Elordada QR Prezidentiniń janyndaǵy Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń birinshi otyrysyna daiyndyq kezdesýi ótti. Jiynda mańyzdy máseleler kóterilip, birqatar usynystar aityldy. Ult portaly alǵashqy kezdesýde aitylǵan oilarǵa sholý jasap, keńes músheleriniń pikirin kópshilik nazaryna usynady.
Qalyń qazaq "Memlekettik til týraly" zańdy sarǵaiyp kútip otyr
Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń quramyna engen áriptesterim kesheli beri Keńes jumysynyń bastalǵany týraly jazyp, el ishin qulaǵdar etip úlgerdi. Soǵan orai álemjelide ártúrli pikirler de aitylyp qaldy. Bireýler qoldap, Keńes jumysyna sáttilik tileýde. Aqyl-keńesi men usynys-oilaryn ortaǵa tastap jatqandar da bar. Kókeige qonymdy, kóńilge sińimdi keibir usynystardy qup alyp, "qoiyn dápterime" kirgizip te qoidym. Sondai-aq, senim keńesine senimsizdik bildirip, kekep-muqap, ilip-qaǵyp otyrǵandardyń jazbalaryn da "jabysyp" oqydym. Óitkeni olardyń sózinde de shyndyq bar. Másele sony ishtei qorytyp, saraptai alýda.
Keńes quramy úsh topqa bólindik. Biz Áleýmettik mádeni jumys tobyna enippiz. Atalǵan jumys tobyndaǵylar jeke otyrysymyzda ózara keńesip, pikir alysqanda men 1989 jyly qabyldanǵan Qazaq KSR-niń "Til týraly" zańynyń sarysúiek bolyp shirigenin, áitse de ol zańnyń jýyrda otyzǵa tolatynyn, al, qalyń qazaq sarǵaiyp "Memlekettik til týraly" zańdy kútip otyrǵanyn, óz tiliniń óz memleketindegi ógei taǵdyryna kúiinetinin aittym (1997 jyly qabyldanǵan "Tilder týraly" zańnyń aldyńǵysynan ozǵany shamaly ekendigin osy arada eskerte ketkenimiz jón bolar). Bir ǵajaby, osy aralyqta eki ret Konstitýtsiia qabyldap, keiingisine ózgertýler men tolyqtyrýlar engizip te tastappyz. Qysqasy, Áleýmettik mádeni jumys toby bir aýyzdan Tildiń jaiyn ulttyń, memlekettiń múddesimen sáikestendirip bir jaqty etý qajettigine ýaǵdalasyp, prezident Toqaev qatysatyn Keńestiń aldaǵy otyrysynda baiandama jasaýdy aqyn Qazybek Isaǵa tapsyrdy.
Tilden keiin bizdiń jumys toby Bilim salasyndaǵy keleńsiz jaittardy talqylady. Bilim, oqý-aǵartý júiesindegi aýytqýshylyqtardy ashyna sóilegen Bekbolat Tileýhan myrzanyń sózin tobymyzdaǵy baisaldy, bilimdar jigitter: Raýan Kenjehanuly men Saiasat Nurbekter ilip áketip, Bilimge qatysty baǵdarlamalar men zańdy shuǵyl qarap, usynystar engizý qajettigin baiandap berdi. Al, Aýkeń - Aýyt Muqibek ózi tereń biletin Kóshi-qon máselesine mán berýimizdiń qajettigine keńinen toqtaldy. Óz sózinde Aýyt Muqibek jalpy kóshi-qon saiasaty, onyń ishinde taǵdyry qyl ústinde turǵan Shyńjańdaǵy qandastarymyz týraly aita kelip, 11-12 qyrkúiekke Qytaiǵa josparlanǵan prezident Toqaevtyń resmi saparyna orai Kóshi-qon jóninde Qazaqstan tarapy sheship alýǵa, eskerýge tiisti máselelerdi qozǵady.
Mańǵystaýdan kelgen Jánibek Qojyq aǵamyz Ulttyq keńes barlyq otyrystaryn tek memtilde júrgizip, sheshimder qabyldaý kerektigin jalpy otyrysymyzda ashyq jariia etti.
Osyndai talaptan shyǵady, áýelde bizdiń topta bolǵan zańger Jemis Turmaǵambetova qazaqshyl ortanyń tegeýrinin baiqap qalsa kerek, jiynymyz bastalmai jatyp basqa topqa boqshasyn arqalap qasha jóneldi.
Ázirge áńgime osylai. Oidaǵy-jaidaǵymyzdy alda jaza jatarmyz. Ózimizge senip, keleli keńeste birge bolaiyq, baýyrlar!
Dáýren Qýat
Qazaqtyń quqyǵy taptalyp jatyr
Otyz jyl bylyqqa batqan júieni men bir kúnde jóndei almaimyn. Búgin Ulttyq Keńestiń alǵashqy otyrysy ótti.
"Qalai boldy? Ne sheshildi? Eshteńe istei almaisyńdar báribir" degen hattar kelip túsip jatyr eken.
