ەلوردادا قر پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ بٸرٸنشٸ وتىرىسىنا دايىندىق كەزدەسۋٸ ٶتتٸ. جيىندا ماڭىزدى مەسەلەلەر كٶتەرٸلٸپ, بٸرقاتار ۇسىنىستار ايتىلدى. ۇلت پورتالى العاشقى كەزدەسۋدە ايتىلعان ويلارعا شولۋ جاساپ, كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ پٸكٸرٸن كٶپشٸلٸك نازارىنا ۇسىنادى.
قالىڭ قازاق "مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى" زاڭدى سارعايىپ كٷتٸپ وتىر
ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا ەنگەن ەرٸپتەستەرٸم كەشەلٸ بەرٸ كەڭەس جۇمىسىنىڭ باستالعانى تۋرالى جازىپ, ەل ٸشٸن قۇلاعدار ەتٸپ ٷلگەردٸ. سوعان وراي ەلەمجەلٸدە ەرتٷرلٸ پٸكٸرلەر دە ايتىلىپ قالدى. بٸرەۋلەر قولداپ, كەڭەس جۇمىسىنا سەتتٸلٸك تٸلەۋدە. اقىل-كەڭەسٸ مەن ۇسىنىس-ويلارىن ورتاعا تاستاپ جاتقاندار دا بار. كٶكەيگە قونىمدى, كٶڭٸلگە سٸڭٸمدٸ كەيبٸر ۇسىنىستاردى قۇپ الىپ, "قويىن دەپتەرٸمە" كٸرگٸزٸپ تە قويدىم. سونداي-اق, سەنٸم كەڭەسٸنە سەنٸمسٸزدٸك بٸلدٸرٸپ, كەكەپ-مۇقاپ, ٸلٸپ-قاعىپ وتىرعانداردىڭ جازبالارىن دا "جابىسىپ" وقىدىم. ٶيتكەنٸ ولاردىڭ سٶزٸندە دە شىندىق بار. مەسەلە سونى ٸشتەي قورىتىپ, ساراپتاي الۋدا.
كەڭەس قۇرامى ٷش توپقا بٶلٸندٸك. بٸز ەلەۋمەتتٸك مەدەني جۇمىس توبىنا ەنٸپپٸز. اتالعان جۇمىس توبىنداعىلار جەكە وتىرىسىمىزدا ٶزارا كەڭەسٸپ, پٸكٸر الىسقاندا مەن 1989 جىلى قابىلدانعان قازاق كسر-نٸڭ "تٸل تۋرالى" زاڭىنىڭ سارىسٷيەك بولىپ شٸرٸگەنٸن, ەيتسە دە ول زاڭنىڭ جۋىردا وتىزعا تولاتىنىن, ال, قالىڭ قازاق سارعايىپ "مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى" زاڭدى كٷتٸپ وتىرعانىن, ٶز تٸلٸنٸڭ ٶز مەملەكەتٸندەگٸ ٶگەي تاعدىرىنا كٷيٸنەتٸنٸن ايتتىم (1997 جىلى قابىلدانعان "تٸلدەر تۋرالى" زاڭنىڭ الدىڭعىسىنان وزعانى شامالى ەكەندٸگٸن وسى ارادا ەسكەرتە كەتكەنٸمٸز جٶن بولار). بٸر عاجابى, وسى ارالىقتا ەكٸ رەت كونستيتۋتسييا قابىلداپ, كەيٸنگٸسٸنە ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸپ تە تاستاپپىز. قىسقاسى, ەلەۋمەتتٸك مەدەني جۇمىس توبى بٸر اۋىزدان تٸلدٸڭ جايىن ۇلتتىڭ, مەملەكەتتٸڭ مٷددەسٸمەن سەيكەستەندٸرٸپ بٸر جاقتى ەتۋ قاجەتتٸگٸنە ۋاعدالاسىپ, پرەزيدەنت توقاەۆ قاتىساتىن كەڭەستٸڭ الداعى وتىرىسىندا بايانداما جاساۋدى اقىن قازىبەك يساعا تاپسىردى.
