Álemdik ekonomikanyń baiaýlaý qarqynyna qatysty alańdaýshylyq maýsymda investorlardyń jahandyq táýekel-sentimentine teris áser etti. Bul jaǵdaidyń teńge men halyqaralyq rezervterge yqpaly týraly QR UB Tóraǵasynyń orynbasary Áliia Moldabekova túsindirme berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" vedomstvonyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
- Ótken aida jahandyq naryqtarǵa qandai negizgi oqiǵalar yqpal etti?
Álemdik retsessiia táýekelderine qatysty pikirtalastar maýsymda qarjy naryqtaryna basym áser etti. Máselen, maýsymda kovid shekteýlerinen keiin QHR-nyń iri qalpyna kelýi esebinen iskerlik belsendiliktiń jahandyq kórsetkishiniń 53,2 tarmaqqa deiin ósýi tirkeldi. Alaida, EO men AQSh-ta baiaýlaý tirkeldi: AQSh-ta óndiris salasyndaǵy PMI indeksi 52,7 tarmaqqa deiin qysqaryp, eki jyldyq eń tómengi kórsetkishke jetti. Eýroaimaqta qyzmet kórsetý salasynda 53 tarmaqqa deiin 3,1 tarmaqqa deiin aitarlyqtai tómendedi.
AQSh FRJ mólsherlemesiniń maýsymda infliatsiia boiynsha 40 jyldyq eń joǵary kórsetkishke qol jetkizýi týraly derekter aiasynda 1,5-1,75%-ǵa deiin 75 bazistik tarmaqqa artýy (mamyrda 8,6%) álemdik valiýta naryǵynda AQSh dollaryna belgilengen baǵany ustap turdy. Maýsymda DXY indeksi aidyń qorytyndysy boiynsha 2,9%-ǵa nyǵaiyp, aidyń ortasynda 20 jyldyq eń joǵary kórsetkishke deiin ósti. Bul, árine, damýshy naryqtardyń valiýtalaryna qysym kórsetýde. EM valiýta indeksi bir aida 2,2%-ǵa álsiredi.
Osylaisha, jalǵasyp jatqan geosaiasi qaqtyǵys, joǵary infliatsiia, ortalyq bankterdiń monetarlyq saiasatyn qatańdatý jáne álemdik retsessiiaǵa qatysty alańdaýshylyqtyń kúsheiýi jaǵdaiynda maýsymda teris táýekel-sentimenttiń qarqyn alýy baiqaldy. Qubylmalylyq kórsetkishteri joǵary deńgeide qalyp otyr. Nátijesinde, maýsymda aktsiialar naryǵynyń dinamikasy teris boldy. MSCI World jahandyq aktsiialar indeksi aitarlyqtai 8,8%-ǵa tómendedi. Jalpy alǵanda, 2022 jyldyń birinshi jartyjyldyǵy álemdik aktsiialar naryǵy úshin sátsiz boldy, onyń tómendeýi shamamen 20%-dy qurady.
Maýsymda munai baǵamdaryna jahandyq retsessiia qaýpi jáne energiia resýrstaryna suranystyń tómendeýi múmkin degen qaýip yqpal etpei qoimady. Maýsymnyń qorytyndysy boiynsha Brent markaly munai baǵasy 6,5%-ǵa tómendedi.
Shildeniń basynda aýrý juqtyrý sany qaitadan ósýi aiasynda QHR-da jańa karantin shekteýlerin ishinara engizý nátijesinde munai quny 105-107 dollar/barrel aralyǵynda ózgerýde.
- Áliia Meiirbekqyzy, maýsym ishinde teńgeniń álsireýi qandai jaǵdaiǵa bailanysty oryn aldy? Ulttyq Bank valiýta naryǵynda valiýtany satý nemese satyp alý operatsiialaryn júrgizdi me?
