قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكٸنٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتى جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ +/– 1,00 پ.ت. پايىزدىق دەلٸزٸمەن جىلدىق 14,00% دەڭگەيٸندە بەلگٸلەۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى. تيٸسٸنشە ٶتٸمدٸلٸكتٸ ۇسىنۋ جٶنٸندەگٸ تۇراقتى قولجەتٸمدٸ وپەراتسييالار بويىنشا مٶلشەرلەمە 15,00%, ال ٶتٸمدٸلٸكتٸ الۋ جٶنٸندەگٸ تۇراقتى قولجەتٸمدٸ وپەراتسييالار بويىنشا مٶلشەرلەمە 13,00% بولادى.
شەشٸم قىسقا مەرزٸمدٸ جەنە ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا ينفلياتسييا تەۋەكەلدەرٸنٸڭ اعىمداعى تەڭگەرٸمٸ, سونداي-اق ۇلتتىق بانكتٸڭ جاڭارتىلعان بولجامدارى ەسكەرٸلە وتىرىپ قابىلداندى. بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ وسى دەڭگەيٸ جاڭا كٷتپەگەن ٶزگەرٸستەر بولماعان جاعدايدا 2024 جىلعا قاراي ينفلياتسييانىڭ بٸرقالىپتى تٶمەندەۋٸن قامتاماسىز ەتەدٸ. اقشا-كرەديت تالاپتارى 2023 جىلى ينفلياتسييالىق پروتسەستەردٸڭ باياۋلاۋىنا قاراي قالپىنا كەلەدٸ.
2022 جىلعى مامىردا جىلدىق ينفلياتسييا 14%-دى قۇراپ, جەدەلدەۋٸن جالعاستىردى. بۇل رەتتە تۇتىنۋشىلىق باعالار يندەكسٸنٸڭ بارلىق قۇرامداس بٶلٸكتەرٸنٸڭ جىلدامداۋىن اتاپ ٶتكەن جٶن. تاماق ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ ٶسۋٸ جىلدىق ينفلياتسيياعا بارىنشا كٶپ ٷلەس قوسۋدا. تاۋار جەتكٸزۋدٸڭ لوگيستيكالىق تٸزبەكتەرٸندەگٸ ٷزٸلٸستەردٸڭ جەنە تۇراقتى سۇرانىستىڭ اياسىندا يمپورتتى قۇراۋىشى جوعارى تاۋارلار باعاسىنىڭ ٶسۋ ٷردٸسٸ جالعاستى. رەتتەلەتٸن كوممۋنالدىق قىزمەتتەر مەن ججم باعاسىنىڭ كٶتەرٸلۋٸنە موراتوريي ينفلياتسييانى تەجەپ وتىر.
ايلىق ينفلياتسييا مامىردا 1,4%-عا دەيٸن (سەۋٸردە – 2%) باياۋلاۋىن جالعاستىرسا دا, ورتاشا تاريحي نورمادان اسىپ, جوعارى بولىپ وتىر. ايلىق ينفلياتسييانىڭ بەسەڭدەۋ قارقىنىنىڭ تٶمەن بولۋى وڭ فيسكالدىق سەرپٸن كەزٸندەگٸ تۇراقتى ٸشكٸ سۇرانىسقا, ەرٸ جوعارى ينفلياتسييالىق كٷتۋلەرگە دە بايلانىستى.
2022 جىلعى مامىردا بٸر جىل بۇرىنعا كۆانتيفيكاتسييالانعان ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر 11,7% بولدى. بيىلعى جىلعى سەۋٸر-مامىردا وسى جىلدىڭ ناۋرىزىنداعى كٷرت ٶسۋدەن كەيٸن بٸر جىل بۇرىنعا ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر بٸرشاما تٶمەندەدٸ. بٸر جىل كەزەڭٸندە باعانىڭ ٶسۋٸن كٷتەتٸن رەسپوندەنتتەر مۇنى ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ قىمباتتاۋىمەن بايلانىستىردى. ينفلياتسييانى قابىلداۋ دا جوعارى دەڭگەيدە ساقتالۋدا.
ەكونوميكا كٷتكەننەن تەزٸرەك ٶسۋدە. 2022 جىلعى قاڭتار-سەۋٸردٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا جٸٶ 4,4%-عا ٶستٸ. ەلەمدەگٸ گەوساياسي جاعدايعا جەنە كقك مۇناي قۇبىرىنداعى اپاتقا قاراماستان, ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸ جالعاستى. شيكٸزاتتىڭ ەلەمدٸك باعاسىنىڭ ٶسۋٸ جەنە كارانتين شەكتەۋلەرٸن الىپ تاستاۋ اياسىندا ەكونوميكانىڭ بارلىق نەگٸزگٸ سالالارى جوعارى ٶسۋ قارقىنىن كٶرسەتۋدە.
تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸ وڭ ديناميكانى كٶرسەتۋدە. مەسەلەن, بيىلعى جىلعى سەۋٸردە ەلدەگٸ قاڭتارداعى وقيعالارعا بايلانىستى ەدەۋٸر قۇلدىراعاننان كەيٸن بٶلشەك ساۋدا اينالىمىنىڭ ٶسۋٸ قالپىنا كەلدٸ. اتاپ ايتقاندا, بيىلعى جىلعى بٸرٸنشٸ توقساندا تەرٸس ايماقتا بولعان ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ تاۋار اينالىمى قالپىنا كەلدٸ. تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋدٸڭ ٶسۋٸنٸڭ ساقتالۋى اقپاندا ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلاردىڭ تاۋار اينالىمىنىڭ تەز قالپىنا كەلۋٸنە سەبەپشٸ بولىپ, بيىلعى جىلعى سەۋٸردە ودان ەرٸ جەدەلدەدٸ.
2021 جىلدىڭ سوڭىندا سەل باياۋلاعاننان كەيٸن 2022 جىلعى بٸرٸنشٸ توقساندا تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسييالاردىڭ ٶسۋٸ جەدەلدەدٸ, بۇل تۇرعىن ٷي جاعدايلارىن جاقسارتۋ ماقساتىنا زەينەتاقى جيناقتارىن مەرزٸمٸنەن بۇرىن الۋ كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋى اياسىندا حالىقتىڭ جوعارى سۇرانىسىمەن بايلانىستى بولدى. وسىنىڭ اياسىندا جىلجىمايتىن مٷلٸك نارىعىنداعى باعالار جىلدىق مەندە كٶتەرٸلۋ ٷردٸسٸن ساقتاپ وتىر.
ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ بۇرىن بولجانعاننان ەلسٸز ٶسۋٸ كٷتٸلۋدە. 2022-2023 جىلدارى ەلەمدٸك ەكونوميكا 3,6%-عا ۇلعايادى (حۆق-نىڭ 2022 جىلعا ارنالعان الدىڭعى بولجامى – 4,4%, 2023 جىلعا – 3,8%). Consensus Ecs بولجامى بويىنشا رەسەيدە 2022 جىلى ەكونوميكانىڭ 9%-عا, 2023 جىلى 1,4%-عا قىسقارۋى كٷتٸلەدٸ. قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ٶسۋ قارقىنى بەسەڭدەپ, 2022 جىلى 4,7%, 2023 جىلى 5,1%-دى قۇرايدى. ەو-دا 2022 جىلى ەكونوميكانىڭ ٶسۋ قارقىنى 2,8% جەنە 2023 جىلى 2,3% دەڭگەيٸندە بولادى دەپ كٷتٸلۋدە.
ساۋدا ەرٸپتەس ەلدەردەگٸ ينفلياتسييانىڭ جەدەلدەۋٸ جالعاستى. ەۋروايماقتاعى ينفلياتسييا 2022 جىلعى مامىردا ەنەرگييا تاسىمالداۋشىلار باعاسىنىڭ ٶسۋٸ اياسىندا 8,1%-عا دەيٸن جەدەلدەدٸ, بۇل رەتتە ينفلياتسييانىڭ شارىقتاۋ شەگٸ 2022 جىلعى ەكٸنشٸ توقساندا كٷتٸلۋدە. بيىلعى جىلعى سەۋٸردە رەسەيدە ينفلياتسييا ازىق-تٷلٸك جەنە ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلاردىڭ قىمباتتاۋى اياسىندا 17,8% قۇرادى. قىتايدا ينفلياتسييانىڭ 2022 جىلعى سەۋٸردە قازٸرگٸ 2,1% دەڭگەيٸنەن, الايدا تۇتىنۋشىلىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ ەلسٸز ٶسۋٸنە بايلانىستى بٸرقالىپتى قارقىنمەن ودان ەرٸ جەدەلدەيدٸ دەپ بولجانادى.
فاو-نىڭ ازىق-تٷلٸك باعالارىنىڭ يندەكسٸ ەكٸ ايدا قاتارىنان شامالى تٶمەندەۋٸنە قاراماستان, بيىلعى جىلعى مامىردا 157,4 تارماقتى قۇراپ, رەكوردتىق دەڭگەيگە جاقىن بولىپ وتىر. مامىردا ٶسٸمدٸك مايلارىنىڭ, سٷت ٶنٸمدەرٸنٸڭ جەنە قانتتىڭ باعاسى تٶمەندەدٸ. سونىمەن قاتار دەندٸ داقىلدار مەن ەت باعاسىنىڭ شاعىن يندەكستەرٸ ٶستٸ.
