Pediatriia jáne balalar hirýrgiiasy ǵylymi ortalyǵynda «Klinikalyq zertteýlerdiń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy róli» taqyrybynda brifing ótti, dep habarlaidy "Ult aqparat".
QR Parlament Senatynda klinikalyq zertteýler júrgizý boiynsha jańa zań jobasy maquldandy.
Atalmysh zań jobaǵa orai, búgin úkimettik emes uiymdar men meditsinalyq ǵylymi ortalyqtyń ókilderi óz pikirlerin bildirip, qoǵamda jii qoiylatyn suraqtarǵa jaýap berdi. Brifingte spikerler otandyq meditsinada klinikalyq zertteýlerdiń iske asyrý mańyzdylyǵy, zańdyq jobanyń qajettiligi týrasynda sóz etti. Pediatriia jáne balalar hirýrgiiasy ǵylymi ortalyǵynyń basshysy Riza Boranbaevanyń pikirinshe, jańa za joba balalar ólim-jitimin azaitýǵa múmkindik beredi.
- «Sońǵy jyldary emdeýdiń jańa baǵdarlamalaryn, joǵary tehnologiialardy, diagnostikalaýdyń innovatsiialyq ádisterin engizýdiń arqasynda kóptegen onologiialyq dertke, sirek aýrýlarǵa shaldyqqan balalardyń ómir súrýin uzarttyq, qan aýrýyna, gemofiliiamen aýyratyn balalardyń ómir súrý sapasyn arttyrdyq. 10 jyl buryn osyndai aýrýmen aýyrǵan balalar uzaq ómir súrmeitin. Qazirgi tańda qaterli dertke shaldyqqan balalardyń ómirsheńdigi 70-80% jetti. Búginde álemdik meditsina qarqyndy damýda, jyl saiyn túrli jańa dáriler shyǵarylýda. Balalardyń arasynda standartty emdeý terapiiasyn júrgizýge kelmeitin kategoriiaǵa jatatyn naýqastar bar. Olar eksperimentti ádisterdi júrgizýdi qajet etedi. Óitkeni, ol ómir súrýge degen jalǵyz múmkindik (shans). Ol tek klinikalyq zertteýlerdi júrgizý aiasynda ǵana múmkin. Álemde klinikalyq zertteýler nátijelerdi negizge ala otyryp, qatań túrde dáleldengen ǵylymi derekterge súiene otyryp júrgiziledi. Álemniń damyǵan elderinde klinikalyq zertteýler jasaý burynnan jolǵa qoiylǵan. Máselen, AQSh, Eýropa memleketterinde. Kórshi reseide de bul baǵytta jumys júieli júrgiziledi. AQSh-ta jylyna on myń klinikalyq zertteý júrgizilse, bul kórsetkish kórshi Reseide 1000-ǵa jetedi. Bizde buǵan deiin mundai múmkindik bolǵan joq. Endi klinikalyq zertteýler týraly zań qabyldanǵannan keiin mol múmkindikter ashylady. Zertteýlerdi júrgizgende eń bastysy, halyqaralyq talaptardy saqtaýymyz kerek», deidi R.Boranbaeva.
Onyń aitýynsha, dárigerler sońǵy jyldary densaýlyq saqtaý organdary tarapynan qoldanýǵa ruqsat berilgen, nátijesi jaqsy dep tanylǵan dári-dármekterdi, klinikalyq zertteýler júrgizilmegendikten pediatriiada qoldana almaidy. «Bul jumystar qolǵa alynsa, kóptegen naýqas balalardy emdeýde kómegi tier edi», dep atap ótti R.Boranbaeva.
- «Eger biz qazaqstandyq zańnamany halyqaralyq talaptarǵa sáikestendiremiz desek, klinikalyq zertteýlerdi ótkizýimiz qajet. Naýqastar ony túsinip baryp, kelisimin berý kerek. Eger olar zertteýlerge qatyspasa, biz olarǵa kómektese almaimyz. Qazaqstanda klinikalyq zertteýler ne úshin qajet? Búgingi bizdiń farmatsevtikalyq ónerkásip generikterdi, iaǵni arnaiy zertteýden ótken preparattardy ǵana qoldanady. Eń bastysy ol emes, biz dári-dármekti qoldanǵanda ol ár adamǵa ár túrli áser etetinin umytpaýymyz kerek. Máselen, amerikandyqqa jaqsy áser etetin dári, qazaqqa basqasha áser beredi, tipti berilý mólsheri de árqily. Sondyqtan, sapaly meditsinalyq kómek beremiz desek, klinikalyq zertteýlerdi júrgizýimiz kerek. Meditsinalyq kómek berýde eldi-mekenniń, Qazaqstan turǵyndarynyń turǵylyqty jeriniń ereksheligi eskerilýi kerek. Zertteýlerdi júrgizýdiń ózi densaýlyq saqtaý salasynyń damý kórsetkishi bolyp tabylady. Bul zertteýlerde árine qaterler bar, biraq onsyz ǵylymi úderis tejeledi», dedi S.D.Asfendiiarov atyndaǵy QazUMÝ-dyń zertteýler boiynsha prorektory Baýyrjan Júsipov.
Akýsherlik, ginekologiia jáne perinatologiia ǵylymi ortalyǵy direktorynyń ǵylymi qyzmetter jónindegi orynbasary Aigúl Terlikbaevanyń pikirinshe adamnyń qatysýymen klinikalyq synaqtyń bioetikalyq aspektileri óte mańyzdy: bul AK aqparat alǵan naýqastyń erikti túrde kelisimi, naýqastyń ómiri men densaýlyǵyn saqtandyrý týraly shart.
