Elimizde qabyldanǵan «Ulttyq rýhani jańǵyrý» ulttyq jobasynyń quramynda til saiasatyn iske asyrýdy kózdeitin arnaýly baǵyty bar.
1 mindet, 4 kórsetkishten jáne 15 is-sharadan turatyn bul baǵyttyń negizgi mindeti memlekettik tildi damytý úshin jaǵdai jasaý. Al ony oryndaý úshin naqty is-sharalar kózdelgen. Bólinetin qarajat ta qomaqty. Naqty aitar bolsaq, 2022-2025 jyldarǵa arnalǵan qarjylandyrýdyń jalpy kólemi shamamen 7,1 mlrd teńgeni quraidy. Búgin Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmetinde uiymdastyrylǵan baspasóz máslihatyna qatysqan QR Bilim jáne ǵylym ministrligi Til saiasaty komitetiniń tóraǵasy Ádilbek Qabaev memlekettik tildi damytý baǵytynda atqarylatyn is-sharalarǵa egjei-tegjeili toqtaldy, dep habarlady "QazAqparat" HAA.
«Birinshiden, jalpy orta bilim berý deńgeiindegi «Qazaq tili», «Qazaq ádebieti» jáne qazaq tilinen basqa tilde oqytatyn synyptarǵa arnalǵan «Qazaq tili jáne qazaq ádebieti» pánderiniń oqý baǵdarlamalaryna tiisti ózgerister engiziletin bolady. Nátijesinde qazaq tilin oqytý ádistemesi jetildiriledi. Qazaq tili muǵalimderin daiarlaý jáne olardyń biliktiligin arttyrý, qazaq tilinde oqýlyqtar ázirleý júrgiziledi. Qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde debattyq týrnirler ótkiziledi. Memlekettik tilde IT-ónimderdi ázirleý, engizý jáne shyǵarý qolǵa alynady. YouTube videohostinginde qazaq tilindegi tanymal animatsiialyq filmderdi dýbliajdaý jáne ornalastyrý jumystary júrgiziledi», - dedi komitet tóraǵasy.
Onyń atap ótýinshe, «Qazaq tili», «Qazaq ádebieti» pánderiniń oqytý ádistemeleri, oqytýdyń ozyq tehnologiialary zerdelenip, tiimdiligi anyqtalyp, oqý protsesine engiziledi. «Qazaq ádebieti» páninen ádebi bilim mazmunyn berýde logikalyq birizdilik, júielilik, sabaqtastyq saqtala otyryp, bilim alýshylardyń boiyna ulttyq-rýhani, adamgershilik, mádeni-estetikalyq qundylyqtardy darytýǵa basa nazar aýdarylady. Osy ýaqytqa deiin «Qazaq ádebieti» páni mazmunynda «Álem ádebieti» úlgileri qosa oqytylyp kelse, endi «Álem ádebieti» jeke oqytylady. «Qazaq ádebieti» mazmuny tek tól shyǵarmalardy qamtidy. «Qazaq ádebieti» páni mazmunynda ádebiet tarihy kezeńin saqtai otyryp, shyǵarmalardyń janry júielenedi. Qazaq tili fýnktsionaldyq-kommýnikativtik turǵydan jáne grammatikany oqytýǵa negizdeledi. «Qazaq tili» pániniń mazmuny tildik bilimdi baǵalaýdyń halyqaralyq, Eýropalyq standarttaryna negizdelip, til úiretý júiesi baǵyt-baǵdarǵa alynady. «Orta mektepte qazaq tilin oqytý» nátijesi Ulttyq test júiesi arqyly anyqtalady.
Qazirgi ýaqytta irikteý arqyly otandyq oqýlyq ázirleýshi avtorlardyń pýly qalyptasýda. Sodan keiin oqýlyqtar men oqý quraldary avtorlarynyń biliktiligin arttyrý kýrstary uiymdastyrylady. Oqý-ádistemelik birlestiktermen birlesip, arnaiy pánder boiynsha qajetti oqýlyqtardyń tizbesi aiqyndalady. Ázirlenetin oqýlyqtardyń sapasyn qamtamasyz etý úshin beiinder boiynsha oqý-ádistemelik birlestikterdi, jumys berýshiler qaýymdastyqtaryn (kásiporyndardy), sondai-aq joǵary oqý oryndaryn tarta otyryp saraptama júrgizý josparlanǵan. Ázirlengen oqýlyqtardyń mazmuny memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttaryna, oqý baǵdarlamalaryna jáne qazirgi zamanǵy oqýlyqqa qoiylatyn basqa da talaptarǵa sáikes keletin bolady.
