© Photo: قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتى كوميتەتٸ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ +/– 1 پايىزدىق تارماق دەلٸزٸمەن جىلدىق 16,5%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
شەشٸم ۇلتتىق بانكتٸڭ جاڭارتىلعان بولجامدارى, دەرەكتەردٸ تالداۋ جەنە ينفلياتسييا تەۋەكەلدەرٸنٸڭ تەڭگەرٸمٸن باعالاۋ نەگٸزٸندە قابىلدانعان.
"سىرتقى ورتادا ينفلياتسييالىق قىسىم بٸرتٸندەپ ەلسٸرەپ كەلەدٸ. كٶپتەگەن ەلدە ورتالىق بانكتەردٸڭ باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ساياساتى نەتيجە بەرٸپ, ينفلياتسييا باياۋلاي باستادى. الايدا ينفلياتسييانىڭ ورنىقتى بولىپ قالۋ سەبەبٸنەن مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋ مەرزٸمٸ دامىعان ەلدەردە كەيٸنگە قالدى. ەلەمنٸڭ ازىق-تٷلٸك نارىقتارىندا باعا مەن لوگيستيكالىق شىعىندار تٶمەندەپ كەلەدٸ.
دەگەنمەن ەكونوميكا ٸشٸندە كەڭەيٸپ كەلە جاتقان فيسكالدىق ىنتالاندىرۋ, ورنىقتى ٸشكٸ سۇرانىس, جوعارى جەنە تۇراقسىز ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر, سونداي-اق ٶندٸرٸس شىعىندارىنىڭ ٶسۋٸ جاعىنان پروينفلياتسييالىق قىسىم ساقتالىپ وتىر. جانار-جاعارماي (ججم) قۇنىن ٶسٸرۋدەن ورىن العان جاناما ەسەر بايىپتى كٶرٸنٸس الۋدا, بۇل تەڭگە باعامىنىڭ ديناميكاسىمەن ٸشٸنارا ٶتەلۋٸمەن بايلانىستى.
وسىلايشا سىرتقى فاكتورلار تاراپىنان قىسىمنىڭ بٸرشاما ەلسٸرەۋٸ ەسەبٸنەن تەۋەكەلدەردٸڭ جيىنتىق بالانسى ەلسٸز دەزينفلياتسييالىق ايماقتا قالىپ وتىر. ناقتى ينفلياتسييا مەن ونىڭ ورنىقتى بٶلٸگٸ ودان ەرٸ بەسەڭدەگەن سايىن بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ بٸرتٸندەپ جەنە بايىپتى تٶمەندەتۋ ساياساتى جالعاسادى. تٶمەندەتۋ مٷمكٸندٸگٸ ەكٸنشٸ جارتىجىلدىقتا فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدىڭ ىقتيمالدى جەدەلدەۋ تەۋەكەلدەرٸمەن شەكتەلٸپ وتىر" - دەلٸنگەن حابارلامادا.
ۇب مەلٸمەتٸنشە, ينفلياتسييالىق پروتسەستەر ٷزدٸكسٸز باياۋلاپ كەلەدٸ. جىلدىق ينفلياتسييا 2023 جىلعى شٸلدەدە 14%-دى قۇرادى. باعالار ٶسٸمٸندە تاۋار بٶلٸگٸنٸڭ قارقىنى بەسەڭدەي باستادى. ججم باعاسىن ارتتىرۋدان بولعان جاناما ەسەر اعىمداعى ينفلياتسييادا تولىق كٶرٸنٸس تاپقان جوق. بۇل تەڭگە باعامىنىڭ ديناميكاسىمەن ٸشٸنارا ٶتەلۋٸمەن بايلانىستى. شٸلدەدە قىزمەتتەر ينفلياتسيياسى بٸرشاما قارقىن الدى. ٶڭٸرلەر بٶلٸگٸندە تۇرعىن ٷي كوممۋنالدىق قىزمەتٸنٸڭ (تكق) تاريفتەرٸ ٶستٸ. رەتتەلمەيتٸن قىزمەت قۇنىنىڭ ٶسكەنٸ دە بايقالدى, بۇل ورنىقتى سۇرانىستى كٶرسەتٸپ وتىر.
