Úkimette buqaralyq sportty damytý jáne salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý máselesi qaraldy. QR Premer-Ministri Álihan Smaiylovtyń tóraǵalyǵymen ótken ministrler kabinetiniń otyrysynda mádeniet jáne sport ministri Dáýren Abaev pen densaýlyq saqtaý ministri Ajar Ǵiniiat, sonymen qatar oblys ákimderi baiandama jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Qazaqstanda buqaralyq sporttyń qalai damyp damyp jatqany týraly D. Abaev aityp berdi.
Mádeniet jáne sport ministri memlekettiń halyqtyń dene shynyqtyrýmen, sportpen júieli túrde ainalysýyn únemi qamtamasyz etip otyrýy mańyzdy ekenin atap ótti. Ony iske asyrý aiasynda ministrlik ákimdiktermen jáne basqa da memlekettik organdarmen birlesip, tómendegi sharalardy júzege asyrýdy kózdeidi.
Birinshi. Sporttyq infraqurylymnyń qajettiligine taldaý júrgizdik.
«Jalpy aimaqtyq standarttar júiesi boiynsha myń adamǵa arnalǵan sport zaldyń aýmaǵy 80 sharshy metrdi quraýy kerek. Alaida óńirlerdegi naqty jaǵdai bul standartqa sáikes kelmeidi. Eldi mekenderde sport zalǵa degen qajettilik bir jarym million sharshy metrden joǵary, al qoldanysta 935 myń sharshy metr bar. Demek, sport alańdarynyń tapshylyǵy 39% nemese 574 myń sharshy metrdi quraidy», — dedi ol.
Sport zaly jetispeitin aimaqtardyń qatarynda Túrkistan, Almaty oblystaryn, sondai-aq Nur-Sultan men Shymkent qalalaryn aitýǵa bolady. Pavlodar, Qaraǵandy, Batys Qazaqstan oblystaryndaǵy jaǵdai jaqsy, biraq bul aimaqtarda infraqurylym jaǵynan kemshilikter joq emes. Jalpy respýblika boiynsha 42 myńnan astam sporttyq ǵimarat bolsa, sonyń 23 myńnan astamy aýyldyq jerlerde ornalasqan.
Sporttyq infraqurylym jetispeýshiligin sheshý maqsatymen 100 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenin salý jobasy júzege asyrylǵan.
«Sporttyq-saýyqtyrý keshenderi sporttyq nysandardyń qoljetimdiligi boiynsha jaǵdaidy jaqsartty. Alaida olar – sharýashylyǵyn qamtamasyz úshin kóp qarajat qajet etetin qymbat jobalar. Olardyń keibiri turǵyndary azaiyp jatqan keleshegi az eldi mekenderde salynǵan. Osyǵan bailanysty keibir keshender tolyǵymen jumys istemeidi. Ǵimarattardyń ishi maqsatsyz atriýmdar men úlken dálizderden turady. Biz bul tásilderdi ózgertýdi usynamyz», — dedi Abaev.
Usynylǵan sheshimderdiń biri – tez salynatyn jáne shyǵyny az sport modýlderin salý. Mysaly, SQO ákimdigi aýyldyq eldi mekenderdi sporttyq infraqurylymmen qamtamasyz etý úshin osyndai tájiribege júgingen. Bul áldeqaida arzanǵa túsedi, fýnktsionaldy ári jyldam.
Odan bólek, Úkimetke 2025 jylǵa deiin sporttyq infraqurylymdy damytýdyń arnaýly jospary usynyldy. Osy qujat aiasynda 140 jobany júzege asyrý josparlanyp otyr. Onyń 113-i – jańa nysandardyń qurylysy, 21-i – rekonstrýktsiialaý jáne 6 joba – qosymsha jaraqtandyrý.
Ekinshi. Memlekettik sporttyq tapsyrys. Bul – azamattardyń áleýmettik jai-kúiin jaqsartýdaǵy mańyzdy quraldardyń biri.
2021 jyldyń 1 mamyrynan bastap sporttyq sektsiialardy jan basyna qarjylandyrý mehanizmi engizildi. Sonyń nátijesinde 4 pen 17 jas aralyǵyndaǵy 217 myń bala men jasóspirim tegin sport sektsiialaryna qatysyp júr. Alaida bul mehanizm áli de jetildirýdi qajet etedi.