Maýsymnyń qorytyndysy boiynsha teńge baǵamy bir dollar úshin 470,24 teńgege deiin nemese 13,3%-ǵa álsiredi. Naryqtaǵy mundai ózgeristerge syrtqy faktorlarmen qatar, ishki faktorlar da sebepshi boldy. Birinshi kezekte, men buryn aityp ótkendei, AQSh dollary pozitsiiasynyń jahandyq kúsheigenin atap ótken jón.
Ishki faktorlardyń arasynda – dividendter tóleý kezeńinde zańdy tulǵalar tarapynan valiýtaǵa suranystyń artýy jáne eksporttaýshylardyń salyqty tóleý úshin satýdyń qysqarýyna bailanysty valiýta usynysynyń tómendeýi.
Kvazimemlekettik sektor kompaniialarynyń shamamen 480,4 mln AQSh dollaryn quraǵan valiýtalyq túsimin satýy jáne Ulttyq qordan respýblikalyq biýdjetke transfertterdi qamtamasyz etý úshin valiýtany satý usynys jaǵynan valiýta naryǵyna qoldaý kórsetti.
Maýsym ishinde Ulttyq Bank ishki valiýta naryǵynda valiýtalyq interventsiialar júrgizbedi, naryq sentimenti men qubylmalylyǵy naryqtyq jaǵdaiǵa sáikes keldi. Aiyrbastaý baǵamynyń ózgermeli rejiminde teńge úshin qubylmalylyqtyń oryn alýy qalypty jaǵdai ekenin atap ótkim keledi.
- Valiýta naryǵyndaǵy qubylmalylyqtyń joǵary bolýyna bailanysty halyq arasynda belgilengen baǵamǵa qaita oralǵan durys bolar degen saýal týyndaidy. Siz bul jóninde ne oilaisyz?
Ótken jyldar tájiribesi kórsetkendei, tirkelgen baǵam saiasaty qysqamerzimdi turaqtylyq elesin qalyptastyrady. Ony uzaq ýaqyt boiy jasandy jolmen ustap turý altynvaliýta rezervterin jumsaý esebinen ǵana múmkin. Nátijesinde bul ulttyq valiýta baǵamyn devalvatsiialaý qajettiligine alyp keledi.
Óz kezeginde, teńgeniń erkin ózgermeli baǵamy syrtqy ortanyń ózgeristerine birden den qoiýǵa múmkindik beredi. Bul ekonomikadaǵy teńgerimsizdikterdiń jinaqtalýyn boldyrmaidy, sondai-aq eldiń altynvaliýta rezervteriniń saqtalýyna yqpal etedi. Sondyqtan Ulttyq Bank tirkelgen baǵamǵa kóshý máselesin qarastyrmaidy.
- Sońǵy ailarda bankter qolma-qol rýbldiń jinaqtalýyna tap boldy. Ulttyq Bank osy jaǵdaidy sheshý úshin qandai sharalar qabyldady?
2022 jylǵy naýryzda Memleket basshysynyń 10 myń AQSh dollarynan asatyn somadaǵy shetel valiýtasyn elden shyǵarýdy shekteý jónindegi Jarlyǵy qabyldandy. Shara qolma-qol shetel valiýtasyna alypsatarlyq suranystyń qysymyn tómendetýge jáne shetel valiýtasyn elden áketý táýekelderin retke keltirýge múmkindik berdi. Óńirde ishki qarjy júiesiniń turaqty jumys isteýin qamtamasyz etý úshin kórshi elder de osyndai sharalar qabyldady.
Sonymen qatar, Qazaqstannyń RF-men ózara joǵary saýda bailanysy saldarynan Qazaqstan bankterinde elden áketýge shekteýler qoiýǵa bailanysty qolma-qol rýbl jinaqtaldy. Buǵan, eń aldymen, shekara mańyndaǵy saýdanyń qomaqty kólemi, sondai-aq EAEO-ǵa qatysýshy elder azamattarynyń odaq ishinde týristik jáne ózge de maqsattarmen erkin júrýi siiaqty faktorlar áser etti.