تٸلدەن كەيٸن بٸزدٸڭ جۇمىس توبى بٸلٸم سالاسىنداعى كەلەڭسٸز جايتتاردى تالقىلادى. بٸلٸم, وقۋ-اعارتۋ جٷيەسٸندەگٸ اۋىتقۋشىلىقتاردى اشىنا سٶيلەگەن بەكبولات تٸلەۋحان مىرزانىڭ سٶزٸن توبىمىزداعى بايسالدى, بٸلٸمدار جٸگٸتتەر: راۋان كەنجەحانۇلى مەن ساياسات نۇربەكتەر ٸلٸپ ەكەتٸپ, بٸلٸمگە قاتىستى باعدارلامالار مەن زاڭدى شۇعىل قاراپ, ۇسىنىستار ەنگٸزۋ قاجەتتٸگٸن بايانداپ بەردٸ. ال, اۋكەڭ - اۋىت مۇقيبەك ٶزٸ تەرەڭ بٸلەتٸن كٶشٸ-قون مەسەلەسٸنە مەن بەرۋٸمٸزدٸڭ قاجەتتٸگٸنە كەڭٸنەن توقتالدى. ٶز سٶزٸندە اۋىت مۇقيبەك جالپى كٶشٸ-قون ساياساتى, ونىڭ ٸشٸندە تاعدىرى قىل ٷستٸندە تۇرعان شىڭجاڭداعى قانداستارىمىز تۋرالى ايتا كەلٸپ, 11-12 قىركٷيەككە قىتايعا جوسپارلانعان پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ رەسمي ساپارىنا وراي كٶشٸ-قون جٶنٸندە قازاقستان تاراپى شەشٸپ الۋعا, ەسكەرۋگە تيٸستٸ مەسەلەلەردٸ قوزعادى.
ماڭعىستاۋدان كەلگەن جەنٸبەك قوجىق اعامىز ۇلتتىق كەڭەس بارلىق وتىرىستارىن تەك مەمتٸلدە جٷرگٸزٸپ, شەشٸمدەر قابىلداۋ كەرەكتٸگٸن جالپى وتىرىسىمىزدا اشىق جارييا ەتتٸ.
وسىنداي تالاپتان شىعادى, ەۋەلدە بٸزدٸڭ توپتا بولعان زاڭگەر جەمٸس تۇرماعامبەتوۆا قازاقشىل ورتانىڭ تەگەۋرٸنٸن بايقاپ قالسا كەرەك, جيىنىمىز باستالماي جاتىپ باسقا توپقا بوقشاسىن ارقالاپ قاشا جٶنەلدٸ.
ەزٸرگە ەڭگٸمە وسىلاي. ويداعى-جايداعىمىزدى الدا جازا جاتارمىز. ٶزٸمٸزگە سەنٸپ, كەلەلٸ كەڭەستە بٸرگە بولايىق, باۋىرلار!
دەۋرەن قۋات
قازاقتىڭ قۇقىعى تاپتالىپ جاتىر
وتىز جىل بىلىققا باتقان جٷيەنٸ مەن بٸر كٷندە جٶندەي المايمىن. بٷگٸن ۇلتتىق كەڭەستٸڭ العاشقى وتىرىسى ٶتتٸ.
"قالاي بولدى? نە شەشٸلدٸ? ەشتەڭە ٸستەي المايسىڭدار بەرٸبٸر" دەگەن حاتتار كەلٸپ تٷسٸپ جاتىر ەكەن.
بٷگٸنگٸ وتىرىستا نە بولدى, سونى جازايىن! ەلدٸڭ الدىندا جٷرٸپ ٶسكەن قىزبىن, ەل الدىندا ەسەپ بەرۋٸم پارىز!
ەڭ بٸرٸنشٸ ٷش توپ قۇرىلدى.
1)ساياسي
2)ەلەۋمەتتٸك-مەدەني
3)ەكونوميكالىق
مەن سونىڭ ەلەۋمەتتٸك-مەدەني توبىنا كٸردٸم. بٸراق كەز كەلگەن كەڭەس مٷشەسٸ بارلىق توپقا كٸرٸپ, ۇسىنىس ايتۋعا مٷددەلٸ.
