Qazaqstan óziniń demokratiialyq, zaiyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket ekenin Ata Zańy arqyly bekitip, memleket pen dinniń araqatynasyn retteitin zaiyrlylyq qaǵidattaryna súienetinin aiqyndady.
Konstitýtsiia men ulttyq zańnamalar respýblika azamattaryna barynsha keń quqyqtar berýmen qatar, bir mezgilde olardyń memleket pen qoǵam aldyndaǵy mindetterin de aiqyndap beretini anyq. Osy turǵydan alǵanda, sońǵy jyldary qoǵamda zaiyrlylyq pen jalpyǵa ortaq tártipke, zańǵa qatysty birshama túsinispeýshilikter de oryn alyp otyrǵany jasyryn emes. Sonyń biri – mekteptegi, iaǵni oqýshylar arasyndaǵy hidjab máselesi.
Aita keterligi, QR Bilim jáne ǵylym ministrliginiń orta bilim berý uiymdary úshin mindetti mektep formasyna qoiylatyn talaptardy bekitý jónindegi buiryǵy shyqqan bolatyn. Munda mektep formasyna qandai da bir dinge qatystylyqty aiqyndaityn kiim úlgilerin qosýǵa jol berilmeitindigi naqty aitylǵan. Osydan keiin qoǵam arasynda túrli pikirler aityla bastady. Alaida, osy tóńirektegi áńgimege barmas buryn, ulttyq zańnamanyń normalaryna da mán bergendi jón sanaǵan edik. Elimizdegibilim oshaqtaryndaǵy bilim berý júiesi de zaiyrly jáne onyń dini bilim berý júiesinen bólek ekenin aita ketý kerek. Iaǵni, zaiyrlylyq uǵymy – bilim berý mekemelerinde jastar boiynda belgili bir dini kózqarasty qalyptastyrýǵa qarsy ekenin bildiredi. Zaiyrlylyq – Ata Zańmen bekitilgen memleket turpaty, sondyqtan Konstitýtsiia negizinde jasaqtalǵan QR «Bilim týraly» zańy da zaiyrlylyq qaǵidattaryn basshylyqqa alady. QR «Bilim týraly» zańyna səikes bilim salasyndaǵy memlekettik saiasattyń negizgi qaǵidattarynyń biri bilim berýdiń zaiyrly sipaty bolyp tabylady.
Atalǵan zańnama bilim berý uiymdarynda dini uiymdardyń qurylymdaryn qurýǵa jáne olardyń qyzmetin júrgizýge, dini ymyrasyzdyq pen airyqshalyqty nasihattaýǵa, pedagog qyzmetkerlerdiń bilim berý úderisin dini nasihat júrgizý maqsatynda paidalanýyna tyiym salynady. Budan bólek, QR «Dini qyzmet jáne dini birlestikter týraly» zańynyń 3-babynyń 4-tarmaǵynda «dini bilim berý uiymdaryn qospaǵanda, Qazaqstan Respýblikasynda bilim berý men tárbieleý júiesi din men dini birlestikterden bólingen jáne zaiyrly sipatta bolady» dep atap kórsetilgen.
Iaǵni, zaiyrly memleket zańnamalary belgili bir dini birlestiktiń maqsatyn emes, tutas azamattyq qoǵamnyń múddesin kózdei otyryp jasalady. Zań talaptary men tyiymdary barlyq din ókilderine ortaq. Osylaisha mekteptegi zaiyrlylyqqa qatysty ustanymdar tek islam dinine ǵana emes, basqa dinderge de tikelei qatysty.
Osy tusta aita ketetin jait, eger memleket qandai da bir dinniń múddesine basymdyq beretin bolsa, mundai jaǵdai basqa konfessiia ókilderi tarapynan da synǵa ushyrap, qoǵamda odan beter ádiletsizdik ornaǵan bolar edi. Al Bilim jáne ǵylym ministrliginiń bekitken talaptaryna kelsek, onda mektep formasyna qatysty erejeler tek qana «hidjab kiiýdi» emes, ózge de dinderdiń elementterin paidalanýdy shekteidi. Sebebi kez kelgen atribýtika, simvol, element belgili bir dárejede ózi qatysty bolyp tabylatyn senimdi nasihattaýdy bildiredi. Barlyq dinderdiń zań aldyndaǵy teńdigin qamtamasyz etetindikten zaiyrlylyq qaǵidattary jeke bir dindi ereksheleýge jol bermeidi.
Sondyqtan da barlyq din ókilderiniń ortaq zań talaptaryna baǵynýyn talap etý kóp konfessiialy Qazaqstandaǵy ishki turaqtylyqty saqtaýdyń birden-bir tetigi bolyp tabylady. Dinaralyq qaqtyǵystardyń oryn almaýyna memleket azamattary da múddeli, oǵan zań talaptaryn saqtaý arqyly úles qosýy tiis.
Túiindei aitqanda, mektepte ártúrli áleýmettik jaǵdaidaǵy otbasylar men ártúrli kózqarastaǵy ortadan shyqqan oqýshylar ortaq úlgidegi kiim kiiýi kerek. Qazaqstan Respýblikasynda azamattardyń dini senim bostandyǵy qamtamasyz etilgen. Barlyq din ókilderimen qatar musylman azamattary da bes paryzyn ótep, dini qulshylyqtaryn kedergisiz júzege asyrýda. Al mektep qabyrǵasynda hidjabqa ruqsat berilmeýi bilim mekemesiniń ishki tártibin zaiyrlylyq qaǵidattaryna sai saqtaý maqsatynda ǵana jasalady. Mektepten tys oryndarda bul máselege qatysty eshqandai tyiymdar kózdelmegen. Sondyqtan mekteptegi hidjab máselesin kóterýshi azamattar senim bostandyǵyna múmkindik beretin zańǵa jáne basshyǵa baǵynýdyń azamattyq mindet, ári musylmandyq paryz ekenin túsingeni abzal.
Tyshhan Kenshilik,
L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń
Dintaný kafedrasynyń oqytýshysy, dotsent