«Muny ýaqytynda sheshpesek, Prezidenttiń tikelei tapsyrmasynyń oryndalmai qalýynyń qaýpi bar jáne áleýmettik narazylyq ta artýy múmkin. Eń aldymen, qarajat tapshylyǵy. Birqatar óńirde bir jylǵa bólingen aqsha bir toqsanda jumsalǵan. artsport.kz portalynyń jumysyna qatysty máseleler de jeterlik. Jergilikti atqarýshy organdarmen qatar, qyzmet usynýshylar da portaldy teris paidalanǵan jaǵdailar kezdesedi», — dep qosty Dáýren Abaev.
Osyǵan orai Mádeniet jáne sport ministrligi:
1) Qyzmet usynýshylardyń ótinimin qarastyrý merzimin 5 jumys kúninen 10 jumys kúnine deiin uzartýdy usynady. Qazir ákimdik qyzmetkerlerine kúnine 100 ótinimge deiin túsedi. Bul ótinimdi sapaly túrde qarastyrýǵa múmkindik bermeidi.
2) Ǵimarattyń syiymdylyǵy men jattyqtyrýshy sanyna qarai otyryp, bir qyzmet usynýshyǵa sport túri, ainalysatyn toptar men bala sany boiynsha shekteý ornatýdy usynady.
3) Operatordyń ókilettikterin bekitý, sporttyq tapsyrystardy júzege asyrý úshin jetkizýshilerge baqylaý jáne monitoring júrgizý mańyzdy. Bul qatysýshylardyń naqty sanyn, sportzaldardyń sáikestigin, balalardyń jabdyqtary men arnaiy kimderiniń bolýyn, toptardyń toltyrylýyn jáne t. b. baqylaý týraly.
4) artsport.edu.kz platformasyn muqiiat jetildirý kerek.
«Eń aldymen, ony memlekettik derekter bazasymen integratsiialaý qajet. Sondai-aq portaldyń UQK Aqparattyq qaýipsizdik talaptaryna sáikestigine testileý júrgizý qajet. Júie jumysyndaǵy olqylyqtar óli jandardy qarjylandyrýǵa, kelý sanyn kóbeitýge, jetkizýshiler men qarjylandyrýdyń qaitalanýyna, balalardy sektsiialar men úiirmelerge jetkizýshilerdiń óz qolymen qabyldaýyna múmkindik beredi. Kóp jaǵdaida bir jattyqtyrýshy ártúrli jetkizýshilerdiń ótinimderinde kezdesedi. Sport mektepteriniń oqýshylaryn jalpy tizimge tirkeý faktileri anyqtaldy. Portal jumysyndaǵy osyndai olqylyqtardan adal jetkizýshiler men balalar zardap shegedi», — dep túsindirdi mádeniet jáne sport ministri.
5) Taǵy bir mańyzdy másele – jergilikti biýdjettiń jalpy sportqa jumsalatyn shyǵynynyń jyl saiynǵy limitin ornatý. Onyń kem degende 10 paiyzy jan basyna qarjylandyrýǵa baǵyttalýyn usynady.
Shyǵyn az bolsa, mehanizm ári ketse jarty jyl jumys isteidi. Jan basyna qarjylandyrý mehanizmi shynaiy paida ákelmese, oǵan adamdar senimsizdik tanyta bastaidy.
«Júz myńdaǵan bala men jasóspirim ýaqytyn sapaly ótkizýge múmkindik aldy. Aldaǵy on jyldyń kóleminde biz munyń zor nátijesin kóremiz. Mehanizmdi jetildirý – sheshiletin másele», — dedi ol.
Úshinshi. 2021 jyldan bastap dene shynyqtyrý sabaqtaryna ulttyq sport túrleri mindetti komponent bolyp engizildi. Qazir oqýshylar arasynda «Qazaq kúresi», «Toǵyzqumalaq» pen «Asyq atý» siiaqty sporttyq oiyndar keńinen tanymal. 2021 jyly 57 myń adam ulttyq sportpen ainalysa bastaǵan. Qazir elimizde tól sport túrlerimen shuǵyldanatyn adamdar sany 500 myńnan asady.