Búgingi otyrysta ne boldy, sony jazaiyn! Eldiń aldynda júrip ósken qyzbyn, el aldynda esep berýim paryz!
Eń birinshi úsh top quryldy.
1)Saiasi
2)Áleýmettik-mádeni
3)Ekonomikalyq
Men sonyń áleýmettik-mádeni tobyna kirdim. Biraq kez kelgen keńes múshesi barlyq topqa kirip, usynys aitýǵa múddeli.
Ózara top arasyndaǵy pikir talasta "óz elimizde, óz jerimizde óz ultymyzǵa qurmet kórsetetin ýaqyty jetkenin" aittym. "Kóp ultty elmiz" dep ultaraq bolyp kettik. Óz ultymyzǵa degen qurmet áýejaidan bastalady. Shet elden kelgende óz azamattarymyzǵa, basqa damyǵan elder siiaqty arnaiy qyzmet kórsetýdi usyndym. Firdoýsi aýylyndaǵy máseleni de aityp óttim. Sodan keiin - qazaq til máselesi! Otyz jyl aqparattar men zańdar orys tilinde taralyp keldi, ózge ulttar úshin. Ózge ulttardyń quqyǵy qorǵalyp, óz qazaǵymyzdyń quqyǵy taptalyp keldi. Bunyń núktesin qoiatyn ýaqyt keldi. Otyz jyldan beri ózge ulttar qazaq tilin jattap alatyn ýaqyty boldy. Jalpaq tilde aitaiyn, endi biz búkil qazaqtyń, qara halyqtyń máselelerin óz tilinde jetkizýimiz kerek! Men áleýmettik jelide ashyq otyrǵan qoǵam belsendisimin. Halyqtyń aldynda júzim ashyq bolý úshin, depýtattar siiaqty bas shulǵyp otyra almaimyn. Bul keńes halyqtyń jan aiqaiyn jetkizýge múmkindik berip turǵanda, árbirimiz aianyp qalmaýymyz kerek! Meniń múddem - Qazaq ultynyń mártebesin kóterip, qazaq tilin zańdy túrde árbir QR azamattaryna mindetteý!
Iá, synańyzdar, sizderge ókpelei almaimyn. Sebebi bilik senimnen shyqqan. Maǵan senińizder, "men úitip jiberem, búitip jiberem" dep ýáde bermeimin. Biraq barynsha úmitterińizdi aqtaýǵa tyrysamyn! Úsh million halyqtyń ishinen, Ońtústikten keńes músheliginde jalǵyz men ekenmin. Tilekshi bolyńyzdar!
Aigúl Orynbek
Keńes otyrystaryn áleýmettik jelide tikelei efirde kórsetý kerek
Búgin Nur-Sultan qalasyndaǵy Táýelizdik saraiynda Ulttyq keńestiń alǵashqy kezdesýi ótti. Bul joly tek uiymdastyrýshylyq máseleler ǵana qozǵaldy, atap aitqanda:
1. Jumysty uiymdastyrýǵa qatysty Keńes músheleriniń jalpy usynystary
2. Keńes múshelerine kýálikterdi tabystaý
3. Jumys toptaryn anyqtaý.
Prezident ákimshiligi basshysy Qyrymbek Kósherbaev kezdesýdi ashty, prezident keńesshisi Erlan Qarin reglament máselesin qozǵady. Keńes múshelerinen alǵashqy sózdi Asylbek Qojahmetov sóiledi. Ol óńirlik keńesterdiń mártebesin arttyrýdy, Keńes músheleri arasynan on adamnyń prezidentpen kezdesip, ózekti máselelerdi jetkizip turýdy usyndy.
Muhtar Taijan saiasi, ekonomikalyq jáne áleýmettik reformalar boiynsha úsh jumys tobyn qurýdy aitty.
Andrei Chebotarev óńirlerge kóshpeli jiyndar jasap turýdy jáne vedomstvolardyń basshylaryn otyrystarǵa shaqyrýdy usyndy.
Talǵan Qaliev Keńes múshelerin óńirler boiynsha bekitýdi aitty.
Jemis Turmaǵambetova búgingi kúni politsiia qyzmetkerlerin mitingke shyqqandarmen durys tildesý boiynsha jobany Almaty ákimdigimen pilot tártibinde júzege asyryp jatqanyn habarlady. Osy máseleni talqylaýdy usyndy.
Aiman Omarova naqty qai topqa kirgisi keletinin áli bilmeitinin, sheteldegi etnikalyq qazaqtardyń, túrme reformasy jáne BAQ máselesin kótergisi keletinin habarlady.
Jánibek Qojyq Keńeske quqyqtyq mártebe berip, ol týraly arnaiy zań qabyldaýdy usyndy.
