فوتو: pixabay.com
ەڭبەك – ادامنىڭ ٶمٸرٸنٸڭ مەنٸ. ال سول ەڭبەكتٸڭ جىلدار بويعى جەمٸسٸ – زەينەت. قازاقستاندا ەر ازاماتتىڭ قارتتىق شاعىن قامسىزداندىرۋعا باعىتتالعان زەينەتاقى جٷيەسٸ جىلدان-جىلعا جەتٸلٸپ كەلەدٸ. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ زەينەتكە شىعۋدىڭ تەرتٸبٸ, جاسى مەن مٶلشەرٸ جايىندا انىقتاپ كٶردٸ.
زاڭمەن بەلگٸلەنگەن مەجەلەر
زەينەت دەمالىسىنا شىعۋ ٷشٸن ەڭ ەۋەلٸ ازامات زاڭمەن بەلگٸلەنگەن جاسقا جەتۋٸ تيٸس. سونىمەن قاتار مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارى تٶلەنٸپ, ەڭبەك ٶتٸلٸ جينالۋى قاجەت. وسى تالاپتار ورىندالعان سوڭ, ٶتٸنٸش بەرٸپ, تيٸستٸ قۇجاتتاردى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ ورگانىنا تاپسىرۋ جەتكٸلٸكتٸ.
قازاقستانداعى زەينەتاقى جٷيەسٸ ٷش دەڭگەيدەن تۇرادى:
– مەملەكەتتٸك بازالىق تٶلەم;
– ىنتىماقتى (سوليدارلىق) جٷيە بويىنشا تٶلەم;
– بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى (بجزق) جەكە جيناقتار.
قالاسا, ازامات ەرٸكتٸ زەينەتاقى قورلارىنا دا جارنا اۋدارىپ, ٶز كەلەشەگٸن قامتاماسىز ەتە الادى.
2025 جىلعى قولدانىستاعى نورمالارعا سەيكەس, ەر ادامدار 63 جاستا, ەيەلدەر 61 جاستا زەينەتكە شىعادى. ال 2028 جىلدان باستاپ ەيەلدەردٸڭ زەينەت جاسى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ۇلعايا وتىرىپ, 2031 جىلى ەرلەرمەن تەڭەستٸرٸلەدٸ. باسقاشا ايتقاندا, ەيەلدەردٸڭ زەينەت جاسى 2028–2031 جىلدارى 61-دەن 63 جاسقا دەيٸن كٶتەرٸلەدٸ.
زەينەتكە شىققاندا قاجەت قۇجاتتار
زەينەتاقى الۋ ٷشٸن ەڭ الدىمەن ازامات «ازاماتتارعا ارنالعان ٷكٸمەت» مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسىنا نەمەسە egov.kz پورتالى ارقىلى ٶتٸنٸش بەرەدٸ. ٶتٸنٸشكە قوسا تٶمەندەگٸ قۇجاتتار تاپسىرىلادى:
– جەكە كۋەلٸك – جەكە باسىن راستاۋ ٷشٸن;
– زەينەتكەرلٸككە شىعۋ تۋرالى ٶتٸنٸش – ارنايى ٷلگٸ بويىنشا تولتىرىلادى;
– ەڭبەك ٶتٸلٸن راستايتىن قۇجاتتار: ەڭبەك كٸتاپشاسى, ەڭبەك شارتتارى نەمەسە ارحيۆ انىقتامالارى;
– جالاقى تۋرالى انىقتاما – سوڭعى ٷش جىلداعى تابىس كٶرسەتكٸشٸ;
– بجزق-دان ٷزٸندٸ كٶشٸرمە – زەينەتاقى جارنالارىنىڭ تٶلەنگەنٸن دەلەلدەيتٸن قۇجات.
جەكە جاعدايعا قاراي مىنا قۇجاتتار سۇرالۋى مٷمكٸن:
– بالالارىنىڭ تۋۋ تۋرالى كۋەلٸكتەرٸ (كٶپبالالى انالار ٷشٸن);
– نەكە نەمەسە نەكەنٸ بۇزۋ تۋرالى كۋەلٸك;
– مەكەنجاي انىقتاماسى;
– ەسكەري بيلەت;
– مٷگەدەكتٸك نەمەسە رادياتسييالىق ايماق انىقتاماسى;
– بٸلٸم تۋرالى قۇجاتتار (ەگەر وقۋ كەزەڭٸ ەڭبەك ٶتٸلٸنە ەسەپتەلسە).
بارلىق قۇجات تاپسىرىلعان سوڭ, ٶتٸنٸش 10 جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە قارالادى. قورىتىندىسى بويىنشا ازاماتقا SMS-حابارلاما نەمەسە جازباشا جاۋاپ بەرٸلەدٸ. قۇجاتتار مەملەكەتتٸك نە ورىس تٸلٸندە بولۋى تيٸس, ال ٶزگە تٸلدەگٸ انىقتامالار نوتاريالدى اۋدارمامەن قابىلدانادى.
