ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق - داعدارىستان شىعۋدىڭ كٸلتٸ, دەيدٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قازاقستان ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زارەما شاۋكەنوۆا.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بيىل ەاەو-نىڭ جۇمىس ٸستەگەنٸنە 7 جىل تولدى, بۇل - ينتەگراتسييانىڭ ارتىقشىلىقتارىن, ونىڭ نەگٸزگٸ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك نەتيجەلەرٸن, سونداي-اق ىنتىماقتاستىق پەن ٶزارا كووپەراتسييانى تەرەڭدەتۋ جولىندا بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸز كەزدەسەتٸن كەدەرگٸلەردٸ ايقىنداۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ كەزەڭ.
جوعارعى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەستٸڭ قۇرمەتتٸ تٶراعاسى ن.ە. نازارباەۆ بٷگٸنگٸ سامميتتە اتاپ ٶتكەندەي, ەاەو بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەردٸڭ ارقاسىندا قاتىسۋشى-ەلدەردٸڭ ەكونوميكالارىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتٸن اۋقىمدى ينتەگراتسييالىق جوباعا اينالدى.
قازاقستاننىڭ ەاەو-عا تٶراعالىق ەتۋٸ پاندەمييامەن كٷرەس جەنە تۇراقسىز ەلەمدٸك جاعدايدىڭ كٷردەلٸ كەزەڭٸنە تۋرا كەلدٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ق.ك.توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن جوعارى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭەستٸڭ (جەەك) ونلاين-وتىرىسى بارىسىندا قاتىسۋشى-ەلدەردٸڭ باستى نازارى داعدارىس كەزەڭٸندەگٸ ينتەگراتسييالىق ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە تۇراقتى دامۋ تراەكتوريياسىن قالىپتاستىرۋ مەسەلەسٸنە اۋدارىلدى.
قازاقستان ٷشٸن ەاەو نارىعى پاندەمييانىڭ زارداپتارىنا قاراماستان, ەكونوميكا ٷشٸن ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدٸ. 2015-2020 جىلدارداعى قازاقستاننىڭ ەاەو ەلدەرٸنە ەكسپورتى 25%-عا ٶستٸ: ونىڭ ٸشٸندە رەسەيگە – 25%, بەلارۋسقا – 2 ەسە, قىرعىزستانعا – 20%, ارمەنيياعا – 6 ەسە ٶستٸ. ەاەو ەلدەرٸنە جەتكٸزٸلەتٸن قازاقستاندىق ٶنٸمنٸڭ شامامەن 60%-ى شيكٸزاتتىق ەمەس تاۋارلار بولىپ تابىلادى.
ەاەو سەرٸكتەستەرٸمەن قازاقستاننىڭ بٸرلەسكەن كەسٸپكەرلٸگٸ دە جوعارعى قارقىنمەن دامىپ كەلەدٸ. 2015 جىلدان بەرٸ ەاەو مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ قاتىسۋىمەن قازاقستانداعى بەلسەندٸ كەسٸپورىندار سانى 1,5 ەسەدەن استام ٶسٸم كٶرسەتتٸ.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مەلٸمەتتەرٸنە سەيكەس, 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا رەسپۋبليكادا ەاەو كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 9 مىڭنان استام كومپانييا بولسا, ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە تيەسٸلٸ.
جىل ٶتكەن سايىن ەاەو سىرتقى سەرٸكتەستەر ٷشٸن بارىنشا تارتىمدى بولىپ كەلەدٸ. ەاەو اياسىندا ەركٸن ساۋدا ايماقتارى تۋرالى قول قويىلعان حالىقارالىق كەلٸسٸمدەر قازاقستان مەن ٷشٸنشٸ ەلدەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ جاقسارۋىنا جەنە ٸشكٸ ەكسپورتتىڭ ٶسۋٸنە ىقپال ەتەدٸ. وسىلايشا, ۆەتناممەن, سەربييامەن, يرانمەن جەنە سينگاپۋرمەن بٸرلەسٸپ قۇرىلعان ەركٸن ساۋدا ايماقتارى قۇنى 1 ميلليارد اقش دوللارىنان اساتىن قازاقستاندىق تاۋارلار كٶلەمٸن كەڭەيتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. سونىمەن قاتار, يزرايل, ەگيپەت جەنە ٷندٸستان ينتەگراتسييالىق وداققا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.
سونداي-اق, كوروناداعدارىس ينتەگراتسييالىق بٸرلەستٸكتٸڭ ەڭ قيىن جەرلەرٸن ايقىندادى, بٸراق, سونىمەن بٸرگە وداق شەڭبەرٸندە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸن دە اشتى. وسىلايشا, مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە ەاەو ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق ٶزارا ٸس-قيمىلىنا كەدەرگٸ بولاتىن ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە – ساۋدا كەدەرگٸلەرٸن جويۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەتتٸلٸگٸنە نازار اۋداردى. مىسالى, 2016 جىلدان باستاپ ەاەو ٸشكٸ نارىعىنداعى بار كەدەرگٸلەردٸڭ شامامەن 80% جويىلدى, ال جاڭا شەكتەۋلەردٸڭ پايدا بولۋىنا جول بەرمەۋ كٷن تەرتٸبٸندە ٶزەكتٸ بولىپ قالادى.
سونداي-اق, داعدارىستان كەيٸنگٸ كەزەڭدە ەلەمدٸك قوعامداستىق شەشۋٸ قاجەت باسىم مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ – ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ بولماق. وسى تۇرعىدان العاندا, قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ بٸرىڭعاي اۋىلشارۋاشىلىق نارىعىن قۇرۋ, قوسىمشا قۇنى قوسىلعان ٶنٸم ەكسپورتىن ارتتىرۋ, سونداي-اق عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ۇسىنىسى ينتەگراتسييالىق وداق الدىندا تۇرعان جاڭا مٸندەتتەرگە سەيكەس بەرەدٸ.
سونىمەن, سامميتتە قازاقستاندىق تاراپ كٶتەرگەن تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جەنە ترانزيتتٸك ەلەۋەتتٸ دامىتۋ قاتىسۋشى-ەلدەردٸڭ ٶندٸرٸستٸك ىنتىماقتاستىعىن جەدەلدەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«وسىلايشا, ەاەو بٷگٸنگٸ تاڭدا – زاماناۋي جاھاندىق جەنە ايماقتىق قيىندىقتارعا نىق جەنە سەنٸمدٸ تٶتەپ بەرەتٸن قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ينتەگراتسييالىق بٸرلەستٸك بولىپ تابىلادى. قاتىسۋشى ەلدەردٸڭ بٸردەي ارالاسۋى, ەگەمەندٸككە جەنە ۇلتتىق مٷددەلەردٸ ەسكەرۋگە نەگٸزدەلگەن ٶزارا ىنتىماقتاستىعى پاندەمييانىڭ جاعىمسىز سالدارىن جەڭٸلدەتۋدٸڭ, ەاەو ەكونوميكاسىن تۇراقتى دامىتۋدىڭ جەنە ازاماتتارىمىزدىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋدىڭ تيٸمدٸ قۇرالى بولا الادى»,-دەيدٸ ينستيتۋت ديرەكتورى.