Ulttyq Bank Úkimetpen birlesip jinaqtalǵan rýblge qatysty máseleni sheshý úshin Jarlyqqa tolyqtyrýlar engizdi, onda ekinshi deńgeidegi bankter úshin qolma-qol rýbldi bir ret áketý múmkindigi kózdelgen. Máselen, Úkimet qaýlysynyń jobasynda kúshine engen sátten bastap 2022 jylǵy 31 tamyzǵa deiin 2022 jylǵy 1 shildedegi jaǵdai boiynsha kassalarda jinaqtalǵan kólem sheginde Reseidiń qolma-qol rýblin áketýge ruqsat berý josparlanýda.
Rýbldi bir ret áketý aralyq shara ekendigin jáne Qazaqstan bankterinde Reseidiń qolma-qol rýbliniń jinaqtalý problemasyn sheshpeitinin túsinemiz. Bankterdiń qolma-qol rýbldi áketýge tyiym salýdy tolyǵymen joiý máselesin qaraý saýda aǵyndaryna taldaý júrgizýge jáne jaǵdaidyń turaqtanýyna qarai múmkin bolmaq.
- Ótken aida altynvaliýta rezervteri qalai ózgerdi?
Maýsym ishinde altynvaliýta rezervteriniń kólemi 800 mln AQSh dollaryna tómendep, 32 mlrd AQSh dollaryn qurady.
Maýsymda AQSh dollarynyń nyǵaiýy aiasynda altyn baǵasy bir ýntsiia úshin 1854,4-ten 1813,6 AQSh dollaryna deiin 2,2%-ǵa tómendedi, osyǵan bailanysty altyn portfeliniń tómendeýi oryn aldy. AVR-dyń tómendeýine Ulttyq Banktegi valiýta shottarynan klientter qarajatynyń áketilýi áser etti.
- Ulttyq qordyń valiýtalyq aktivteriniń kólemi maýsymda qalai ózgerdi jáne oǵan qandai faktorlar áser etti?
Aldyn ala derekterge sáikes, maýsymnyń qorytyndysy boiynsha Ulttyq qordyń valiýtalyq aktivteriniń kólemi ótken aida 2 mlrd AQSh dollaryna tómendep, 51,9 mlrd AQSh dollaryn qurady.
Ulttyq qor aktivteriniń tómendeýi aktsiialar baǵasynyń aitarlyqtai quldyraýyna jáne AQSh dollarynyń nyǵaiýyna bailanysty boldy. Ulttyq qordyń tómendeýine Ulttyq qordan respýblikalyq biýdjetke transfertter bólý de áser etti.
Biylǵy jylǵy maýsymda transfertter kólemi 578 mlrd teńgeni qurady. Transfertterdiń edáýir bóligi Ulttyq qordyń teńgedegi shotyndaǵy qaldyqtar, sondai-aq qorǵa teńgedegi túsimder esebinen bólindi. Sonymen qatar, ishki valiýta naryǵynda 438 mln AQSh dollaryna aktivter satyldy, bul – 199 mlrd teńgege balama soma. Ulttyq qordan satý úlesi Qazaqstan qor birjasyndaǵy valiýtalyq saýda-sattyqtyń jalpy kóleminiń 20,7%-yn qurady.
Infliatsiianyń jedeldeýimen kúreste ortalyq bankter sońǵy 20 jylda mólsherlemelerdi aýqymdy kóterýge kóshti. Joǵary geosaiasi táýekelder men FRJ-nyń infliatsiiany tómendetý úshin barynsha agressivti áreket etýge daiyn ekendigin málimdeýi aiasynda ótken aidyń qorytyndysy boiynsha aktsiialar naryǵynyń aitarlyqtai tómendeýi baiqalady. Bul rette Ulttyq qordyń uzaq merzimdi kiristiligi qurylǵannan bastap jyldyq mánde 3,05% boldy.