«Ekinshiden, qazaq tilindegi oqýlyqtarmen tehnikalyq jáne kásiptik bilim berý uiymdary, joǵary oqý oryndary qamtamasyz etiledi. Búgingi kúni kolledj stýdentteriniń 60 paiyzy memlekettik tilde oqitynyna qaramastan, qazaq tilindegi oqýlyqtar men ádebietterdiń úlesi 30 paiyzdy quraidy. Pedagogtar men stýdentter kolledjderde bar oqýlyqtar men ádebietterdi qazaq tiline óz betinshe aýdaryp, oqý protsesinde qoldanýǵa májbúr bolýda. Osyǵan bailanysty «Ulttyq rýhani jańǵyrý» ulttyq jobasyn iske asyrý aiasynda 2025 jylǵa deiin qazaq tilinde kolledjderge arnalǵan 700-den astam, jyl saiyn 180 oqýlyq ázirleý josparlanýda», - dedi ol.
Komitet tóraǵasy joǵary oqý oryndarynda, ásirese, injeneriia, áleýmettik ǵylymdar, biznes jáne basqarý salalary boiynsha qazaq tilinde oqýlyqtardyn jetispeýshiligi baiqalatynyn ashyq aitty. Osyǵan bailanysty, joǵary oqý oryndarynyń kitaphana qoryn qazaq tilindegi kitaptarmen tolyqtyrý jáne stýdentter úshin ázirlengen oqý ádebietteriniń qoljetimdiligin qamtamasyz etý josparlanǵan. Joǵary oqý oryndaryna arnalǵan qazaq tilindegi jylyna 20, tórt jylda 80 oqýlyqtyń túri ázirlenedi.
Jalpy, kolledjderdi zamanaýi oqý ádebietimen qamtamasyz etý úshin Bilim jáne ǵylym ministrligi tehnikalyq jáne kásiptik bilim berý júiesine qajetti túrli salalar boiynsha, onyń ishinde memlekettik tildegi 600-den astam negizgi sheteldik oqýlyqtardy aýdardy. Sondai-aq, avtorlar -ázirleýshiler pedagogtar men stýdentterdi qoldaý úshin arnaiy pánder boiynsha (onyń ishinde memlekettik tilde) 330-dan astam oqý quraldaryn ázirledi.
«Úshinshiden, Latyn grafikaly álipbidi qoldanatyn jazbasha kommýnikatsiiaǵa qatysýshylardyń úlesi artatyn bolady. Latyn grafikaly álipbidi paidalanatyn jazbasha kommýnikatsiiaǵa qatysýshylardyń kórsetkishi 2023 jyldan bastap anyqtalady. Ol jyly 20 paiyzǵa jetý kózdelgen. Bul kórsetkish jazbasha kommýnikatsiiaǵa qatysa alatyn 6 jastan 63 jas aralyǵyndaǵy halyq úlesi arqyly esepteledi. Respýblikanyń barlyq óńirleriniń halyq sanyna sáikes dekompozitsiia jasalady. Aldyn ala boljam sany esepteletin bolady», - dedi komitet tóraǵasy.
Ol Latyn grafikasyna negizdelgen qazaq álipbi men emle erejesi jobalary qaralyp, normativtik qujattarmen bekitilgennen keiin latyn grafikasyna kóshý jumystary kezeń-kezeńmen iske asyrylatynyn basa atap ótti.
«Tórtinshiden, Qazaq tili ulttyq korpýsy mátindik bazasynyń kólemin arttyratyn bolamyz. Korpýs – belgili bir tildegi mátinderdiń elektrondy túrde jinaqtalýyna negizdelgen aqparattyq-anyqtamalyq júie. Ulttyq korpýstar tildi ana tili nemese shettili retinde úiretý úshin de mańyzdy. Álemde oqýlyqtar men oqý baǵdarlamalary qazir korpýsqa baǵyttalǵan. Kez kelgen sheteldik, mektep oqýshysy, muǵalim, jýrnalist, redaktor jáne jazýshy korpýsty qoldana otyryp, beitanys sózdi nemese grammatikalyq formanyń qoldaný erekshelikterin tez jáne tiimdi teksere alady. Ulttyq korpýs aldymen tildiń leksikasy men grammatikasyn, ondaǵy júzdegen jyldar boiy bolǵan ózgeristerdi ǵylymi zertteý úshin qajet. Qazirgi tehnologiialyq damýdyń arqasynda aqparatty izdeýdi ońtailandyrady», - dedi Ádilbek Qabaev.
