Búginde jahandy jailaǵan pandemiianyń saldarynan tek Qazaqstan ǵana emes, álemniń barlyq memleketi zardap shegip otyr. Mamandardyń aitýynsha, mekemeler men kásiporyndar jumysynyń toqtaýy, mektepter men balabaqshalardyń jabylyp, karantin engizilýi álemdik ekonomikaǵa soqqy bolyp tidi. Desek te, osyny kóre tura halyqtyń biraz bóligi koronvirýs dertiniń bar ekenine senbeidi. Al basqalary muny saiasatpen bailanystyrýda. Tipti dert juqtyrǵandar sanynyń artýy da qazaqstandyqtardyń qoǵamdyq oryndarda qydyrýyna toqtaý salyp, karantin talaptaryn ustanýǵa áser etpei otyr. Osy oraida koronavirýs infektsiiasyn juqtyryp, qazir elordadaǵy jańadan ashylǵan juqpaly aýrýlarǵa arnalǵan aýrýhanada em qabyldap jatqan "Atameken biznes" arnasynyń jýrnalisi Almas Amangeldimen suhbattasýdy jón kórdik. Ol da bul dertten eshkimniń saqtandyrylmaǵanyn tilge tiek etip, qazaqstandyqtardy karantin talaptaryn saqtaýǵa shaqyrdy, dep habarlady Strategy2050.kz tilshisi.
- Siz bul infektsiiany qaidan juqtyrdyńyz? Sonymen qatar alǵashqy belgileri qandai boldy?
- Meniń tanysymnan koronavirýs oń nátije kórsetkennen keiin óz betimmen tes tapsyrdym. Menen de oń nátije kórsetti, biraq simptomsyz túri boldy bastapqyda. Sol sebepti úi karantininde jattym. Simptomsyz túri bolǵandyqtan, jeńil ótip ketetin shyǵar dep oiladym. Alaida ótken dúisenbide aiaq astynan temperatýram 38-ge deiin kóterilip, túspei qoidy. Qyzý túsiretin dári iship em, alaida kómektesken joq. Tynys alýym qiyndai tústi. Keýdemniń qyzyp turǵany sezildi. Dereý jedel járdem shaqyrdym. Sóitip, keýdemdi tomografiiaǵa túsirgende, pnevmoniianyń bastalǵany anyqtaldy. Sodan soń elordadaǵy jańadan ashylǵan modýldi juqpaly aýrýhanasyna jatqyzdy. Meniń jaǵdaiym qazir jaman emes, biraq áli de qurǵaq jótel bar.
- Aýrýhanada sizderdi qandai dári-dármekpen emdep jatyr?
- Tańerteń bizdiń dene qyzýymyzdy jáne qannyń quramyndaǵy otteginiń mólsherin ólsheidi. Alýviia degen preparatty kúnine ekeýden eki mezgil, iaǵni tańǵy asta jáne keshki as kezinde ishemiz. Bul tamaqpen biriledi. Sonymen qatar tseftriakson degen antibiotikti eki mezgil qabyldaimyz. Odan soń dárigerler naýqastardyń jaǵdaiyn bilý maqsatynda jeke-jeke aralaidy. Adama aǵzasyna bailanysty alýviia preparaty keri áser berýi múmkin. Sondai kezde taǵy basqa dárilerdi jazyp beredi. Máselen, emdelýshilerdiń asqazany aýyrýy múmkin, oǵan asqazannyń dárisin beredi. Men bul preparatty bes kún qabyldanaǵannan keiin, asqazanym aýyra bastady. Sol sebepti kreon degen dári jazyp berdi. Sonymen qosa qandy suiyltý úshin kleksan degen dárini egedi.
- Jalpy aýrýhananyń jaǵdaiyna kóńilińiz tola ma?
- Men ornalasqan aýrýhana jańa bolǵandyqtan, jaǵdaiy jaqsy. Sońǵy tehnologiialarmen jabdyqtalǵan. Alaida aimaqtardaǵy aýrýhanalardyń jaǵdaiy da osyndai deýge kelmeidi. Máselen, bizde virýs bar aimaqtaǵy aýany tartyp alatyn tehnologiia ornatylǵan. Kúni-túni qosylyp turady. Bólmedegi virýs bap aýany ózine tartyp, syrtqa jiberedi. Jalpy, dárigerler otyratyn jer qaýipsiz aimaq dep sanalady, olar úshin arnaiy oryn belgilengen. Al bizdiki - qaýipti aimaq, sebebi bólmemizde virýs bar. Osylaisha, aýany tazartyp turady. Sonymen qosa bizge de dálizge shyǵýǵa ruqsat joq. Munda bir ne úsh kisilik palatalar bar. Men bir adamǵa arnalǵan palatadamyn.
