قازاقستان ٶزٸنٸڭ دەموكراتييالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت ەكەنٸن اتا زاڭى ارقىلى بەكٸتٸپ, مەملەكەت پەن دٸننٸڭ اراقاتىناسىن رەتتەيتٸن زايىرلىلىق قاعيداتتارىنا سٷيەنەتٸنٸن ايقىندادى.
كونستيتۋتسييا مەن ۇلتتىق زاڭنامالار رەسپۋبليكا ازاماتتارىنا بارىنشا كەڭ قۇقىقتار بەرۋمەن قاتار, بٸر مەزگٸلدە ولاردىڭ مەملەكەت پەن قوعام الدىنداعى مٸندەتتەرٸن دە ايقىنداپ بەرەتٸنٸ انىق. وسى تۇرعىدان العاندا, سوڭعى جىلدارى قوعامدا زايىرلىلىق پەن جالپىعا ورتاق تەرتٸپكە, زاڭعا قاتىستى بٸرشاما تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸكتەر دە ورىن الىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. سونىڭ بٸرٸ – مەكتەپتەگٸ, ياعني وقۋشىلار اراسىنداعى حيدجاب مەسەلەسٸ.
ايتا كەتەرلٸگٸ, قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ ورتا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى ٷشٸن مٸندەتتٸ مەكتەپ فورماسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى بەكٸتۋ جٶنٸندەگٸ بۇيرىعى شىققان بولاتىن. مۇندا مەكتەپ فورماسىنا قانداي دا بٸر دٸنگە قاتىستىلىقتى ايقىندايتىن كيٸم ٷلگٸلەرٸن قوسۋعا جول بەرٸلمەيتٸندٸگٸ ناقتى ايتىلعان. وسىدان كەيٸن قوعام اراسىندا تٷرلٸ پٸكٸرلەر ايتىلا باستادى. الايدا, وسى تٶڭٸرەكتەگٸ ەڭگٸمەگە بارماس بۇرىن, ۇلتتىق زاڭنامانىڭ نورمالارىنا دا مەن بەرگەندٸ جٶن ساناعان ەدٸك. ەلٸمٸزدەگٸبٸلٸم وشاقتارىنداعى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ دە زايىرلى جەنە ونىڭ دٸني بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنەن بٶلەك ەكەنٸن ايتا كەتۋ كەرەك. ياعني, زايىرلىلىق ۇعىمى – بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە جاستار بويىندا بەلگٸلٸ بٸر دٸني كٶزقاراستى قالىپتاستىرۋعا قارسى ەكەنٸن بٸلدٸرەدٸ. زايىرلىلىق – اتا زاڭمەن بەكٸتٸلگەن مەملەكەت تۇرپاتى, سوندىقتان كونستيتۋتسييا نەگٸزٸندە جاساقتالعان قر «بٸلٸم تۋرالى» زاڭى دا زايىرلىلىق قاعيداتتارىن باسشىلىققا الادى. قر «بٸلٸم تۋرالى» زاڭىنا سəيكەس بٸلٸم سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارىنىڭ بٸرٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ زايىرلى سيپاتى بولىپ تابىلادى.
اتالعان زاڭناما بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا دٸني ۇيىمداردىڭ قۇرىلىمدارىن قۇرۋعا جەنە ولاردىڭ قىزمەتٸن جٷرگٸزۋگە, دٸني ىمىراسىزدىق پەن ايرىقشالىقتى ناسيحاتتاۋعا, پەداگوگ قىزمەتكەرلەردٸڭ بٸلٸم بەرۋ ٷدەرٸسٸن دٸني ناسيحات جٷرگٸزۋ ماقساتىندا پايدالانۋىنا تىيىم سالىنادى. بۇدان بٶلەك, قر «دٸني قىزمەت جەنە دٸني بٸرلەستٸكتەر تۋرالى» زاڭىنىڭ 3-بابىنىڭ 4-تارماعىندا «دٸني بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىن قوسپاعاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بiلiم بەرۋ مەن تەربيەلەۋ جٷيەسٸ دٸن مەن دٸني بٸرلەستٸكتەردەن بٶلiنگەن جەنە زايىرلى سيپاتتا بولادى» دەپ اتاپ كٶرسەتٸلگەن.
