Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq Bankiniń Aqsha-kredit saiasaty jónindegi komiteti bazalyq mólsherlemeni +/– 1,00 p.t. paiyzdyq dálizimen jyldyq 14,00% deńgeiinde belgileý týraly sheshim qabyldady. Tiisinshe ótimdilikti usyný jónindegi turaqty qoljetimdi operatsiialar boiynsha mólsherleme 15,00%, al ótimdilikti alý jónindegi turaqty qoljetimdi operatsiialar boiynsha mólsherleme 13,00% bolady.
Sheshim qysqa merzimdi jáne orta merzimdi perspektivada infliatsiia táýekelderiniń aǵymdaǵy teńgerimi, sondai-aq Ulttyq Banktiń jańartylǵan boljamdary eskerile otyryp qabyldandy. Bazalyq mólsherlemeniń osy deńgeii jańa kútpegen ózgerister bolmaǵan jaǵdaida 2024 jylǵa qarai infliatsiianyń birqalypty tómendeýin qamtamasyz etedi. Aqsha-kredit talaptary 2023 jyly infliatsiialyq protsesterdiń baiaýlaýyna qarai qalpyna keledi.
2022 jylǵy mamyrda jyldyq infliatsiia 14%-dy qurap, jedeldeýin jalǵastyrdy. Bul rette tutynýshylyq baǵalar indeksiniń barlyq quramdas bólikteriniń jyldamdaýyn atap ótken jón. Tamaq ónimderi baǵasynyń ósýi jyldyq infliatsiiaǵa barynsha kóp úles qosýda. Taýar jetkizýdiń logistikalyq tizbekterindegi úzilisterdiń jáne turaqty suranystyń aiasynda importty quraýyshy joǵary taýarlar baǵasynyń ósý úrdisi jalǵasty. Retteletin kommýnaldyq qyzmetter men JJM baǵasynyń kóterilýine moratorii infliatsiiany tejep otyr.
Ailyq infliatsiia mamyrda 1,4%-ǵa deiin (sáýirde – 2%) baiaýlaýyn jalǵastyrsa da, ortasha tarihi normadan asyp, joǵary bolyp otyr. Ailyq infliatsiianyń báseńdeý qarqynynyń tómen bolýy oń fiskaldyq serpin kezindegi turaqty ishki suranysqa, ári joǵary infliatsiialyq kútýlerge de bailanysty.
2022 jylǵy mamyrda bir jyl burynǵa kvantifikatsiialanǵan infliatsiialyq kútýler 11,7% boldy. Biylǵy jylǵy sáýir-mamyrda osy jyldyń naýryzyndaǵy kúrt ósýden keiin bir jyl burynǵa infliatsiialyq kútýler birshama tómendedi. Bir jyl kezeńinde baǵanyń ósýin kútetin respondentter muny azyq-túlik ónimderiniń qymbattaýymen bailanystyrdy. Infliatsiiany qabyldaý da joǵary deńgeide saqtalýda.
Ekonomika kútkennen tezirek ósýde. 2022 jylǵy qańtar-sáýirdiń qorytyndysy boiynsha JIÓ 4,4%-ǵa ósti. Álemdegi geosaiasi jaǵdaiǵa jáne KQK munai qubyryndaǵy apatqa qaramastan, ekonomikanyń ósýi jalǵasty. Shikizattyń álemdik baǵasynyń ósýi jáne karantin shekteýlerin alyp tastaý aiasynda ekonomikanyń barlyq negizgi salalary joǵary ósý qarqynyn kórsetýde.
Tutynýshylyq suranystyń kórsetkishteri oń dinamikany kórsetýde. Máselen, biylǵy jylǵy sáýirde eldegi qańtardaǵy oqiǵalarǵa bailanysty edáýir quldyraǵannan keiin bólshek saýda ainalymynyń ósýi qalpyna keldi. Atap aitqanda, biylǵy jylǵy birinshi toqsanda teris aimaqta bolǵan azyq-túlik ónimderiniń taýar ainalymy qalpyna keldi. Tutynýshylyq kreditteýdiń ósýiniń saqtalýy aqpanda azyq-túlikke jatpaityn taýarlardyń taýar ainalymynyń tez qalpyna kelýine sebepshi bolyp, biylǵy jylǵy sáýirde odan ári jedeldedi.
2021 jyldyń sońynda sál baiaýlaǵannan keiin 2022 jylǵy birinshi toqsanda turǵyn úi qurylysyna investitsiialardyń ósýi jedeldedi, bul turǵyn úi jaǵdailaryn jaqsartý maqsatyna zeinetaqy jinaqtaryn merziminen buryn alý kóleminiń ulǵaiýy aiasynda halyqtyń joǵary suranysymen bailanysty boldy. Osynyń aiasynda jyljymaityn múlik naryǵyndaǵy baǵalar jyldyq mánde kóterilý úrdisin saqtap otyr.