Tórtinshi. Bilim jáne ǵylym ministrligimen birlesip jyl saiyn oqýshylar men stýdentter arasynda sporttyq ligalar ótkizilip otyrady. Erejege sáikes, Liga tórt kezeńnen turady.
Ulttyq mektep ligasynyń saiystary 10 sport túri boiynsha ótkiziledi. Olar: basketbol, voleibol, gandbol, fýtbol, fýtzal, toǵyzqumalaq, ústel tennisi, úsh adamdyq basketbol, asyq atý, bes asyq, jeńil atletikalyq kross. Bul saiystarǵa 1,5 mln-nan astam oqýshy qatysady. Finaldyq kezeń biyl mamyr men shilde ailarynda ótedi. Biyl jetinshi Halyqtyq oiyndar men tórtinshi Aýyl jasóspirimderi arasyndaǵy oiyndar siiaqty kezekti keshendi sporttyq sharalar ótetinin aita ketý kerek.
«Eń aldymen, bunyń úlken ideologiialyq áseri bar. Olar oqýshylardyń áleýmettik kapitalyn damytýǵa, mektepten, kentten, aýdannan tys bailanystardy keńeitýge yqpal etedi, tártipti, jaýapkershilikti damytady, kishi Otan úshin birlik pen maqtanysh sezimin nyǵaitady. Sondai-aq, bul - talantty sportshylardy anyqtaýdyń eń tiimdi quraldardyń biri», — dedi Dáýren Abaev.
Besinshi. 3,5 myń negizgi eldi mekenniń barlyǵy 2025 jylǵa deiin shtattaǵy sporttyq nusqaýshymen qamtamasyz etiledi. 2021 jyldyń qorytyndysy boiynsha, aýyldyq jerdegi nusqaýshylar sany 1 232-den 3 065 adamǵa ósken.
Altynshy. Sala qyzmetkerlerin áleýmettik turǵydan qoldaý boiynsha birqatar sharalar qabyldandy.
2020 jyldan bastap mamandandyrylǵan mektepter men kolledj qyzmetkerleriniń eńbekaqysy jyl saiyn 25 paiyzǵa ósip keledi. 2023 jyly bul kórsetkish 100%-dy quraidy.
Dene shynyqtyrý muǵalimderine sabaqtan tys sporttyq úiirmelerdi júrgizgeni úshin 100% kóleminde bazalyq qyzmettik jalaqy tólenedi. Bul shara respýblika boiynsha 26 myń dene shynyqtyrý muǵalimin qamtyp otyr.
Óz kezeginde Densaýlyq saqtaý ministrliginiń basshysy Ajar Ǵiniiat respýblika turǵyndary arasynda salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý boiynsha qandai sharalar qabyldanyp jatqany týraly aityp berdi.
A. Ǵiniiattyń aitýynsha, salaýatty ómir saltynyń negizgi aspektileri temeki shegý, alkogol tutyný siiaqty qaýip faktorlarynyń aldyn alý, dene belsendiligin arttyrý jáne durys tamaqtaný.
«Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń zertteý derekteri boiynsha Qazaqstan Respýblikasynda 15 jastan asqan eresek adamdardyń arasynda temeki shegý 21,5% quraidy, bul rette er adamdar arasynda 38%-dan astamy, áielder arasynda 6,4%-y temeki shegedi. Temeki shegýdi bastaýdyń ortasha jasy – 17-18 jas. Sonymen 15 jastaǵy oqýshylardyń minez-qulqyn zertteý nátijeleri boiynsha uldardyń arasynda 10%, qyzdardyń arasynda 6% temeki shegedi. Jasóspirimderdiń arasynda elektrondyq sigaretterge degen áýestik joǵary. Osylaisha, uldardyń arasynda 15 jasynda qyzǵysh temekini tutynýshylar 14%, qyzdardyń arasynda 6% quraidy», — dedi densaýlyq saqtaý ministri.