"2023 جىلعى شٸلدەدە ايلىق ينفلياتسييا ورتاشا تاريحي كٶرسەتكٸشتەردەن جوعارى قالىپتاسا وتىرىپ, 0,6%-عا دەيٸن بٸرشاما جەدەلدەدٸ. بازالىق جەنە ماۋسىمدىق فاكتورلاردى ەسكەرمەيتٸن ينفلياتسييا كٶرسەتكٸشتەرٸ بٸر دەڭگەيدە تٸركەلٸپ, باياۋلاعان جوق. بۇل ٸشكٸ سۇرانىستان قولداۋ تاپقان باعا ٶسۋٸنٸڭ تۇراقتى سيپاتىن كٶرسەتەدٸ. تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸڭ قۇنىنا ەسەر ەتەتٸن ٶندٸرٸستەگٸ جوعارى شىعىنداردىڭ ساقتالۋى – قوسىمشا فاكتور.
ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر بٸرشاما تٶمەندەگەنٸنە قاراماستان, جوعارى قالپىندا قالدى جەنە جەكەلەگەن تاۋارلار نارىعىنداعى جاعدايدىڭ ٶزگەرۋٸنە سەزٸمتال بولىپ وتىر. 2023 جىلعى شٸلدەدە الداعى بٸر جىلعا كٷتٸلەتٸن ينفلياتسييا 16,9% (ماۋسىمدا 17,2%) بولدى. سەزٸلەتٸن ينفلياتسييا دا جوعارى قالپىندا قالدى جەنە 18,6%-دى قۇرادى (ماۋسىمدا 18,8%). باعانىڭ ٶسۋٸنە تٷرتكٸ بولعان نەگٸزگٸ فاكتورلار رەتٸندە ججم مەن تكق باعالارىنىڭ كٶتەرٸلۋٸن اتايتىن رەسپوندەنتتەردٸڭ ٷلەسٸ ارتتى.
سىرتقى فاكتورلاردىڭ ينفلياتسيياعا ەسەرٸ بٸرتٸندەپ تٶمەندەپ كەلەدٸ. بٸراق جاعداي الدىڭعى بولجامدىق راۋندپەن سالىستىرعاندا قولايسىزداۋ بولا باستادى. كٶپتەگەن ەلدە باعالاردىڭ شارىقتاۋى ورتالىق بانكتەر جٷرگٸزٸپ وتىرعان ساياسات نەتيجەسٸندە باياۋلاپ وتىر. بۇل رەتتە بازالىق ينفلياتسييانىڭ ورنىقتىلىعى جەنە ورتامەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا تارگەتتەرگە قول جەتكٸزبەۋدٸڭ جوعارى ىقتيمالدىعى كٶپتەگەن ورتالىق بانكتەردٸڭ مٶلشەرلەمەلەردٸ تٶمەندەتۋ تسيكلىن باستاۋ مەرزٸمٸن كەيٸنگە جىلجىتتى. بۇعان دەيٸن فەدەرالدى رەزەرۆتٸك جٷيە مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ سوڭعى رەت كٶتەرٸلۋٸ 2023 جىلعى مامىردا, ال العاش رەت تٶمەندەۋٸ 2023 جىلعى قاراشادا ورىن الاتىنى كٷتٸلگەن بولاتىن. قازٸرگٸ كەزدە مٶلشەرلەمە شٸلدەدە بٸر رەت كٶتەرٸلسە, ونىڭ تٶمەندەۋٸ 2024 جىلعى مامىرعا اۋىستى. 2023 جىلعى شٸلدەدە ازىق-تٷلٸككە ەلەمدٸك باعانىڭ بٸرشاما ٶسكەنٸنە قاراماستان, ونىڭ تٶمەندەۋ ٷردٸسٸ ساقتالىپ وتىر" - دەلٸنگەن حابارلامادا.
ۇلتتىق بانك دەرەگٸنە سٷيەنسەك, ساۋدا-سەرٸكتەس ەلدەردەگٸ باعا ديناميكاسى بٸرشاما ناشارلاعان. ەۋرووداقتا ينفلياتسييا بارىنشا باياۋ قارقىنمەن تٶمەندەپ, ال ونىڭ ورنىقتى بٶلٸگٸ جوعارى قالپىندا قالعان. رەسەيدە جوعارى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس, رۋبل باعامىنىڭ ەلسٸرەۋٸ جەنە ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸڭ ارتۋى سەبەبٸنەن تۇتىنۋشىلىق ينفلياتسييا جەدەلدەي باستاعان. ال قىتايدا ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ اعىمداعى تٶمەن كٶرسەتكٸشتەرٸ سالدارىنان دەفلياتسييا بايقالىپ وتىر.