ال ەڭبەك كٸتاپشاسى جوق ازاماتتار ەڭبەك ٶتٸلٸن ارحيۆ انىقتامالارى نەمەسە جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ راستاماسى ارقىلى دەلەلدەي الادى. ال زەينەتاقى تٶلەمٸن الۋ ٷشٸن مٸندەتتٸ تٷردە بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىندا (بجزق) جەكە شوت بولۋى قاجەت.
كٸمدەر ەرتە زەينەتكە شىعا الادى?
بٸزدٸڭ ەلدە كەيبٸر ازاماتتارعا جەڭٸلدەتٸلگەن تەرتٸپ قاراستىرىلعان. مەسەلەن, سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى ايماعىندا ۇزاق جىل تۇرعان ادامدار ەرتەرەك زەينەتكە شىعۋعا قۇقىلى. ەر ادامدار – 50 جاستا, ەيەلدەر – 45 جاستا زەينەتكە ٶتٸنٸش بەرە الادى.
سونداي-اق بەس جەنە ودان دا كٶپ بالانى دٷنيەگە ەكەلٸپ, 8 جاسقا دەيٸن تەربيەلەگەن انالار ٷشٸن ەرەكشە جەڭٸلدٸك بار. ولار 53 جاسىندا زەينەتكەرلٸككە شىعۋ قۇقىعىن يەلەنەدٸ. بۇل – انانىڭ ەڭبەگٸنە دەگەن مەملەكەت قۇرمەتٸنٸڭ بەلگٸسٸ.
ەڭ تٶمەنگٸ جەنە ەڭ جوعارعى زەينەتاقى مٶلشەرٸ
2025 جىلعى دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, مەملەكەتتٸك بازالىق زەينەتاقىنىڭ ەڭ تٶمەنگٸ مٶلشەرٸ – 32 360 تەڭگە, ەڭ جوعارىسى – 50 851 تەڭگە. ال جالپى زەينەتاقى (بازالىق + ىنتىماقتى) تٶلەمنٸڭ ەڭ تٶمەنگٸ مٶلشەرٸ – 95 131 تەڭگە, ەڭ جوعارىسى – 213 046 تەڭگە.
ەلٸمٸزدەگٸ ورتاشا زەينەتاقى شامامەن 142 894 تەڭگە كٶلەمٸندە. بۇل سوماعا بازالىق جەنە ىنتىماقتى تٶلەمدەر كٸرەدٸ.
ەسكەري قىزمەت – ەرتە زەينەت
ەسكەري سالاداعى ازاماتتار ٷشٸن ارنايى زاڭدار قولدانىلادى. ولار جالپى جٷيەدەن ٶزگەشە تەرتٸپپەن زەينەتكە شىعا الادى. مەسەلەن, 25 جىلدىق ەسكەري ەڭبەك ٶتٸلٸ بار سارباز نەمەسە وفيتسەر جاسىنا قاراماستان زەينەتكەرلٸككە شىعۋعا قۇقىلى. ياعني, 43–45 جاستا زەينەت دەمالىسىنا كەتەتٸن ەسكەري قىزمەتشٸلەر از ەمەس.
قىزمەتٸن جالعاستىرعان جاعدايدا, ولاردىڭ ەڭ جوعارى جاسى شەنٸنە قاراي شەكتەلەدٸ:
– جاۋىنگەرلٸك قۇرام – 45 جاسقا دەيٸن;
– ورتا بۋىن وفيتسەرلەر – 50 جاسقا دەيٸن;
– جوعارى شەندٸ وفيتسەرلەر – 55 جاسقا دەيٸن;
– ەرەكشە جاعدايدا مينيسترلٸك شەشٸمٸمەن – 60 جاسقا دەيٸن ۇزارتىلۋى مٷمكٸن.
ەسكەري زەينەتاقى مٶلشەرٸ دە ٶزگەشە ەسەپتەلەدٸ: 25 جىل قىزمەت ٷشٸن سوڭعى جالاقىنىڭ 50%-ى بەرٸلەدٸ, ەر قوسىمشا جىل ٷشٸن 2%-دان قوسىلادى. ەڭ جوعارى شەگٸ – 75%.
ودان بٶلەك, ەسكەري زەينەتكەرلەر مەديتسينالىق قىزمەتتٸ تەگٸن پايدالانادى, تۇرعىن ٷي نەمەسە ٶتەماقى الۋ قۇقىعىنا يە, كەيبٸر سالىق تٷرلەرٸنەن بوساتىلادى.
زەينەت – ەڭبەك جولىنىڭ قۇرمەتتٸ قورىتىنىدىسى, جىلدار بويعى ماڭداي تەردٸڭ ٶتەۋٸ. مەملەكەت زەينەتاقى جٷيەسٸن جەتٸلدٸرە وتىرىپ, ازاماتتاردىڭ كەرٸلٸك شاقتا ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدٸ باستى ماقسات ەتٸپ وتىر.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