Osy zertteýler boiynsha er adamdar úshin alkogoldi tutyný deńgeii jylyna 25 litrdi, áielder úshin shamamen 9 litrdi quraidy. Ókinishke orai, osy kórsetkish boiynsha Qazaqstan alkogoldik ishimdikterdi tutyný deńgeii joǵary elderge jatady. Kóp jaǵdaida halyqtyń jol-kólik oqiǵalary, jaraqattar, zorlyq-zombylyqtan bolǵan ólim, ýlaný, sýǵa batý jáne t. b. siiaqty syrtqy sebepterden bolatyn ólim-jitim kórsetkishteri alkogoldik ishimdikterdi tutynýdyń saldary bolyp otyr.
Salamatty ómir saltynyń kelesi negizgi kórsetkishi — bul dene belsendiligi, ol orta eseppen 34%-dy quraidy. Dinamikada 2019 jyldan bastap 4%-ǵa shamamen oń dinamika baiqalady.
Halyqtyń taǵamda Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy usynǵan norma boiynsha táýligine 5 gramm tuz tutynýdyń ornyna 18 gramm tuz tutynýynyń joǵary deńgeiin atap ótken jón. VI Ulttyq ómir saltyn zertteý derekteri boiynsha kókónister men jemisterdi tutyný – táýligine 200-230 gramdy quraidy, al Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy usynǵan norma – táýligine 400-500 gramdy quraýy kerek. Qazaqstan Orta Aziia men Eýropanyń durys tamaqtanbaityn 21 eliniń arasynda 9-shy orynda tur.
Sonymen qatar 2013-2018 jyldar aralyǵynda quramynda qant bar sýsyndar óndirý kóleminiń 25%-ǵa ósýi jáne sonyń saldarynan quramynda qant bar sýsyndar tutynýdyń 13%-ǵa ósýi baiqalady. Balalardyń arasyndaǵy semizdikti epidemiologiialyq qadaǵalaý derekteri boiynsha kún saiyn quramynda qant bar sýsyndardy 6-9 jastaǵy balalardyń shamamen 16,7%-y tutynady.
Qazaqstanda sozylmaly infektsiialyq emes aýrýlar aýyrtpalyǵynyń ósýi densaýlyq saqtaý júiesine de, jalpy el ekonomikasyna da júktemeniń ulǵaiýyna yqpal etedi. Qazaqstandaǵy barlyq ólim-jitimniń 84%-ǵa jýyǵynyń sebebi infektsiialyq emes aýrýlar bolyp tabylady. Sońǵy zertteý derekteri boiynsha infektsiialyq emes aýrýlardyń tórt negizgi tobynyń mezgilsiz qaitys bolý yqtimaldyǵy áieldermen salystyrǵanda (19%) er adamdarda (37%) 27% basym bolyp keledi.
DDU baǵalaýy boiynsha (2017 jyl) infektsiialyq emes aýrýlardyń 4 negizgi tobyn emdeýge 300 mlrd teńgeden astam qarjy jumsaldy. Eńbek ónimdiliginiń tómendeýine bailanysty ekonomika úshin shyǵyndar densaýlyq saqtaýǵa jumsalatyn memlekettik shyǵyndardan 6,5 ese asyp túsedi jáne jylyna 2 trln teńgeni quraidy. Jalpy Qazaqstan ekonomikasyna infektsiialyq emes aýrýlar keltiriletin aǵymdaǵy zalal jylyna 2,3 trln teńgeni quraidy, bul eldiń jyldyq jalpy ishki ónimniń 4,5%-na teń.
6-9 jastaǵy balalardyń arasynda artyq dene salmaǵynyń taralýy 20,6% (uldardyń arasynda – 23,6%, qyzdardyń arasynda – 17,6%) quraidy, onyń ishinde balalardyń 6,6%-y semizdikpen aýyrady. Qant diabetimen syrqattanýshylyqtyń 62%-ǵa óskeni baiqalady, eger 2015 jyly bul kórsetkish 100 myń halyqqa shaqqanda 173-ti qurasa, 2021 jyly bul kórsetkish 100 myń halyqqa shaqqanda 280-di qurady.
Búginde salamatty ómir salty qyzmetin respýblikalyq deńgeide Ulttyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ortalyǵy kórsetedi.