ٶزارا توپ اراسىنداعى پٸكٸر تالاستا "ٶز ەلٸمٸزدە, ٶز جەرٸمٸزدە ٶز ۇلتىمىزعا قۇرمەت كٶرسەتەتٸن ۋاقىتى جەتكەنٸن" ايتتىم. "كٶپ ۇلتتى ەلمٸز" دەپ ۇلتاراق بولىپ كەتتٸك. ٶز ۇلتىمىزعا دەگەن قۇرمەت ەۋەجايدان باستالادى. شەت ەلدەن كەلگەندە ٶز ازاماتتارىمىزعا, باسقا دامىعان ەلدەر سيياقتى ارنايى قىزمەت كٶرسەتۋدٸ ۇسىندىم. فيردوۋسي اۋىلىنداعى مەسەلەنٸ دە ايتىپ ٶتتٸم. سودان كەيٸن - قازاق تٸل مەسەلەسٸ! وتىز جىل اقپاراتتار مەن زاڭدار ورىس تٸلٸندە تارالىپ كەلدٸ, ٶزگە ۇلتتار ٷشٸن. ٶزگە ۇلتتاردىڭ قۇقىعى قورعالىپ, ٶز قازاعىمىزدىڭ قۇقىعى تاپتالىپ كەلدٸ. بۇنىڭ نٷكتەسٸن قوياتىن ۋاقىت كەلدٸ. وتىز جىلدان بەرٸ ٶزگە ۇلتتار قازاق تٸلٸن جاتتاپ الاتىن ۋاقىتى بولدى. جالپاق تٸلدە ايتايىن, ەندٸ بٸز بٷكٸل قازاقتىڭ, قارا حالىقتىڭ مەسەلەلەرٸن ٶز تٸلٸندە جەتكٸزۋٸمٸز كەرەك! مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە اشىق وتىرعان قوعام بەلسەندٸسٸمٸن. حالىقتىڭ الدىندا جٷزٸم اشىق بولۋ ٷشٸن, دەپۋتاتتار سيياقتى باس شۇلعىپ وتىرا المايمىن. بۇل كەڭەس حالىقتىڭ جان ايقايىن جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرٸپ تۇرعاندا, ەربٸرٸمٸز ايانىپ قالماۋىمىز كەرەك! مەنٸڭ مٷددەم - قازاق ۇلتىنىڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرٸپ, قازاق تٸلٸن زاڭدى تٷردە ەربٸر قر ازاماتتارىنا مٸندەتتەۋ!
يە, سىناڭىزدار, سٸزدەرگە ٶكپەلەي المايمىن. سەبەبٸ بيلٸك سەنٸمنەن شىققان. ماعان سەنٸڭٸزدەر, "مەن ٷيتٸپ جٸبەرەم, بٷيتٸپ جٸبەرەم" دەپ ۋەدە بەرمەيمٸن. بٸراق بارىنشا ٷمٸتتەرٸڭٸزدٸ اقتاۋعا تىرىسامىن! ٷش ميلليون حالىقتىڭ ٸشٸنەن, وڭتٷستٸكتەن كەڭەس مٷشەلٸگٸندە جالعىز مەن ەكەنمٸن. تٸلەكشٸ بولىڭىزدار!
ايگٷل ورىنبەك
كەڭەس وتىرىستارىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تٸكەلەي ەفيردە كٶرسەتۋ كەرەك
بٷگٸن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى تەۋەلٸزدٸك سارايىندا ۇلتتىق كەڭەستٸڭ العاشقى كەزدەسۋٸ ٶتتٸ. بۇل جولى تەك ۇيىمداستىرۋشىلىق مەسەلەلەر عانا قوزعالدى, اتاپ ايتقاندا:
1. جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ جالپى ۇسىنىستارى
2. كەڭەس مٷشەلەرٸنە كۋەلٸكتەردٸ تابىستاۋ
3. جۇمىس توپتارىن انىقتاۋ.
پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىسى قىرىمبەك كٶشەرباەۆ كەزدەسۋدٸ اشتى, پرەزيدەنت كەڭەسشٸسٸ ەرلان قارين رەگلامەنت مەسەلەسٸن قوزعادى. كەڭەس مٷشەلەرٸنەن العاشقى سٶزدٸ اسىلبەك قوجاحمەتوۆ سٶيلەدٸ. ول ٶڭٸرلٸك كەڭەستەردٸڭ مەرتەبەسٸن ارتتىرۋدى, كەڭەس مٷشەلەرٸ اراسىنان ون ادامنىڭ پرەزيدەنتپەن كەزدەسٸپ, ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ جەتكٸزٸپ تۇرۋدى ۇسىندى.
مۇحتار تايجان ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك رەفورمالار بويىنشا ٷش جۇمىس توبىن قۇرۋدى ايتتى.
اندرەي چەبوتارەۆ ٶڭٸرلەرگە كٶشپەلٸ جيىندار جاساپ تۇرۋدى جەنە ۆەدومستۆولاردىڭ باسشىلارىن وتىرىستارعا شاقىرۋدى ۇسىندى.
