© Photo: QR Ulttyq bankiniń baspasóz qyzmeti
QR Ulttyq Bankiniń Aqsha-kredit saiasaty komiteti bazalyq mólsherlemeni +/– 1 paiyzdyq tarmaq dálizimen jyldyq 16,5%-ǵa deiin tómendetý týraly sheshim qabyldady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Sheshim Ulttyq Banktiń jańartylǵan boljamdary, derekterdi taldaý jáne infliatsiia táýekelderiniń teńgerimin baǵalaý negizinde qabyldanǵan.
"Syrtqy ortada infliatsiialyq qysym birtindep álsirep keledi. Kóptegen elde ortalyq bankterdiń baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý saiasaty nátije berip, infliatsiia baiaýlai bastady. Alaida infliatsiianyń ornyqty bolyp qalý sebebinen mólsherlemeni tómendetý merzimi damyǵan elderde keiinge qaldy. Álemniń azyq-túlik naryqtarynda baǵa men logistikalyq shyǵyndar tómendep keledi.
Degenmen ekonomika ishinde keńeiip kele jatqan fiskaldyq yntalandyrý, ornyqty ishki suranys, joǵary jáne turaqsyz infliatsiialyq kútýler, sondai-aq óndiris shyǵyndarynyń ósýi jaǵynan proinfliatsiialyq qysym saqtalyp otyr. Janar-jaǵarmai (JJM) qunyn ósirýden oryn alǵan janama áser baiypty kórinis alýda, bul teńge baǵamynyń dinamikasymen ishinara ótelýimen bailanysty.
Osylaisha syrtqy faktorlar tarapynan qysymnyń birshama álsireýi esebinen táýekelderdiń jiyntyq balansy álsiz dezinfliatsiialyq aimaqta qalyp otyr. Naqty infliatsiia men onyń ornyqty bóligi odan ári báseńdegen saiyn bazalyq mólsherlemeni birtindep jáne baiypty tómendetý saiasaty jalǵasady. Tómendetý múmkindigi ekinshi jartyjyldyqta fiskaldyq yntalandyrýdyń yqtimaldy jedeldeý táýekelderimen shektelip otyr" - delingen habarlamada.
UB málimetinshe, infliatsiialyq protsester úzdiksiz baiaýlap keledi. Jyldyq infliatsiia 2023 jylǵy shildede 14%-dy qurady. Baǵalar ósiminde taýar bóliginiń qarqyny báseńdei bastady. JJM baǵasyn arttyrýdan bolǵan janama áser aǵymdaǵy infliatsiiada tolyq kórinis tapqan joq. Bul teńge baǵamynyń dinamikasymen ishinara ótelýimen bailanysty. Shildede qyzmetter infliatsiiasy birshama qarqyn aldy. Óńirler bóliginde turǵyn úi kommýnaldyq qyzmetiniń (TKQ) tarifteri ósti. Rettelmeitin qyzmet qunynyń óskeni de baiqaldy, bul ornyqty suranysty kórsetip otyr.
"2023 jylǵy shildede ailyq infliatsiia ortasha tarihi kórsetkishterden joǵary qalyptasa otyryp, 0,6%-ǵa deiin birshama jedeldedi. Bazalyq jáne maýsymdyq faktorlardy eskermeitin infliatsiia kórsetkishteri bir deńgeide tirkelip, baiaýlaǵan joq. Bul ishki suranystan qoldaý tapqan baǵa ósýiniń turaqty sipatyn kórsetedi. Taýarlar men qyzmetterdiń qunyna áser etetin óndiristegi joǵary shyǵyndardyń saqtalýy – qosymsha faktor.
Infliatsiialyq kútýler birshama tómendegenine qaramastan, joǵary qalpynda qaldy jáne jekelegen taýarlar naryǵyndaǵy jaǵdaidyń ózgerýine sezimtal bolyp otyr. 2023 jylǵy shildede aldaǵy bir jylǵa kútiletin infliatsiia 16,9% (maýsymda 17,2%) boldy. Seziletin infliatsiia da joǵary qalpynda qaldy jáne 18,6%-dy qurady (maýsymda 18,8%). Baǵanyń ósýine túrtki bolǵan negizgi faktorlar retinde JJM men TKQ baǵalarynyń kóterilýin ataityn respondentterdiń úlesi artty.