Álemdik ekonomikanyń buryn boljanǵannan álsiz ósýi kútilýde. 2022-2023 jyldary álemdik ekonomika 3,6%-ǵa ulǵaiady (HVQ-nyń 2022 jylǵa arnalǵan aldyńǵy boljamy – 4,4%, 2023 jylǵa – 3,8%). Consensus Ecs boljamy boiynsha Reseide 2022 jyly ekonomikanyń 9%-ǵa, 2023 jyly 1,4%-ǵa qysqarýy kútiledi. Qytai ekonomikasynyń ósý qarqyny báseńdep, 2022 jyly 4,7%, 2023 jyly 5,1%-dy quraidy. EO-da 2022 jyly ekonomikanyń ósý qarqyny 2,8% jáne 2023 jyly 2,3% deńgeiinde bolady dep kútilýde.
Saýda áriptes elderdegi infliatsiianyń jedeldeýi jalǵasty. Eýroaimaqtaǵy infliatsiia 2022 jylǵy mamyrda energiia tasymaldaýshylar baǵasynyń ósýi aiasynda 8,1%-ǵa deiin jedeldedi, bul rette infliatsiianyń sharyqtaý shegi 2022 jylǵy ekinshi toqsanda kútilýde. Biylǵy jylǵy sáýirde Reseide infliatsiia azyq-túlik jáne azyq-túlikke jatpaityn taýarlardyń qymbattaýy aiasynda 17,8% qurady. Qytaida infliatsiianyń 2022 jylǵy sáýirde qazirgi 2,1% deńgeiinen, alaida tutynýshylyq belsendiliktiń álsiz ósýine bailanysty birqalypty qarqynmen odan ári jedeldeidi dep boljanady.
FAO-nyń azyq-túlik baǵalarynyń indeksi eki aida qatarynan shamaly tómendeýine qaramastan, biylǵy jylǵy mamyrda 157,4 tarmaqty qurap, rekordtyq deńgeige jaqyn bolyp otyr. Mamyrda ósimdik mailarynyń, sút ónimderiniń jáne qanttyń baǵasy tómendedi. Sonymen qatar dándi daqyldar men et baǵasynyń shaǵyn indeksteri ósti.
Álemdik naryqta munaidyń joǵary baǵasy EO-nyń Resei munaiyna ishinara embargosymen qoldaý tapty, sonymen birge koronavirýstyń taralýyna bailanysty Qytaida karantinnyń qaitalaný qaýpimen tejelip otyr. Budan keiin energiia tasymaldaǵyshtarǵa joǵary baǵanyń jáne ortalyq bankterdiń jetekshi ekonomikalardy yntalandyrý baǵdarlamalaryn qysqartý qysymymen suranys birshama álsireidi dep kútilýde. 2022 jyldyń sońyna qarai AQSh-ta jáne OPEK+ elderinde munai óndirýdiń kútiletin ósýine bailanysty (2022 jyldyń sońyna qarai kelisim qoldanysynyń toqtatylýyna bailanysty) baǵalar birshama tómendeýi yqtimal. Osylaisha, 2022 jyly munaidyń ortasha baǵasy bir barrel úshin 100 AQSh dollary shamasynda, al 2023 jyly – 90 AQSh dollaryna jýyq bolady dep boljanýda. Halyqaralyq uiymdardyń boljamdaryn jáne munaiǵa baǵa belgileýdiń budan keiingi traektoriiasyna áser etetin faktorlardy eskere otyryp, bazalyq stsenarii boiynsha Brent markaly munaidyń baǵasy boljamdyq kezeńniń sońyna deiin bir barrel úshin 90 AQSh dollary deńgeiinde aiqyndaldy.
Ulttyq Banktiń jańartylǵan boljamdary boiynsha 2022 jyly Qazaqstanda ekonomikanyń damýy 2,8-3,8% deńgeiinde qalyptasady. JIÓ-niń dinamikalyq ósý qarqyny 2022 jylǵy qańtar-sáýirde qalyptasqan joǵary faktige, sondai-aq jyldyń sońyna deiin ekonomikanyń barlyq negizgi salalarynda kútiletin oń dinamikaǵa bailanysty bolady. Alaida, geosaiasi daǵdarys, syrtqy suranystyń álsireýi jáne taýar jetkizý tizbeginiń qaita qurylýy ekonomikanyń ósý qarqynynyń jyldamdaýyn tejeitin bolady. Geosaiasi belgisizdik aiasynda Qazaqstannyń eksporttyq jetkizilimderiniń halyqaralyq naryqtarǵa qol jetkizýiniń yqtimal problemalary JIÓ boljamynyń táýekeli bolyp tabylady, bul ony iske asyrý kezinde JIÓ-niń ósý boljamyn meilinshe tómen qarqyn jaǵyna qarai qaita qaraýǵa teris áser etýi múmkin.