تالعان قاليەۆ كەڭەس مٷشەلەرٸن ٶڭٸرلەر بويىنشا بەكٸتۋدٸ ايتتى.
جەمٸس تۇرماعامبەتوۆا بٷگٸنگٸ كٷنٸ پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸن ميتينگكە شىققاندارمەن دۇرىس تٸلدەسۋ بويىنشا جوبانى الماتى ەكٸمدٸگٸمەن پيلوت تەرتٸبٸندە جٷزەگە اسىرىپ جاتقانىن حابارلادى. وسى مەسەلەنٸ تالقىلاۋدى ۇسىندى.
ايمان وماروۆا ناقتى قاي توپقا كٸرگٸسٸ كەلەتٸنٸن ەلٸ بٸلمەيتٸنٸن, شەتەلدەگٸ ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ, تٷرمە رەفورماسى جەنە باق مەسەلەسٸن كٶتەرگٸسٸ كەلەتٸنٸن حابارلادى.
جەنٸبەك قوجىق كەڭەسكە قۇقىقتىق مەرتەبە بەرٸپ, ول تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداۋدى ۇسىندى.
ٶزٸمە كەلەتٸن بولسام, اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كەڭەس وتىرىستارىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تٸكەلەي ەفيردە كٶرسەتۋ ماڭىزدىلىعىن كٶتەردٸم. بۇل جەردە ەر تٷرلٸ پٸكٸرلەر ايتىلاتىندىقتان, مەملەكەتتٸك باق كەڭەس جۇمىسى تۋرالى بٸر جاقتى اقپارات بەرمەي, جان جاقتى وبەكتيۆتٸ كٶرسەتۋٸن سۇرادىم. بۇعان قوسا حالىققا اقپاراتتى جەدەل جەتكٸزٸپ تۇرۋ ٷشٸن كەڭەس مٷشەلەرٸنە كوممۋنيكاتسييا ارنالارىن ەركٸن قولدانۋعا مٷمكٸندٸك جاساۋدى ۇسىندىم. سٶزٸمدٸ: "بٸزدٸڭ دە, سٸزدٸڭ دە ورتاق مٷددەمٸز - حالقىمىزدىڭ سەنٸمٸن اقتاۋ" دەپ اياقتادىم.
بۇدان باسقا دا قىسقا سٶيلەگەن سپيكەرلەر بولدى, بٸراق ولاردىڭ ويلارىن دەپتەرشەمە تٷرتٸپ ٷلگەرمەدٸم.
قىرىمبەك كٶشەرباەۆ كەڭەس مٷدشەلەرٸنە كۋەلٸكتەردٸ تاپسىرىپ بولعان سوڭ, جۇمىس توپتارىن تالقىلاۋعا كٸرٸستٸك. نەتيجەسٸندە باستاپقىدا ساياسي, ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق رەفورمالار بويىنشا ٷش توپ قۇرىلاتىن بولدى.
مەن ساياسي رەفورمالار بويىنشا جۇمىس توبىنا كٸردٸم. مەنەن باسقا وسى توپقا دانييار ەشٸمباەۆ, راسۋل جۇمالى, تالعات قاليەۆ, اسىلبەك قوجاحمەتوۆ, سەيداحمەت قۇتتىقادام, ايمان وماروۆا, اسحات سادىرباي, ەرلان سايروۆ, ايدوس سارىم, ماكسيم سپوتكاي, جەمٸس تۇرماعامبەتوۆا, مارات شيبۋتوۆ, ارمان شوراەۆ, اندرەي چەبوتارەۆ كٸردٸ.
كەڭەستٸڭ پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ٶتەتٸن العاشقى وتىرىسى قىركٷيەكتٸڭ التىسىندا بولادى. رەگلامەنت بويىنشا ەر توپتان ەكٸ ادام سٶيلەيدٸ دەپ شەشتٸك. بٸزدٸڭ توپتان مارات شيبۋتوۆ پەن اسىلبەك قوجاحمەتوۆ سٶيلەيتٸن بولدى.
جۇمىس توبىنىڭ بٷگٸنگٸ قورىتىندىسى بويىنشا 3 قىركٷيەككە دەيٸن كەلەسٸ باعىتتار بويىنشا ٶزارا ۇسىنىستار جاسايمىز دەپ شەشتٸك:
- سايلاۋ تۋرالى
- پارتييالار تۋرالى
- جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ تۋرالى
- باق تۋرالى
- جيىندار بوستاندىعى تۋرالى زاڭدارعا ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ
- جەنە سوت-قۇقىقتىق رەفورما بويىنشا ۇسىنىستار ەزٸرلەنەدٸ.
