Foto: pixabay.com
Eńbek – adamnyń ómiriniń máni. Al sol eńbektiń jyldar boiǵy jemisi – zeinet. Qazaqstanda ár azamattyń qarttyq shaǵyn qamsyzdandyrýǵa baǵyttalǵan zeinetaqy júiesi jyldan-jylǵa jetilip keledi. Osy oraida Ult.kz tilshisi zeinetke shyǵýdyń tártibi, jasy men mólsheri jaiynda anyqtap kórdi.
Zańmen belgilengen mejeler
Zeinet demalysyna shyǵý úshin eń áýeli azamat zańmen belgilengen jasqa jetýi tiis. Sonymen qatar mindetti zeinetaqy jarnalary tólenip, eńbek ótili jinalýy qajet. Osy talaptar oryndalǵan soń, ótinish berip, tiisti qujattardy áleýmettik qorǵaý organyna tapsyrý jetkilikti.
Qazaqstandaǵy zeinetaqy júiesi úsh deńgeiden turady:
– memlekettik bazalyq tólem;
– yntymaqty (solidarlyq) júie boiynsha tólem;
– Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qoryndaǵy (BJZQ) jeke jinaqtar.
Qalasa, azamat erikti zeinetaqy qorlaryna da jarna aýdaryp, óz keleshegin qamtamasyz ete alady.
2025 jylǵy qoldanystaǵy normalarǵa sáikes, er adamdar 63 jasta, áielder 61 jasta zeinetke shyǵady. Al 2028 jyldan bastap áielderdiń zeinet jasy kezeń-kezeńimen ulǵaia otyryp, 2031 jyly erlermen teńestiriledi. Basqasha aitqanda, áielderdiń zeinet jasy 2028–2031 jyldary 61-den 63 jasqa deiin kóteriledi.
Zeinetke shyqqanda qajet qujattar
Zeinetaqy alý úshin eń aldymen azamat «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsiiasyna nemese egov.kz portaly arqyly ótinish beredi. Ótinishke qosa tómendegi qujattar tapsyrylady:
– Jeke kýálik – jeke basyn rastaý úshin;
– Zeinetkerlikke shyǵý týraly ótinish – arnaiy úlgi boiynsha toltyrylady;
– Eńbek ótilin rastaityn qujattar: eńbek kitapshasy, eńbek sharttary nemese arhiv anyqtamalary;
– Jalaqy týraly anyqtama – sońǵy úsh jyldaǵy tabys kórsetkishi;
– BJZQ-dan úzindi kóshirme – zeinetaqy jarnalarynyń tólengenin dáleldeitin qujat.
Jeke jaǵdaiǵa qarai myna qujattar suralýy múmkin:
– Balalarynyń týý týraly kýálikteri (kópbalaly analar úshin);
– Neke nemese nekeni buzý týraly kýálik;
– Mekenjai anyqtamasy;
– Áskeri bilet;
– Múgedektik nemese radiatsiialyq aimaq anyqtamasy;
– Bilim týraly qujattar (eger oqý kezeńi eńbek ótiline eseptelse).
Barlyq qujat tapsyrylǵan soń, ótinish 10 jumys kúni ishinde qaralady. Qorytyndysy boiynsha azamatqa SMS-habarlama nemese jazbasha jaýap beriledi. Qujattar memlekettik ne orys tilinde bolýy tiis, al ózge tildegi anyqtamalar notarialdy aýdarmamen qabyldanady.
Al eńbek kitapshasy joq azamattar eńbek ótilin arhiv anyqtamalary nemese jumys berýshiniń rastamasy arqyly dáleldei alady. Al zeinetaqy tólemin alý úshin mindetti túrde Biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynda (BJZQ) jeke shot bolýy qajet.
Kimder erte zeinetke shyǵa alady?
Bizdiń elde keibir azamattarǵa jeńildetilgen tártip qarastyrylǵan. Máselen, Semei iadrolyq synaq poligony aimaǵynda uzaq jyl turǵan adamdar erterek zeinetke shyǵýǵa quqyly. Er adamdar – 50 jasta, áielder – 45 jasta zeinetke ótinish bere alady.
Sondai-aq bes jáne odan da kóp balany dúniege ákelip, 8 jasqa deiin tárbielegen analar úshin erekshe jeńildik bar. Olar 53 jasynda zeinetkerlikke shyǵý quqyǵyn ielenedi. Bul – ananyń eńbegine degen memleket qurmetiniń belgisi.
Eń tómengi jáne eń joǵarǵy zeinetaqy mólsheri
2025 jylǵy derekterge súiensek, memlekettik bazalyq zeinetaqynyń eń tómengi mólsheri – 32 360 teńge, eń joǵarysy – 50 851 teńge. Al jalpy zeinetaqy (bazalyq + yntymaqty) tólemniń eń tómengi mólsheri – 95 131 teńge, eń joǵarysy – 213 046 teńge.
Elimizdegi ortasha zeinetaqy shamamen 142 894 teńge kóleminde. Bul somaǵa bazalyq jáne yntymaqty tólemder kiredi.
Áskeri qyzmet – erte zeinet
Áskeri saladaǵy azamattar úshin arnaiy zańdar qoldanylady. Olar jalpy júieden ózgeshe tártippen zeinetke shyǵa alady. Máselen, 25 jyldyq áskeri eńbek ótili bar sarbaz nemese ofitser jasyna qaramastan zeinetkerlikke shyǵýǵa quqyly. Iaǵni, 43–45 jasta zeinet demalysyna ketetin áskeri qyzmetshiler az emes.
Qyzmetin jalǵastyrǵan jaǵdaida, olardyń eń joǵary jasy shenine qarai shekteledi:
– jaýyngerlik quram – 45 jasqa deiin;
– orta býyn ofitserler – 50 jasqa deiin;
– joǵary shendi ofitserler – 55 jasqa deiin;
– erekshe jaǵdaida ministrlik sheshimimen – 60 jasqa deiin uzartylýy múmkin.
Áskeri zeinetaqy mólsheri de ózgeshe esepteledi: 25 jyl qyzmet úshin sońǵy jalaqynyń 50%-y beriledi, ár qosymsha jyl úshin 2%-dan qosylady. Eń joǵary shegi – 75%.
Odan bólek, áskeri zeinetkerler meditsinalyq qyzmetti tegin paidalanady, turǵyn úi nemese ótemaqy alý quqyǵyna ie, keibir salyq túrlerinen bosatylady.
Zeinet – eńbek jolynyń qurmetti qorytynydysy, jyldar boiǵy mańdai terdiń óteýi. Memleket zeinetaqy júiesin jetildire otyryp, azamattardyń kárilik shaqta áleýmettik turaqtylyǵyn qamtamasyz etýdi basty maqsat etip otyr.
Aqbota Musabekqyzy