Óńirlik deńgeide oblystardyń jáne respýblikalyq mańyzy bar qalalardyń densaýlyq saqtaý basqarmalary aǵymdaǵy nysanaly transfertterdiń sheńberinde memlekettik kórsetiletin qyzmetterdi satyp alýǵa konkýrs uiymdastyrady. 2014-2016 jyldar aralyǵynda salamatty ómir saltyn qalyptastyrýdyń memlekettik ortalyqtary jekeshelendirilip, básekeles ortaǵa berildi. Salamatty ómir saltyn qalyptastyrýdyń jeke ortalyqtary jyl saiyn osy konkýrstarǵa jalpy negizde qatysady. Biraq keibir óńirlerde memlekettik tapsyrysty jetkilikti tájiribesi men bilikti mamandary joq uiymdar baǵa dempingi arqyly alady, bul nátijesinde kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyna áser etedi. Sonymen, 2021 jyldyń qorytyndysy boiynsha baiqaýlar Qazaqstan Respýblikasynyń 14 óńirinde ótti. Batys Qazaqstan oblysynda, Shymkent jáne Nur-Sultan qalalarynda osy biýdjettik baǵdarlama boiynsha qarjylandyrý alynyp tastaldy.
Sonymen birge meditsinalyq-sanitariialyq alǵashqy kómek uiymdarynyń janynda 473 salamatty ómir salty kabineti jumys isteidi.
Memlekettik tapsyrma sheńberinde salamatty ómir saltyn nasihattaý jónindegi is-sharalardy qarjylandyrýǵa Ulttyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ortalyǵyna biyl respýblikalyq biýdjetten 147 mln.teńge bólindi. Sonymen qatar koronavirýs infektsiiasynyń pandemiiasy kezinde salamatty ómir saltyn nasihattaýǵa arnalǵan biýdjet 2019 jylmen salystyrǵanda 4 esege qysqartyldy jáne 512 mln teńgeni qurady. Bul halyqtyń salamatty ómir salty týraly habardar bolýynyń 2018 jylǵy 67%-dan 2021 jyly 15%-ǵa deiin tómendeýine ákeldi.
«Qazirgi problemalardy eskere otyryp jáne halyqtyń salamatty ómir salty daǵdylarynan habardar bolýyn arttyrý, infektsiialyq emes aýrýlardyń profilaktikasy maqsatynda ótken jyldyń sońynda “Deni saý ult” ulttyq jobasy bekitildi, onda halyqtyń salamatty ómir saltyn ustanatyn úlesin arttyrý jáne buqaralyq sportty damytý boiynsha jeke baǵyt qabyldandy. Onyń sheńberinde qant diabeti, júrek-qantamyr aýrýlary, onkologiialyq, sozylmaly respiratorlyq, jaraqattaný jáne taǵy basqa da infektsiialyq emes jáne infektsiialyq aýrýlardyń profilaktikasy máselesi boiynsha aqparattyq-túsindirý jumystary júrgiziledi. Sondai-aq alkogoldi, temeki ónimderine aktsizdi kezeń-kezeńimen arttyra otyryp, temeki ónimderin tutynýdy qysqartý jónindegi sharalar iske asyrylýda», — dedi A. Ǵiniiat.
Psihikalyq jáne reprodýktivtik densaýlyqty saqtaý boiynsha qyzmet kórsetý úshin jastardyń densaýlyǵyn saqtaý ortalyqtarynyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jónindegi is-sharalar kózdelgen, osy maqsatqa biyl 166 jastar ortalyǵyna shamamen 1,7 mlrd teńge kózdelgen. Halyqty taǵamdyq qundylyq týraly habardar etý jáne densaýlyq úshin asa mańyzdy taǵamdyq zattardyń quramyn aiqyndaý maqsatynda tamaq ónimderin túspen tańbalaý boiynsha usynymdardy ázirleý bastaldy.
Infektsiialyq emes aýrýlardy tómendetý úshin quramynda qant bar sýsyndarǵa aktsiz engizý josparlanýda, jaraqattanýdyń profilaktikasy boiynsha oqytý jáne aqparattyq-túsindirý jumystary, balalardyń arasyndaǵy skolioz, miopiia aýrýlarynyń profilaktikasy boiynsha «Durys symbat», «Durys kórý» baǵdarlamalaryn ázirleý jalǵastyrylatyn bolady, salamatty jáne utymdy tamaqtanýǵa járdemdesý boiynsha «Salamatty ashanalar», «Salamatty kafeteriiler», «Salamatty bistro», «Salamatty dúkender» kásiporyndarynyń jelisin damytý josparlanýda.
