqtai avtomattandyrylǵan óndiris. Bastapqyda jobanyń negizgi baǵyty bekire tuqymdas balyq túrlerin ósirý, óndirý jáne satý boldy. Birneshe jyl buryn kásiporyn ýyldyryq óndirisine kóshti. Ónim búkil Qazaqstan boiynsha satylady, sondai-aq Reseige eksporttalady. Túrkiia, Arab Ámirlikteri jáne Katar naryqtaryna shyǵý josparlary bar.
Ministrdiń jumys sapary JEO-3-ke barýmen aiaqtaldy. Munda ekologiialyq top nysannyń jumysymen tanysyp, aldaǵy josparlary týraly bildi.
Eske sala keteiik, biyl Qaraǵandyda osy elektr stantsiiasynan úshinshi jylý qubyrynyń qurylysy bastalady. Jobany iske asyrý 21 032 jańa páterdi jylý energiiasymen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