توپ شەڭبەرٸندە كەلەسٸ ٶزارا كەزدەسۋٸمٸزدٸ 5 قىركٷيەككە بەلگٸلەدٸك.
مەن ٶزٸم اشىقتىق پرينتسيپٸن ۇستاناتىن اداممىن. جاڭالىقتار شىققان سايىن حابارلاپ وتىرامىن.
باقىتجان بۇقارباي
ۇلتتىق كەڭەس باعىت-باعدار بەرەتٸن شامنىڭ رٶلٸن اتقارماق
كەشە ەلوردادا ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ العاشقى جۇمىس وتىرىسى ٶتتٸ. الدىمەن وسى كەڭەسكە مٷشەلەرگە پرەزيدەنتتٸڭ قولى قويىلعان قۇجات تاپسىرىلدى. وندان كەيٸن كەڭەس مٷشەلەرٸ جۇمىس توپتارعا بٶلٸنٸپ, ٶزدەرٸنە تيسەلٸ سالا بويىنشا جيىندارىن ٶتكٸزدٸ. ەرينە العاشقى وتىرىس بولعاندىقتان با, كەرەمەت بٸر اۋقىمدى مەسەلەلەر تالقىلاندى دەپ ايتا قويۋعا بولمايدى. ەركٸم از بولسادا ساز سٶيلەدٸ.
الداعى ۋاقىتتا تالقىعا تٷسەتٸن مەسەلەلەردٸڭ نوبايىنا شولۋ جاسالدى. ەسٸرەسە ٶزٸم بٶلٸنگەن ەكونوميكانى جەتٸلدٸرۋ توبىندا تۇششىمدى ەڭگٸمە, پٸكٸر الماسۋ بولدى دەپ ايتا الامىن. جالپى ۇلتتىق كەڭەس زاڭ شىعاراتىن ورىن ەمەس. نەگٸزگٸ ماقساتى: ەلدەگٸ ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق, ساياسي مەسەلەلەر بويىنشا ۇسىنىستار دايىندايتىن ورگان. مۇنى ۇمىتپاۋ كەرەك.
جۇمىس 6 قىركٷيەكتەن كەيٸن قىزاتىن شىعار دەپ ويلايمىن. ٶيتكەنٸ سول قىركٷيەكتٸڭ 6 جۇلدىزى كٷنٸ ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ العاشقى جيىنى ٶتپەك. وعان پرەزيدەنت باستاعان تۇلعالار قاتىسپاقشى. «ەرينە ەل اراسىندا: «كٷلتٶبەنٸڭ باسىندا كٷندە كەڭەس», «حالىق ٷستٸنەن كٷن كٶرەتٸن ارامتاماق ۇيىم, كەڭەستەردٸڭ قاجەتٸ قانشا?» دەيتٸندەر كٶپ. مەنٸڭشە, بۇل ۇلتتىق كەڭەس ٶزگە قۇرىلىمداردان ٶزگەشە بولماق. بۇل جەردە حالىقتىڭ كٶكەيٸندەگٸ مەسەلە ۇسىنىس بولىپ بيلٸككە ايتىلماق. بىلايشا ايتقاندا باعىت-باعدار بەرەتٸن شامنىڭ رٶلٸن اتقارماق.
كەڭەسكە مٷشە بولىپ ەنگەن ازاماتتاردىڭ بارلىعى بٸلٸمدٸ, بٸلٸكتٸ جاندار دەپ ەسەپتەيمٸن. ەرينە «اساتپاي جاتىپ قۇلدىق دەمە» دەمەكشٸ ۇلتتىق كەڭەس بٸردەن بارلىق مەسەلەنٸ شەشٸپ تاستايدى, مەملەكەتتٸڭ سارا جولىن بەلگٸلەپ بەرەدٸ دەپ سەۋەگەيلٸك تانىتۋ ارتىق بولار. دەگەنمەن ساياساتتا, ەكونوميكادا, ەلەۋمەتتٸك سالادا بٸراز ٶزگەرٸستەر جاسايتىن ۇسىنىستار وسى ۇلتتىق كەڭەستە ايتىلادى دەپ ويلايمىن.
ازاماتحان ەمٸرتاي
