Ýraldan tabylǵan "ibilis músini" órkeniet tarihyn ózgertýi múmkin

Ýraldan tabylǵan "ibilis músini" órkeniet tarihyn ózgertýi múmkin

Resei men Germaniia ǵalymdary Shigir putynyń qai ǵasyrǵa tiesili ekenin anyqtady. Bul Jer betindegi ibilistiń eń kóne músini bolyp shyqty. Ǵalymdar onyń paida bolýyn Anatoliiadaǵy alǵashqy órkenietpen bailanystyrdy. Bul týraly Antiquity jýrnalynda aitylady. 

"Bul músinge 11 600 jyl. Osy jáne bizdiń ózge ashqan jańalyqtarymyz ejelgi ańshylar men terimshilerde óte kúrdeli rásimder bolǵanyn, onyń ústine óner arqyly abstrak ideialaryn jetkize alǵanyn dáleldeidi. Din men mádeniet buryn eseptelip kelgendei sharýashylyq paida bolǵan kezde emes, odan árirekte paida bolǵanǵa uqsaidy", - deidi Gettingen ýniversitetiniń mamany Tomas Terberger.


Reseidiń Ýral aimaǵyndaǵy altyn izdeýshiler Shigir putyn 1894 jyly Ekaterinbýrg mańynan tapqan bolatyn. Bútin aǵashtan oiylyp jasalǵan 3-5 qulashty aǵash músin uzaq ýaqyt tarihshylar men arheologtar úshin jumbaq bolyp keldi. Put tabylǵan oryn HH ǵasyr basynda sazǵa ainalyp, bul onyń mádeni tamyry men qansha jyl bolǵanyn anyqtaýǵa bóget bolǵan. 

Alǵashynda radiokómirtekti saraptama qorytyndysy putqa segiz-toǵyz myń jyl bolǵanyn kórsetken, alaida, bul ózge tarihshylar tarapynan qarsylyq týdyrǵan edi. 

Bul málimetti anyqtaý úshin Terberger reseilik ǵalymdarmen birigip, Shigir putyn jan-jaqyt zerttei bastady. Úsh jyl buryn bastalǵan zertteý kezinde puttyń qandai aǵashtan jasalǵany saraptaldy jáne mass-spektrometr arqyly jasyn ólshedi. Sonymen qatar, jańa qazba jumystary kezinde sol mańaida tabylǵan ózge de artefaktiler zertteldi.

Put sazqaraǵaidan qashalǵan bolyp shyqty. Al puttyń ústinen jasalǵan oiýlar músinshilerdiń óte sheber bolǵanyn baiqatady. Reseilik mamandardyń pikirinshe, Shigir puty qara kúsh pen olarǵa basshylyq etetin orman perisiniń stildik beinesi. 

Al 11 600 jyl bolǵan put Jer betinde tabylǵan eń kóne dini monýmenttermen - Anatoliiadaǵy Gebekli-Tepe turaǵynan tabylǵan monýmenttermen qatarlas keledi. 


Gebekli-Tepe turaǵy Jer betindegi órkeniet, din men mádeniettiń alǵashqy jurnaǵy esepteledi. Onda tabylǵan artefaktilerdegi órnekter Shigir putyndaǵy oiýlarmen uqsas. Bul olardyń bailanysy baryn kórsetedi. Basty aiyrmashylyq ol dáýirde Anatoliiany mekendegenderdiń sharýashylyǵy bolsa, Shigir putynyń avtorlary ańshy-terimshiler bolǵan. 

Órkneiet, din men mádeniettiń paida bolýy ádette aýyl sharýashylyǵynyń paida bolýymen bailanystyrady, - dep jazady RIA Novosti. Al Germaniia jáne Resei ǵalymdarynyń jańalyǵy bul ideiaǵa kúmán keltirip, órkeniettiń paida bolýyna basqasha qaraýǵa itermeleidi. 

kaz.tengrinews.kz