Foto: ashyq derekkóz
Referendýmda oń nátije qabyldanǵan jaǵdaida atom elektr stantsiiasynyń qurylysyn halyqaralyq merdigerler konsortsiýmy júzege asyratyn bolady. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń mundai usynysy barlyq máselede ózin "sarapshy" sanaityn kórshi eldiń keibir saiasattanýshylaryna unamaǵany belgili, dep habarlaidy Ult.kz.
Jalpy konsortsiým degenimiz ne?
Konsortsiým degenimiz - atom elektr stantsiiasynyń qurylysy bir kompaniiaǵa nemese bir memleketke táýeldi bolmaidy degendi bildiredi. Iaǵni jobaǵa ártúrli eldiń merdigerleri qatysady, olardyń árqaisysy óziniń biregei tehnologiiasy men tájiribesin paidalanady.
Qazir Qazaqstanda AES salý boiynsha tizimge 4 kompaniia kirgeni belgili. Olar:
- ▪️ CNNC (Qytai);
▪️ KHNP (Ońtústik Koreia);
▪️ Rosatom (Resei);
▪️ EDF (Frantsiia).
Kons️konsortsiýmnyń artyqshylyqtary:
Birinshiden, tehnologiialyq táýelsizdik. Jobany birneshe el júrgizgen kezde tehnologiia men qyzmetti bir jetkizýshige táýeldi etý qaýpi azaiady. Eger búkil atom elektr stantsiiasy bir elge táýeldi bolsa, onda tehnikalyq qoldaý men paidalaný máseleleri geosaiasi faktorlarmen kúrdelene túsýi múmkin. Konsortsiým Qazaqstannyń jalǵyz jetkizýshige bailanbai, júieniń elementterin tańdap, aýystyra alatynyn qamtamasyz etedi.
Ekinshiden, halyqaralyq qaýipsizdik standarttary qatań saqtalady. AES qurylysynyń ózi MAGATE tarapynan muqiiat qadaǵalaýdan ótedi. Alaida, qurylysqa birneshe kompaniia qatysqan kezde baqylaý odan da qatal bolady. Bul tásil tehnologiialyq qatelikterdiń nemese tótenshe jaǵdailardyń yqtimaldyǵyn azaitady.
Úshinshiden, ozyq tehnologiialardy qoldanýǵa múmkindik bolady. Qazaqstan konsortsiýmǵa qatysýshy árbir eldiń álemdik tehnologiiasynyń ishinen eń jaqsysyn tańdai otyryp, jobaǵa óziniń myqty jaqtary men quzyretterin engizedi. Nátijesinde, bir tehnologiianyń ornyna el birneshe kózden innovatsiialyq ári dáleldengen sheshimder alady.
Tórtinshiden, geosaiasi ózgeristerge tózimdilik qamtamasyz etiledi. Qazirgi álemde bir jetkizýshige táýeldilik osaldyqqa ainalýy múmkin, ásirese álemdik geosaiasattaǵy daǵdarystar jaǵdaiynda. Konsortsiým Qazaqstannyń syrtqy saiasi faktorlardan táýelsizdigin qamtamasyz etip, tipti jahandyq ózgerister jaǵdaiynda da jobany sátti aiaqtap, paidalanýǵa beriletinine kepildik beredi.
Referendýmda oń sheshim qabyldanǵan jaǵdaida bul tamasha sheshim, óitkeni kóbi AES-ti, biraq belgili bir satýshyǵa nemese elge táýeldilikke qarsy. Qurylǵan konsortsiým geosaiasi táýekelderdi boldyrmaýǵa múmkindik beredi. Bul jerde Ózbekstanmen salystyrý da oryndy emes. Sebebi Qazaqstan Ózbeństanda siiaqty qurlyqta alǵash ret (Resei Federatsiiasynda tek muzjarǵyshtarda) qoldanylatyn eksperimenttik shaǵyn reaktorlardy qarastyryp jatqan joq.
"Sondyqtan ortanqol sarapshylar óz pikirin ózderine qaldyrýy kerek. Qazaqstanda AES salý boiynsha qoldanylatyn tehnologiialar men tásilder boiynsha sheshimdi biz óz qajettilikterimiz ben múddelerimizdi eskere otyryp, táýelsiz memleket retinde derbes qabyldaityn bolamyz", - deidi Energy Monitor sarapshylary.