- Koronavirýsqa kelesi testti qashan tapsyrasyz? Aýrýhanadan shyqqan soń em alý jalǵasa ma?
- Kelesi testti osy aptada tapsyramyn. Negizi emdeý kýrsy 10 kúnge sozylady. 10 kún ótkennen keiin test tapsyrýǵa bolady. Sonymen qatar 10 kún boiyna turli dári ishkennen keiin, bir kún aǵzańyzdy demaltýǵa ýaqyt beredi. Sodan soń ǵana tes tapsyrasyz. Óitkeni dári test nátijesin qate berýi múmkin. Keýdeni taǵy da tomografiiaǵa túsiredi. Sonymen qatar aýrýhanadan shyqqannan keiin de em jalǵasady. Sebebi maǵan ózim tirkelgen emhanaǵa habarlasý keregin aitqan bolatyn.
- Ózińiz biletindei, qazir kópshilik bul aýrýdyń baryna senbeidi. Olardyń kóbisi memlekettiń saiasaty degendi alǵa tartady. Osy oraida, ózińizdiń basyńyzdan óztkennen keiin qazaqstandyqtarǵa qandai keńes beresiz?
- Búkil dúniejúzi bolyp jalǵan virýsqa daýryqpaidy. Karantin engizý, qanshama adamdy jumyssyz úide ustap otyrý - úkmetke tiimsiz, eshqandai paidasy joq. Máselen, jumys oryndarynyń toqtaýyna bailanysty úkimetke salyq túsip jatqan joq. Ony saiasat dep, budan saiasi astar izdeýdiń qajettiligi joq. Men jýrnalist bolǵan soń, bul taqyrypty zerttep shyqtym. Aýrýdyń belgilerin de bildim, qolymnan kelgenshe saqtyq sharalaryn da ustandym. Sonyń ózinde men juqtyryp aldym. Demek, sizdiń juqtyrmaitynyńyzǵa eshkim kepildik bermeidi. Eshkim bul dertten saqtandyrylmaǵan. Meniń oiymsha, sizdiń tanystaryńyzdyń, týystaryńyzdyń eshqaisysy bul aýrýǵa shaldyqpasa, kerisinshe qýaný kerek. Iaǵni, aýrý sizdiń ortańyzǵa jetken joq. Aimaqtarda, kishkentai aýyldardaǵy adamdarǵa buǵan sený qiyn. Biraq sol eldimekenderge jetpegenine qýanýymyz kerek. Koronavirýs ta basqa infektsiialar siiaqty virýs. Alaida buny qalai emdeý keregi, ýaqyt ótkennen keiin qandai keri áseri bolatyny áli anyqtalǵan joq. Sol sebepti bul qaýipti bolyp otyr. Sonymen qatar naýqas sany kóbeiip ketse, dárigerler jetpei qalýy múmkin. Sol jaǵynan da bul qaýipti dert. Máselen, qazir elordadaǵy aýrýhanalarda oryn joq. Soǵan sáikes, dárigerler de táýlik boiyna dem almastan qyzmet kórsetip jatyr. Qazirgidei kún ystyqta qyryqqabat kiim kiiý de ońai emes. Syrt kózge baiqalmaýy múmkin. Alaida aýrýhanada jatyp, tynys-tirshiligimen tanysqan soń, kózińiz jetedi. Al endi naýqastar shamadan tys asyp ketse, dáriger de, preparat ta, jasandy tynys alý apparaty da jetpei qalýy múmkin. Óitkeni qart adamdar men sozylmaly aýrýy barlar úshin aýyr jaǵdaida ótip jatyr. Mine, naǵyz osyndai qajet kezde apparat jetpei qalsa, ólim-jitim artyp ketýi múmkin. Sondyqtan barlyq qazaqstandyqty sanitariia talaptaryn saqtaýǵa shaqyramyn.
- Cuhbatyńyzǵa rahmet! Saýyǵyp ketińiz!