"مۇناي نارىعىنداعى جاعداي قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ باياۋلاۋى مەن ورتالىق بانكتەردٸڭ تەجەۋ ساياساتى اياسىندا بايىپتى قالىپتاسادى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, 2023-2024 جىلدارعا ارنالعان بازالىق ستسەناريي باررەلٸنە 80 اقش دوللارى دەڭگەيٸندە ٶزگەرٸسسٸز ساقتالدى.
جوعارىدا اتالعان فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ينفلياتسييا بولجامى بٸرقاتار ٶزگەرٸستەرگە ۇشىرادى. قىسقامەرزٸمدٸ كەلەشەكتە باعانىڭ ٶسۋٸ بويىنشا بەلگٸسٸزدٸك تٶمەندەدٸ. بازالىق ستسەنارييدە وسى جىلى ينفلياتسييا 10-12%, 2024 جىلى – 7,5-9,5%, 2025 جىلى – 5,5-7,5% شەگٸندە بولجانادى. بۇل رەتتە ۇلتتىق بانك بازالىق مٶلشەرلەمەدە ەسەپكە المايتىن تكق تاريفتەرٸن ارتتىرۋدان تٸكەلەي ەسەردٸ ەسكەرمەگەندە, 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي 5%-دىق ورتامەرزٸمدٸ ماقساتقا قول جەتكٸزۋ كٷتٸلەدٸ. بۇعان سىرتقى ورتا جاعىنان قىسىمنىڭ ودان ەرٸ ەلسٸرەۋٸ مەن تەجەۋ ايماعىنداعى اقشا-كرەديت شارتتارى ىقپال ەتەدٸ. ينفلياتسييا بولجامىنىڭ نەگٸزگٸ تەۋەكەلدەرٸنە فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدى كٷشەيتۋ, ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸڭ تۇراقتانباۋى, رەسەيدەگٸ ينفلياتسييانىڭ جەدەلدەۋٸ جەنە «استىق مەمٸلەسٸن» قالپىنا كەلتٸرمەۋ نەتيجەسٸندە ەلەمدٸك ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ ىقتيمال ٶسۋٸ جاتادى. ججم نارىعىندا باعا بەلگٸلەۋ رەفورمالارىن جالعاستىرۋ دا بولجام تەۋەكەلدەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.
ورتامەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ٶسۋٸ بويىنشا بولجامدار جاقساردى. ورنىقتى ٸشكٸ سۇرانىس, بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ ٶسۋٸ جەنە مۇناي سەكتورىنىڭ قالپىنا كەلۋٸ ەسەبٸنەن ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك كەڭەيەتٸن بولادى. بيىل جٸٶ ٶسٸمٸ بۇرىنعىداي 4,2-5,2% دەڭگەيٸندە كٷتٸلۋدە. 2024-2025 جىلدارى قازاقستاننىڭ جٸٶ ٶسۋ بولجامى 4-5%-عا دەيٸن كٶتەرٸلدٸ. جٸٶ بولجامىنىڭ تەۋەكەلدەرٸ قازاقستان ەكسپورتىنىڭ حالىقارالىق نارىقتارعا قول جەتكٸزۋٸنٸڭ ىقتيمال پروبلەمالارىمەن, سونداي-اق مۇنايدى جوسپارلى ٶندٸرۋگە قول جەتكٸزبەۋ ىقتيمالدىعىمەن بايلانىستى" - دەلٸنگەن حابارلامادا.
ۇب مەلٸمەتٸنشە, ناقتى ينفلياتسييا مەن ونىڭ ورنىقتى بٶلٸگٸنٸڭ ودان ەرٸ بەلسەندٸ باياۋلاۋى كەزٸندە بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ بٸركەلكٸ تٶمەندەۋٸ جالعاسادى. بۇل رەتتە سىرتقى فاكتورلاردىڭ پوزيتيۆتٸ ديناميكاسىمەن قالىپتاسقان مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋ مٷمكٸندٸگٸ فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدىڭ ەلەۋەتتٸ كٷشەيۋ تەۋەكەلدەرٸمەن شەكتەلەدٸ. بۇل الداعى شەشٸم قابىلداۋ كەزٸندە جٸتٸ قاداعالاۋدى تالاپ ەتەدٸ. ناقتى دەرەكتەردٸ جيناقتاۋ جەنە تەۋەكەلدەردٸ مونيتورينگتەۋ ٷشٸن بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋدەگٸ كٸدٸرٸستەر بولۋى مٷمكٸن.