ەلەمدٸك نارىقتا مۇنايدىڭ جوعارى باعاسى ەو-نىڭ رەسەي مۇنايىنا ٸشٸنارا ەمبارگوسىمەن قولداۋ تاپتى, سونىمەن بٸرگە كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا بايلانىستى قىتايدا كارانتيننىڭ قايتالانۋ قاۋپٸمەن تەجەلٸپ وتىر. بۇدان كەيٸن ەنەرگييا تاسىمالداعىشتارعا جوعارى باعانىڭ جەنە ورتالىق بانكتەردٸڭ جەتەكشٸ ەكونوميكالاردى ىنتالاندىرۋ باعدارلامالارىن قىسقارتۋ قىسىمىمەن سۇرانىس بٸرشاما ەلسٸرەيدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. 2022 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي اقش-تا جەنە وپەك+ ەلدەرٸندە مۇناي ٶندٸرۋدٸڭ كٷتٸلەتٸن ٶسۋٸنە بايلانىستى (2022 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي كەلٸسٸم قولدانىسىنىڭ توقتاتىلۋىنا بايلانىستى) باعالار بٸرشاما تٶمەندەۋٸ ىقتيمال. وسىلايشا, 2022 جىلى مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى بٸر باررەل ٷشٸن 100 اقش دوللارى شاماسىندا, ال 2023 جىلى – 90 اقش دوللارىنا جۋىق بولادى دەپ بولجانۋدا. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بولجامدارىن جەنە مۇنايعا باعا بەلگٸلەۋدٸڭ بۇدان كەيٸنگٸ تراەكتوريياسىنا ەسەر ەتەتٸن فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, بازالىق ستسەناريي بويىنشا Brent ماركالى مۇنايدىڭ باعاسى بولجامدىق كەزەڭنٸڭ سوڭىنا دەيٸن بٸر باررەل ٷشٸن 90 اقش دوللارى دەڭگەيٸندە ايقىندالدى.
ۇلتتىق بانكتٸڭ جاڭارتىلعان بولجامدارى بويىنشا 2022 جىلى قازاقستاندا ەكونوميكانىڭ دامۋى 2,8-3,8% دەڭگەيٸندە قالىپتاسادى. جٸٶ-نٸڭ ديناميكالىق ٶسۋ قارقىنى 2022 جىلعى قاڭتار-سەۋٸردە قالىپتاسقان جوعارى فاكتٸگە, سونداي-اق جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ەكونوميكانىڭ بارلىق نەگٸزگٸ سالالارىندا كٷتٸلەتٸن وڭ ديناميكاعا بايلانىستى بولادى. الايدا, گەوساياسي داعدارىس, سىرتقى سۇرانىستىڭ ەلسٸرەۋٸ جەنە تاۋار جەتكٸزۋ تٸزبەگٸنٸڭ قايتا قۇرىلۋى ەكونوميكانىڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ جىلدامداۋىن تەجەيتٸن بولادى. گەوساياسي بەلگٸسٸزدٸك اياسىندا قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق جەتكٸزٸلٸمدەرٸنٸڭ حالىقارالىق نارىقتارعا قول جەتكٸزۋٸنٸڭ ىقتيمال پروبلەمالارى جٸٶ بولجامىنىڭ تەۋەكەلٸ بولىپ تابىلادى, بۇل ونى ٸسكە اسىرۋ كەزٸندە جٸٶ-نٸڭ ٶسۋ بولجامىن مەيلٸنشە تٶمەن قارقىن جاعىنا قاراي قايتا قاراۋعا تەرٸس ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
2023 جىلى جٸٶ-نٸڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ 3,5%-4,5%-عا دەيٸن ٷدەيتٸنٸ بولجانۋدا. ەكونوميكاداعى بەلگٸسٸزدٸكتٸڭ تٶمەندەۋٸمەن بٸرگە ەكسپورتتىق جەنە يمپورتتىق تاۋار جەتكٸزۋ تٸزبەگٸنٸڭ كٷتٸلەتٸن قالپىنا كەلۋٸ, وپەك+ شەڭبەرٸندە شەكتەۋلەردٸڭ ازايۋىنا بايلانىستى 2022 جىلمەن جەنە مۇناي ٶندٸرۋشٸ ەلدەر مەمٸلەسٸنٸڭ بولجامدى اياقتالۋىمەن سالىستىرعاندا ەنەرگييا رەسۋرستارىن ٶندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ ەدەۋٸر ٶسۋٸ ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتٸن بولادى. ٸشكٸ سۇرانىستىڭ وڭ ديناميكاسىنىڭ ساقتالۋى دا قولداۋ كٶرسەتەدٸ. 2024 جىلى ٸرٸ مۇناي-گاز جوبالارىن ٸسكە اسىرۋدى ەسەپكە العاندا, كٷتپەگەن ٶزگەرٸستەردٸڭ تەرٸس ەسەرٸنٸڭ بولماۋى جەنە مۇناي ٶندٸرۋدٸڭ ايتارلىقتاي ۇلعايۋى اياسىندا ەكونوميكانىڭ ٶسەتٸنٸ بولجانىپ وتىر.