ياعني, زايىرلى مەملەكەت زاڭنامالارى بەلگٸلٸ بٸر دٸني بٸرلەستٸكتٸڭ ماقساتىن ەمەس, تۇتاس ازاماتتىق قوعامنىڭ مٷددەسٸن كٶزدەي وتىرىپ جاسالادى. زاڭ تالاپتارى مەن تىيىمدارى بارلىق دٸن ٶكٸلدەرٸنە ورتاق. وسىلايشا مەكتەپتەگٸ زايىرلىلىققا قاتىستى ۇستانىمدار تەك يسلام دٸنٸنە عانا ەمەس, باسقا دٸندەرگە دە تٸكەلەي قاتىستى.
وسى تۇستا ايتا كەتەتٸن جايت, ەگەر مەملەكەت قانداي دا بٸر دٸننٸڭ مٷددەسٸنە باسىمدىق بەرەتٸن بولسا, مۇنداي جاعداي باسقا كونفەسسييا ٶكٸلدەرٸ تاراپىنان دا سىنعا ۇشىراپ, قوعامدا ودان بەتەر ەدٸلەتسٸزدٸك ورناعان بولار ەدٸ. ال بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ بەكٸتكەن تالاپتارىنا كەلسەك, وندا مەكتەپ فورماسىنا قاتىستى ەرەجەلەر تەك قانا «حيدجاب كييۋدٸ» ەمەس, ٶزگە دە دٸندەردٸڭ ەلەمەنتتەرٸن پايدالانۋدى شەكتەيدٸ. سەبەبٸ كەز كەلگەن اتريبۋتيكا, سيمۆول, ەلەمەنت بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە ٶزٸ قاتىستى بولىپ تابىلاتىن سەنٸمدٸ ناسيحاتتاۋدى بٸلدٸرەدٸ. بارلىق دٸندەردٸڭ زاڭ الدىنداعى تەڭدٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸندٸكتەن زايىرلىلىق قاعيداتتارى جەكە بٸر دٸندٸ ەرەكشەلەۋگە جول بەرمەيدٸ.
سوندىقتان دا بارلىق دٸن ٶكٸلدەرٸنٸڭ ورتاق زاڭ تالاپتارىنا باعىنۋىن تالاپ ەتۋ كٶپ كونفەسسييالى قازاقستانداعى ٸشكٸ تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ بٸردەن-بٸر تەتٸگٸ بولىپ تابىلادى. دٸنارالىق قاقتىعىستاردىڭ ورىن الماۋىنا مەملەكەت ازاماتتارى دا مٷددەلٸ, وعان زاڭ تالاپتارىن ساقتاۋ ارقىلى ٷلەس قوسۋى تيٸس.
تٷيٸندەي ايتقاندا, مەكتەپتە ەرتٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك جاعدايداعى وتباسىلار مەن ەرتٷرلٸ كٶزقاراستاعى ورتادان شىققان وقۋشىلار ورتاق ٷلگٸدەگٸ كيٸم كييۋٸ كەرەك. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ازاماتتاردىڭ دٸني سەنٸم بوستاندىعى قامتاماسىز ەتٸلگەن. بارلىق دٸن ٶكٸلدەرٸمەن قاتار مۇسىلمان ازاماتتارى دا بەس پارىزىن ٶتەپ, دٸني قۇلشىلىقتارىن كەدەرگٸسٸز جٷزەگە اسىرۋدا. ال مەكتەپ قابىرعاسىندا حيدجابقا رۇقسات بەرٸلمەۋٸ بٸلٸم مەكەمەسٸنٸڭ ٸشكٸ تەرتٸبٸن زايىرلىلىق قاعيداتتارىنا ساي ساقتاۋ ماقساتىندا عانا جاسالادى. مەكتەپتەن تىس ورىنداردا بۇل مەسەلەگە قاتىستى ەشقانداي تىيىمدار كٶزدەلمەگەن. سوندىقتان مەكتەپتەگٸ حيدجاب مەسەلەسٸن كٶتەرۋشٸ ازاماتتار سەنٸم بوستاندىعىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن زاڭعا جەنە باسشىعا باعىنۋدىڭ ازاماتتىق مٸندەت, ەرٸ مۇسىلماندىق پارىز ەكەنٸن تٷسٸنگەنٸ ابزال.
تىشحان كەنشيليك,
ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ
دٸنتانۋ كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى, دوتسەنت