2023 jyly JIÓ-niń ósý qarqynynyń 3,5%-4,5%-ǵa deiin údeitini boljanýda. Ekonomikadaǵy belgisizdiktiń tómendeýimen birge eksporttyq jáne importtyq taýar jetkizý tizbeginiń kútiletin qalpyna kelýi, OPEK+ sheńberinde shekteýlerdiń azaiýyna bailanysty 2022 jylmen jáne munai óndirýshi elder mámilesiniń boljamdy aiaqtalýymen salystyrǵanda energiia resýrstaryn óndirý kóleminiń edáýir ósýi ekonomikanyń damýyna yqpal etetin bolady. Ishki suranystyń oń dinamikasynyń saqtalýy da qoldaý kórsetedi. 2024 jyly iri munai-gaz jobalaryn iske asyrýdy esepke alǵanda, kútpegen ózgeristerdiń teris áseriniń bolmaýy jáne munai óndirýdiń aitarlyqtai ulǵaiýy aiasynda ekonomikanyń ósetini boljanyp otyr.
Osy bazalyq mólsherleme jónindegi sheshimdi esepke alǵanda, 2022 jyldyń sońyna qarai infliatsiia 13-15% deńgeiinde boljanady. Syrtqy jáne ishki azyq-túlik naryqtaryndaǵy baǵalar dinamikasyn eskere otyryp, tamaq ónimderi baǵasynyń aitarlyqtai ósetini kútiledi. 2022 jyldyń ekinshi jartysynda olardyń kóterilýine, sondai-aq joǵary infliatsiialyq kútýler jaǵdaiynda naryqtyq qyzmetterdiń baǵasyn ósirýge moratorii qoldanysynyń aiaqtalýyna bailanysty retteletin kommýnaldyq qyzmetter baǵasynyń kúrt ósýiniń eleýli táýekelderi bar. Bul boljam Úkimettiń infliatsiia deńgeiin baqylaý jáne tómendetý jónindegi sharalar keshenin eskere otyryp qalyptastyryldy, ony tabysty iske asyrý infliatsiianyń boljamnyń tómengi shegine deiin tómendeýine múmkindik beredi.
2023 jyly infliatsiia 2022 jylǵy joǵary baza esebinen ketý, bazalyq mólsherleme boiynsha qabyldanǵan sheshim, syrtqy infliatsiialyq qysymnyń birtindep tómendeýi jáne iske asyrý josparlanyp otyrǵan kontrtsikldik biýdjettik qaǵida aiasynda birtindep 7,5-9,5%-ǵa deiin baiaýlaidy. 2024 jyly syrtqy, sol siiaqty ishki jańa kútpegen ózgerister bolmaǵan jaǵdaida infliatsiia targetteletin dálizden áli de tys bolady, bul rette onyń joǵarǵy shegine qarai baiaýlaityny boljanyp otyr.
Infliatsiia jedeldeýiniń negizgi táýekelderi álemdegi geosaiasi jaǵdai aiasyndaǵy belgisizdikke, kapitaldyń damýshy naryqtardan damyǵan naryqtardyń paidasyna áketilý yqtimaldyǵyna, syrtqy, atap aitqanda Reseiden infliatsiia importyna, sondai-aq usynys faktorlary tarapynan táýekelderge jáne turaqsyz infliatsiialyq kútýlerge bailanysty. Sonymen qatar 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjet týraly zańda kózdelgen parametrlermen salystyrǵanda biýdjet shyǵystaryn arttyrý jaǵyna qarai yqtimal qaita qaraý boljamnyń mańyzdy táýekelderiniń biri bolyp tabylady.
Bazalyq mólsherleme boiynsha budan keiingi sheshimder infliatsiianyń naqty dinamikasynyń boljamdy traektoriiaǵa sáikestigine jáne syrtqy ortada jáne ishki ekonomikada qalyptasyp otyrǵan táýekelder teńgerimine bailanysty qabyldanatyn bolady.
Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq Bankiniń Aqsha-kredit saiasaty komitetiniń bazalyq mólsherleme boiynsha kezekti josparly sheshimi 2022 jylǵy 25 shildede Nur-Sultan qalasynyń ýaqyty boiynsha saǵat 15:00-de jariialanatyn bolady.