وسى بازالىق مٶلشەرلەمە جٶنٸندەگٸ شەشٸمدٸ ەسەپكە العاندا, 2022 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ينفلياتسييا 13-15% دەڭگەيٸندە بولجانادى. سىرتقى جەنە ٸشكٸ ازىق-تٷلٸك نارىقتارىنداعى باعالار ديناميكاسىن ەسكەرە وتىرىپ, تاماق ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي ٶسەتٸنٸ كٷتٸلەدٸ. 2022 جىلدىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا ولاردىڭ كٶتەرٸلۋٸنە, سونداي-اق جوعارى ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر جاعدايىندا نارىقتىق قىزمەتتەردٸڭ باعاسىن ٶسٸرۋگە موراتوريي قولدانىسىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى رەتتەلەتٸن كوممۋنالدىق قىزمەتتەر باعاسىنىڭ كٷرت ٶسۋٸنٸڭ ەلەۋلٸ تەۋەكەلدەرٸ بار. بۇل بولجام ٷكٸمەتتٸڭ ينفلياتسييا دەڭگەيٸن باقىلاۋ جەنە تٶمەندەتۋ جٶنٸندەگٸ شارالار كەشەنٸن ەسكەرە وتىرىپ قالىپتاستىرىلدى, ونى تابىستى ٸسكە اسىرۋ ينفلياتسييانىڭ بولجامنىڭ تٶمەنگٸ شەگٸنە دەيٸن تٶمەندەۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
2023 جىلى ينفلياتسييا 2022 جىلعى جوعارى بازا ەسەبٸنەن كەتۋ, بازالىق مٶلشەرلەمە بويىنشا قابىلدانعان شەشٸم, سىرتقى ينفلياتسييالىق قىسىمنىڭ بٸرتٸندەپ تٶمەندەۋٸ جەنە ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعان كونترتسيكلدٸك بيۋدجەتتٸك قاعيدا اياسىندا بٸرتٸندەپ 7,5-9,5%-عا دەيٸن باياۋلايدى. 2024 جىلى سىرتقى, سول سيياقتى ٸشكٸ جاڭا كٷتپەگەن ٶزگەرٸستەر بولماعان جاعدايدا ينفلياتسييا تارگەتتەلەتٸن دەلٸزدەن ەلٸ دە تىس بولادى, بۇل رەتتە ونىڭ جوعارعى شەگٸنە قاراي باياۋلايتىنى بولجانىپ وتىر.
ينفلياتسييا جەدەلدەۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ تەۋەكەلدەرٸ ەلەمدەگٸ گەوساياسي جاعداي اياسىنداعى بەلگٸسٸزدٸككە, كاپيتالدىڭ دامۋشى نارىقتاردان دامىعان نارىقتاردىڭ پايداسىنا ەكەتٸلۋ ىقتيمالدىعىنا, سىرتقى, اتاپ ايتقاندا رەسەيدەن ينفلياتسييا يمپورتىنا, سونداي-اق ۇسىنىس فاكتورلارى تاراپىنان تەۋەكەلدەرگە جەنە تۇراقسىز ينفلياتسييالىق كٷتۋلەرگە بايلانىستى. سونىمەن قاتار 2022-2024 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا كٶزدەلگەن پارامەترلەرمەن سالىستىرعاندا بيۋدجەت شىعىستارىن ارتتىرۋ جاعىنا قاراي ىقتيمال قايتا قاراۋ بولجامنىڭ ماڭىزدى تەۋەكەلدەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.
بازالىق مٶلشەرلەمە بويىنشا بۇدان كەيٸنگٸ شەشٸمدەر ينفلياتسييانىڭ ناقتى ديناميكاسىنىڭ بولجامدى تراەكتوريياعا سەيكەستٸگٸنە جەنە سىرتقى ورتادا جەنە ٸشكٸ ەكونوميكادا قالىپتاسىپ وتىرعان تەۋەكەلدەر تەڭگەرٸمٸنە بايلانىستى قابىلداناتىن بولادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكٸنٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتى كوميتەتٸنٸڭ بازالىق مٶلشەرلەمە بويىنشا كەزەكتٸ جوسپارلى شەشٸمٸ 2022 جىلعى 25 شٸلدەدە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ۋاقىتى بويىنشا ساعات 15:00-دە جارييالاناتىن بولادى.