Syrtqy faktorlardyń infliatsiiaǵa áseri birtindep tómendep keledi. Biraq jaǵdai aldyńǵy boljamdyq raýndpen salystyrǵanda qolaisyzdaý bola bastady. Kóptegen elde baǵalardyń sharyqtaýy ortalyq bankter júrgizip otyrǵan saiasat nátijesinde baiaýlap otyr. Bul rette bazalyq infliatsiianyń ornyqtylyǵy jáne ortamerzimdi perspektivada targetterge qol jetkizbeýdiń joǵary yqtimaldyǵy kóptegen ortalyq bankterdiń mólsherlemelerdi tómendetý tsiklyn bastaý merzimin keiinge jyljytty. Buǵan deiin Federaldy Rezervtik Júie mólsherlemesiniń sońǵy ret kóterilýi 2023 jylǵy mamyrda, al alǵash ret tómendeýi 2023 jylǵy qarashada oryn alatyny kútilgen bolatyn. Qazirgi kezde mólsherleme shildede bir ret kóterilse, onyń tómendeýi 2024 jylǵy mamyrǵa aýysty. 2023 jylǵy shildede azyq-túlikke álemdik baǵanyń birshama óskenine qaramastan, onyń tómendeý úrdisi saqtalyp otyr" - delingen habarlamada.
Ulttyq bank deregine súiensek, saýda-seriktes elderdegi baǵa dinamikasy birshama nasharlaǵan. Eýroodaqta infliatsiia barynsha baiaý qarqynmen tómendep, al onyń ornyqty bóligi joǵary qalpynda qalǵan. Reseide joǵary tutynýshylyq suranys, rýbl baǵamynyń álsireýi jáne infliatsiialyq kútýlerdiń artýy sebebinen tutynýshylyq infliatsiia jedeldei bastaǵan. Al Qytaida ekonomikalyq belsendiliktiń aǵymdaǵy tómen kórsetkishteri saldarynan defliatsiia baiqalyp otyr.
"Munai naryǵyndaǵy jaǵdai Qytai ekonomikasynyń baiaýlaýy men ortalyq bankterdiń tejeý saiasaty aiasynda baiypty qalyptasady. Osyny eskere otyryp, 2023-2024 jyldarǵa arnalǵan bazalyq stsenarii barreline 80 AQSh dollary deńgeiinde ózgerissiz saqtaldy.
Joǵaryda atalǵan faktorlardy eskere otyryp, infliatsiia boljamy birqatar ózgeristerge ushyrady. Qysqamerzimdi keleshekte baǵanyń ósýi boiynsha belgisizdik tómendedi. Bazalyq stsenariide osy jyly infliatsiia 10-12%, 2024 jyly – 7,5-9,5%, 2025 jyly – 5,5-7,5% sheginde boljanady. Bul rette Ulttyq Bank bazalyq mólsherlemede esepke almaityn TKQ tarifterin arttyrýdan tikelei áserdi eskermegende, 2025 jyldyń sońyna qarai 5%-dyq ortamerzimdi maqsatqa qol jetkizý kútiledi. Buǵan syrtqy orta jaǵynan qysymnyń odan ári álsireýi men tejeý aimaǵyndaǵy aqsha-kredit sharttary yqpal etedi. Infliatsiia boljamynyń negizgi táýekelderine fiskaldyq yntalandyrýdy kúsheitý, infliatsiialyq kútýlerdiń turaqtanbaýy, Reseidegi infliatsiianyń jedeldeýi jáne «Astyq mámilesin» qalpyna keltirmeý nátijesinde álemdik azyq-túlik baǵasynyń yqtimal ósýi jatady. JJM naryǵynda baǵa belgileý reformalaryn jalǵastyrý da boljam táýekelderiniń biri bolyp tabylady.
Ortamerzimdi perspektivada Qazaqstan ekonomikasynyń ósýi boiynsha boljamdar jaqsardy. Ornyqty ishki suranys, biýdjet shyǵyndarynyń ósýi jáne munai sektorynyń qalpyna kelýi esebinen iskerlik belsendilik keńeietin bolady. Biyl JIÓ ósimi burynǵydai 4,2-5,2% deńgeiinde kútilýde. 2024-2025 jyldary Qazaqstannyń JIÓ ósý boljamy 4-5%-ǵa deiin kóterildi. JIÓ boljamynyń táýekelderi Qazaqstan eksportynyń halyqaralyq naryqtarǵa qol jetkizýiniń yqtimal problemalarymen, sondai-aq munaidy josparly óndirýge qol jetkizbeý yqtimaldyǵymen bailanysty" - delingen habarlamada.
UB málimetinshe, naqty infliatsiia men onyń ornyqty bóliginiń odan ári belsendi baiaýlaýy kezinde bazalyq mólsherlemeniń birkelki tómendeýi jalǵasady. Bul rette syrtqy faktorlardyń pozitivti dinamikasymen qalyptasqan mólsherlemeni tómendetý múmkindigi fiskaldyq yntalandyrýdyń áleýetti kúsheiý táýekelderimen shekteledi. Bul aldaǵy sheshim qabyldaý kezinde jiti qadaǵalaýdy talap etedi. Naqty derekterdi jinaqtaý jáne táýekelderdi monitoringteý úshin bazalyq mólsherlemeni tómendetýdegi kidirister bolýy múmkin.