- Álemdik naryqtaǵy ahýaldyń damý perspektivalary qandai?
Maýsymdaǵy iskerlik belsendilik jónindegi derekter damyǵan naryqtar damýshy eldermen salystyrǵanda barynsha eleýli ekonomikanyń baiaýlaýy problemalarymen ushtasqanyn kórsetti, sondyqtan investorlardyń saq bolýyna sebep kóp. Aldaǵy PMI derekteri álemdik ekonomikanyń ósý qarqynyn baǵalaýdyń alǵashqy kórsetkishi bolýy múmkin.
Energiia resýrstary naryǵyna keler bolsaq, biylǵy jyly munai baǵasy geosaiasi qaqtyǵysqa bailanysty usynystyń qysqarý táýekeli aiasynda kóp jyldyq eń joǵary kórsetkishterge jetti. Bul rette investitsiialyq bankterdiń taldaýshylary jyl sońyna qarai paiyzdyq mólsherlemelerdiń ósýi jáne retsessiianyń kúsheiip bara jatqan táýekelderi jaǵdaiynda munaidyń belgilengen baǵa qozǵalysynyń baǵytyn boljaýǵa tyrysýda.
Boljamdy deńgeilerdiń aralyǵy aitarlyqtai keń. Goldman Sachs boljamdaryna sáikes, halyqaralyq saparlardyń qaita jandanýy men QHR-ǵa suranystyń qalpyna kelýi aiasynda álemdik munai baǵasyn belgileý biylǵy jyldyń sońyna qarai 130 dollar/barreldi quraidy. Bul rette Citigroup taldaýshylary retsessiia táýekeline bailanysty munai baǵasynyń 85 dollar/barrelge deiin tómendeýin boljap otyr. Blýmberg agenttiginiń derekterine sáikes, mediandyq konsensýs shamamen 97 dollar/barreldi quraidy.
Infliatsiiany shekteý úshin AQSh FRJ qatań aqsha-kredit saiasatyn jalǵastyrady. Maýsymdaǵy otyrystyń hattamasyna sáikes, komitet qatysýshylary shildede ótetin kelesi jinalysta mólsherlemeni 50-75 bazistik tarmaqqa kóterýge daiyn ekendigin bildirdi. Monetarlyq saiasattyń agressivti qataiýy eldegi retsessiia táýekelin arttyrady, alaida Goldman Sachs esepteýleri boiynsha kelesi jyly AQSh-taǵy teris JIÓ yqtimaldyǵy áli de joǵary bolmai, 30%-dy quraidy (salystyrý úshin EO-da – 40%, Ulybritaniiada – 45%). Jalpy alǵanda, eki faktor da (mólsherlemelerdiń kóterilýi jáne álemdik retsessiia) AQSh dollarynyń indeksine qolaily áser etýi múmkin.
Sonymen qosa, álemniń iri ekonomikalary – Eýroaimaq pen AQSh-ta retsessiianyń táýekel kózderiniń ózindik erekshelikteri bar ekenin atap ótken jón. Eger AQSh-ta óndirýshilerdiń tutynýshylarǵa baǵanyń ósýinen týyndaǵan satyp alý qabileti men tutyný suranysynyń qysqa merzimdi tómendeýi negizgi táýekel kózi bolsa, onda Eýroaimaqta retsessiia energiia resýrstaryn jetkizýdiń úzilisi aiasynda neǵurlym uzaq daǵdarysty bildire otyryp, geosaiasi jaǵdaidan týyndaýy múmkin.
Eýroaimaqtaǵy yqtimal retsessiiaǵa qatysty qaýiptiń kúsheiýine bailanysty belgisizdik kóbinese valiýta naryǵynda eýronyń álsireý úrdisiniń jalǵasýynan kórinedi. Máselen, 11 shildede eýronyń AQSh dollaryna qatysty baǵamy 2002 jyldan beri alǵash ret tepe-teńdik deńgeiine jetti.
Derekkóz: Kapital.kz