- «Kez kelgen dárilik preparatty júkti áielderge qoldaný asa qajet bolǵan jaǵdaida, preparattyń tiimdiligi qoldanýdan bolýy múmkin táýekelden asqanda ǵana oryndy. Dárilik preparattyń negizgi sapasy olardyń tiimdiligi men qaýipsizdigi – bul olardy qoldanýdyń basty belgileri. Dárilik zattarǵa klinikalyq zertteý júrgizý azamattardyń sapaly da, tiimdi em alýǵa degen múddesiniń qorǵalýynyń kepili ekeni belgili jáne oǵan ár adamnyń quqyǵy bar. Klinikalyq synaqsyz kez kelgen dárilik zatty qoldaný jáne engizý múmkin emes. Barlyq úderister zańnamalarmen (Zańdar, DSM buiryqtary) bekitilýi qajet, klinikalyq tájiribege tiisti GCP (Good clinical practice) standartyndaǵy Helsinki deklaratsiiasyna sáikes standarttalýy kerek», dedi óz sózinde A.Terlikbaeva.
- «Men Qazaqstandaǵy gemofiliiaǵa shaldyqqan naýqastar, múgedekter qaýymdastyǵynyń prezidenti retinde elimizde klinikalyq zertteýlerdi júrgizýdi tolyqtai qoldaimyn. Gemofiliianyń eki túri bar A jáne V. Gemofiliianyń A túri 80%-dy quraidy bul 8 faktor tapshylyǵy, gemofiliianyń 20%-y – 9 faktor tapshylyǵy, bul aýrýdyń ingibitorlyq túrine shaldyqqan jaǵdaiy aýyr balalar. Naýqas balalar úshin osy zań jobasynyń qabyldanýy óte mańyzdy. Qabyldanatyn dárilik zattardyń sany men qymbattylyǵyn eskersek elimiz úshin ekonomikalyq jaǵynan tiimdi. Bizde gemofiliianyń aýyr túrimen aýyratyn bir naýqas balamyz bar. 6 jyl boiy osy aýrýmen kúresip keledi, elimizde tirkelgen dárimen emdeldi. Esh nárse kómektespegendikten, ol Reseidiń bir emes, birneshe mekemelerine ótinishpen shyǵyp, klinikalyq zertteýge qatysty. Oǵan áreń degende bir klinka kelisti. Qazir jaǵdaiy jaqsy, jańa preparat oń áser etti. Bala qazir mektepke baryp júr. Osy syndy balalardy emdeýge 150 mln-nan asa qarajat ketedi. Bizde tiimdi emdeýdi bilý úshin klinikalyq zertteýler júrgizilse, qanshama myń qarajat únemdeletin edi. Únemdelgen qarajatqa máselen, elimizde kóptegen gematologiialyq ortalyqtar salýǵa bolady ne basqa qajetti salaǵa jumsaýǵa bolar edi», dep atap ótti Qazaqstandaǵy gemofiliiaǵa shaldyqqan naýqastar, múgedekter qaýymdastyǵynyń prezidenti Tamara Rybalova.
Mýkopolisaharidozǵa shaldyqqan naýqastar QQ direktory Rýslan Sarmýrzakov: - «Men osyndai zań jobasynyń qabyldanatynyna qýanyshtymyn. Qoǵamdaǵy kópshiliktiń pikiri durys aitylmaýy múmkin. Klinikalyq zertteýlerge qatysý, otandyq meditsinanyń damýyna áser etedi. AQSh zańnamasynda klinikalyq zertteýlerdi júrgizý jónindegi qujattar men onymen ainalysatyn arnaiy organdar bar. Bul zań jobasyn qabyldaý álemdik qoǵamdastyqpen birigýge múmkindik beredi» dedi.
«Mýkovistsidozǵa shaldyqqan naýqastar, múgedek balalar» qoǵamdyq birlestiginiń direktory Indira Izbasarovanyń aitýynsha, respýblikada 113-ke jýyq bala mýkovistsidozben aýyrady. «Emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattardyń shekteýi bar. Olar ómirlik mańyzy bar, asa qajetti dáriler. Biz Densaýlyq saqtaý ministrliginiń jańa baǵytyna qýanyshtymyz. Ata-ana retinde kómektesýge jáne qatysýǵa ázirmiz. Biz bul baǵdarlamany qoldaimyz», dedi.
Al, «Help Today» qoǵamdyq qorynyń direktory Elmira Alieva: - «Bizdiń qorǵa kóptegen ata-analar osy klinikalyq zertteýlerdi synaityn sheteldik qandai da bir klinikalardy taýyp berý jóninde ótinishpen keledi. Sebebi, birneshe jyl boiy keńester men nátijesiz emdeýlerden sharshaǵan, sharasyz ata-analar kez-kelgen eksperimentaldy emdeýge de, zertteýge de daiyn. Bizdiń Qazaqstanda osyǵan deiin ondai múmkindikterdiń bolmaǵany ókinishti. Olar osy ýaqytqa deiin ózderi aqsha jinap, shet elge óz qarajattarymen baryp, klinikalyq zertteýlerden ótip keledi. Qoǵamdyq qor atynan jáne barsha bizge habarlasqan ata-analar atynan bul zań jobany qoldaityndyǵymyzdy bildiremiz jáne tezirek qabyldanǵandyǵyn qalaimyz», dedi E.Alieva.
Jobany iske asyrýda ǵylymi ortanyń, naýqastar men olardyń ata-analarynyń, úkimettiń, jalpy osy máselege qatysy bar barsha uiymdardyń ashyq pikir almasýy aldaǵy ýaqytta dári-dármekpen emdeý terapiiasyn jaqsartýǵa, kóptegen basqa da aýrýlardy emdeý ádisterin jetildirýge, bir sózben aitqanda ortaq maqsatymyzǵa jetýge múmkindik beredi, deidi brifing spikerleri.
