Eýraziialyq ekonomikalyq odaq - daǵdarystan shyǵýdyń kilti, deidi Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti janyndaǵy Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýtynyń direktory Zarema Shaýkenova.
Onyń pikirinshe, biyl EAEO-nyń jumys istegenine 7 jyl toldy, bul - integratsiianyń artyqshylyqtaryn, onyń negizgi ekonomikalyq jáne áleýmettik nátijelerin, sondai-aq yntymaqtastyq pen ózara kooperatsiiany tereńdetý jolynda bizdiń elderimiz kezdesetin kedergilerdi aiqyndaý úshin jetkilikti kezeń.
Joǵarǵy Eýraziialyq ekonomikalyq keńestiń qurmetti tóraǵasy N.Á. Nazarbaev búgingi sammitte atap ótkendei, EAEO birlesken kúsh-jigerdiń arqasynda qatysýshy-elderdiń ekonomikalarynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin aýqymdy integratsiialyq jobaǵa ainaldy.
Qazaqstannyń EAEO-ǵa tóraǵalyq etýi pandemiiamen kúres jáne turaqsyz álemdik jaǵdaidyń kúrdeli kezeńine týra keldi.
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Q.K.Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Joǵary Eýraziialyq ekonomikalyq keńestiń (JEEK) onlain-otyrysy barysynda qatysýshy-elderdiń basty nazary daǵdarys kezeńindegi integratsiialyq ózara is-qimyl jáne turaqty damý traektoriiasyn qalyptastyrý máselesine aýdaryldy.
Qazaqstan úshin EAEO naryǵy pandemiianyń zardaptaryna qaramastan, ekonomika úshin mańyzdy bolyp qala beredi. 2015-2020 jyldardaǵy Qazaqstannyń EAEO elderine eksporty 25%-ǵa ósti: onyń ishinde Reseige – 25%, Belarýsqa – 2 ese, Qyrǵyzstanǵa – 20%, Armeniiaǵa – 6 ese ósti. EAEO elderine jetkiziletin qazaqstandyq ónimniń shamamen 60%-y shikizattyq emes taýarlar bolyp tabylady.
EAEO seriktesterimen Qazaqstannyń birlesken kásipkerligi de joǵarǵy qarqynmen damyp keledi. 2015 jyldan beri EAEO múshe memleketterdiń qatysýymen Qazaqstandaǵy belsendi kásiporyndar sany 1,5 eseden astam ósim kórsetti.
Ulttyq statistika biýrosynyń málimetterine sáikes, 2021 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdai boiynsha respýblikada EAEO kapitalynyń qatysýymen 9 myńnan astam kompaniia bolsa, olardyń kópshiligi shaǵyn jáne orta bizneske tiesili.
Jyl ótken saiyn EAEO syrtqy seriktester úshin barynsha tartymdy bolyp keledi. EAEO aiasynda erkin saýda aimaqtary týraly qol qoiylǵan halyqaralyq kelisimder Qazaqstan men úshinshi elder arasyndaǵy ekonomikalyq qatynastardyń jaqsarýyna jáne ishki eksporttyń ósýine yqpal etedi. Osylaisha, Vetnammen, Serbiiamen, Iranmen jáne Singapýrmen birlesip qurylǵan erkin saýda aimaqtary quny 1 milliard AQSh dollarynan asatyn qazaqstandyq taýarlar kólemin keńeitýge múmkindik berdi. Sonymen qatar, Izrail, Egipet jáne Úndistan integratsiialyq odaqqa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.
Sondai-aq, koronadaǵdarys integratsiialyq birlestiktiń eń qiyn jerlerin aiqyndady, biraq, sonymen birge Odaq sheńberinde yntymaqtastyqtyń jańa múmkindikterin de ashty. Osylaisha, Memleket basshysy óz sózinde EAEO elderiniń ekonomikalyq ózara is-qimylyna kedergi bolatyn óte ózekti másele – saýda kedergilerin joiý boiynsha jumysty jalǵastyrý qajettiligine nazar aýdardy. Mysaly, 2016 jyldan bastap EAEO ishki naryǵyndaǵy bar kedergilerdiń shamamen 80% joiyldy, al jańa shekteýlerdiń paida bolýyna jol bermeý kún tártibinde ózekti bolyp qalady.
Sondai-aq, daǵdarystan keiingi kezeńde álemdik qoǵamdastyq sheshýi qajet basym mindetterdiń biri – azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý bolmaq. Osy turǵydan alǵanda, Qazaqstan Prezidentiniń biryńǵai aýylsharýashylyq naryǵyn qurý, qosymsha quny qosylǵan ónim eksportyn arttyrý, sondai-aq ǵylymi yntymaqtastyqty jandandyrý mańyzdylyǵy týraly usynysy integratsiialyq odaq aldynda turǵan jańa mindetterge sáikes beredi.
Sonymen, sammitte qazaqstandyq tarap kótergen taǵy bir mańyzdy másele – infraqurylymdy damytý jáne tranzittik áleýetti damytý qatysýshy-elderdiń óndiristik yntymaqtastyǵyn jedeldetýge múmkindik beredi.
«Osylaisha, EAEO búgingi tańda – zamanaýi jahandyq jáne aimaqtyq qiyndyqtarǵa nyq jáne senimdi tótep beretin qarqyndy damyp kele jatqan integratsiialyq birlestik bolyp tabylady. Qatysýshy elderdiń birdei aralasýy, egemendikke jáne ulttyq múddelerdi eskerýge negizdelgen ózara yntymaqtastyǵy pandemiianyń jaǵymsyz saldaryn jeńildetýdiń, EAEO ekonomikasyn turaqty damytýdyń jáne azamattarymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartýdyń tiimdi quraly bola alady»,-deidi institýt direktory.