Ózime keletin bolsam, ashyqtyqty qamtamasyz etý maqsatynda Keńes otyrystaryn áleýmettik jelide tikelei efirde kórsetý mańyzdylyǵyn kóterdim. Bul jerde ár túrli pikirler aitylatyndyqtan, memlekettik BAQ Keńes jumysy týraly bir jaqty aqparat bermei, jan jaqty obektivti kórsetýin suradym. Buǵan qosa halyqqa aqparatty jedel jetkizip turý úshin Keńes múshelerine kommýnikatsiia arnalaryn erkin qoldanýǵa múmkindik jasaýdy usyndym. Sózimdi: "Bizdiń de, sizdiń de ortaq múddemiz - halqymyzdyń senimin aqtaý" dep aiaqtadym.
Budan basqa da qysqa sóilegen spikerler boldy, biraq olardyń oilaryn dáptersheme túrtip úlgermedim.
Qyrymbek Kósherbaev Keńes múdshelerine kýálikterdi tapsyryp bolǵan soń, jumys toptaryn talqylaýǵa kiristik. Nátijesinde bastapqyda saiasi, áleýmettik, ekonomikalyq reformalar boiynsha úsh top qurylatyn boldy.
Men saiasi reformalar boiynsha jumys tobyna kirdim. Menen basqa osy topqa Daniiar Áshimbaev, Rasýl Jumaly, Talǵat Qaliev, Asylbek Qojahmetov, Seidahmet Quttyqadam, Aiman Omarova, Ashat Sadyrbai, Erlan Sairov, Aidos Sarym, Maksim Spotkai, Jemis Turmaǵambetova, Marat Shibýtov, Arman Shoraev, Andrei Chebotarev kirdi.
Keńestiń prezident Toqaevtyń qatysýymen ótetin alǵashqy otyrysy qyrkúiektiń altysynda bolady. Reglament boiynsha ár toptan eki adam sóileidi dep sheshtik. Bizdiń toptan Marat Shibýtov pen Asylbek Qojahmetov sóileitin boldy.
Jumys tobynyń búgingi qorytyndysy boiynsha 3 qyrkúiekke deiin kelesi baǵyttar boiynsha ózara usynystar jasaimyz dep sheshtik:
- Sailaý týraly
- Partiialar týraly
- Jergilikti ózin-ózi basqarý týraly
- BAQ týraly
- jiyndar bostandyǵy týraly zańdarǵa ózgeris engizý
- jáne sot-quqyqtyq reforma boiynsha usynystar ázirlenedi.
Top sheńberinde kelesi ózara kezdesýimizdi 5 qyrkúiekke belgiledik.
Men ózim ashyqtyq printsipin ustanatyn adammyn. Jańalyqtar shyqqan saiyn habarlap otyramyn.
Baqytjan Buqarbai
Ulttyq keńes baǵyt-baǵdar beretin shamnyń rólin atqarmaq
Keshe elordada Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń alǵashqy jumys otyrysy ótti. Aldymen osy keńeske múshelerge prezidenttiń qoly qoiylǵan qujat tapsyryldy. Ondan keiin keńes músheleri jumys toptarǵa bólinip, ózderine tiseli sala boiynsha jiyndaryn ótkizdi. Árine alǵashqy otyrys bolǵandyqtan ba, keremet bir aýqymdy máseleler talqylandy dep aita qoiýǵa bolmaidy. Árkim az bolsada saz sóiledi.
Aldaǵy ýaqytta talqyǵa túsetin máselelerdiń nobaiyna sholý jasaldy. Ásirese ózim bólingen ekonomikany jetildirý tobynda tushymdy áńgime, pikir almasý boldy dep aita alamyn. Jalpy Ulttyq keńes zań shyǵaratyn oryn emes. Negizgi maqsaty: eldegi áleýmettik, ekonomikalyq, saiasi máseleler boiynsha usynystar daiyndaityn organ. Muny umytpaý kerek.
Jumys 6 qyrkúiekten keiin qyzatyn shyǵar dep oilaimyn. Óitkeni sol qyrkúiektiń 6 juldyzy kúni Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń alǵashqy jiyny ótpek. Oǵan prezident bastaǵan tulǵalar qatyspaqshy. «Árine el arasynda: «kúltóbeniń basynda kúnde keńes», «halyq ústinen kún kóretin aramtamaq uiym, keńesterdiń qajeti qansha?» deitinder kóp. Menińshe, bul Ulttyq keńes ózge qurylymdardan ózgeshe bolmaq. Bul jerde halyqtyń kókeiindegi másele usynys bolyp bilikke aitylmaq. Bylaisha aitqanda baǵyt-baǵdar beretin shamnyń rólin atqarmaq.
Keńeske múshe bolyp engen azamattardyń barlyǵy bilimdi, bilikti jandar dep esepteimin. Árine «asatpai jatyp quldyq deme» demekshi Ulttyq keńes birden barlyq máseleni sheship tastaidy, memlekettiń sara jolyn belgilep beredi dep sáýegeilik tanytý artyq bolar. Degenmen saiasatta, ekonomikada, áleýmettik salada biraz ózgerister jasaityn usynystar osy Ulttyq keńeste aitylady dep oilaimyn.
Azamathan ÁMIRTAI