Sonymen qatar balalardyń semizdigin, oqýshylardyń fizikalyq jáne psihikalyq densaýlyǵyna áser etetin ómir saltyn epidemiologiialyq qadaǵalaý, jastardyń arasynda psihobelsendi zattardy qoldaný jáne 13-15 jastaǵy balalar men eresekterge temeki ónimderin tutyný týraly jahandyq saýalnama júrgizý jáne basqa da is-sharalar boiynsha zertteýler júrgizý josparda bar.
«Qabyldanǵan sharalardyń nátijesinde 2025 jylǵa qarai salamatty ómir saltyn ustanatyn azamattar úlesin 19%-dan 45%-ǵa deiin ulǵaitý, halyqtyń arasynda 15 jastan bastap temeki shegýdiń taralýyn 21,5%-dan 19%-ǵa deiin tómendetý, 100 myń halyqqa shaqqanda balalardyń arasynda semizdikpen syrqattanýdy 95,7%-dan 90%-ǵa deiin tómendetý kútilýde», — dep túiindedi densaýlyq saqtaý ministri.
Taqyryp boiynsha Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev baiandama jasady.
«2021 jyly oblys halqynyń 37,4%-y nemese 274 979 adam dene shynyqtyrýmen jáne sportpen qamtyldy, onyń ishinde 144 107 adam aýyldyq jerlerde shuǵyldanady. 2020 jylmen salystyrǵanda bul kórsetkish 22 myń adamǵa ósken», — dep málimdedi Mańǵystaý oblysynyń basshysy.
Óńir ákimdiginiń derekterine sai, mundai ósim oblysta jańa sport nysandarynyń ashylýy, buqaralyq sportty damytý maqsatynda júrgizilip jatyrǵan memlekettik sporttyq tapsyrystarmen jáne áleýmettik jobalardy júzege asyrý esebinen qamtamasyz etildi. Atap aitatyn bolsaq, 2021 jyly óńirde quny 2,3 mlrd teńgege 48 sporttyq infraqurylym nysandary paidalanýǵa berildi. Sonyń ishinde 1,6 mlrd teńgeniń 46 nysany jeke investitsiialar esebinen salyndy.
«Osy oraida óńirde sport salasynyń damýyndaǵy jeke kásipkerlerdiń úlesin erekshe atap ótkim keledi. Nátijesinde oblys boiynsha sport nysandarynyń sany 775-ten 823-ke jetti, 345-i aýyldyq jerlerde ornalasqan. Sport infraqurylymynyń qarqyndy damýy byltyrǵy jyly halyqaralyq, respýblikalyq jáne oblystyq deńgeide 822 sporttyq is-shara ótkizýge múmkindik berdi. Atalǵan is-sharalarǵa 123 300 oblys turǵyndary men qala qonaqtary qatysty», — dep málimdedi óńir basshysy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes, jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý aiasynda 2021-2022 jyl aralyǵynda 70 jeke kásipkerge 24 sport túrinen 676 mln teńge bólinip, 13 156 bala ártúrli sport túrimen shuǵyldanýda. Olardyń 40%-y – aýyldyq jerdegi balalar.
N. Noǵaevtyń sózine sai, buqaralyq sportty damytý aiasynda áleýmettik jobalardy qoldaý arqyly aýla balalaryn sportqa tartý maqsatynda «Aýla sportyn damytý» jobasy oblys kóleminde iske qosylyp, 64 sporttyq alańda 14 myńǵa jýyq bala jattyǵý ótkizdi.
«Nike Run Club Aktau» klýbymen birlesip jappai júgirý sharalary júrgizilýde. Qazirgi tańda atalǵan klýbtyń quramynda 2000-ǵa tarta adam bar. Onyń ishinde 500-dei adam úzbei shuǵyldanady. Jattyǵýlar teńiz jaǵalaýy, botanikalyq baq, «Kaspii» stadiony jáne t.b. ashyq alańdarda ótkizilip keledi», — dedi Noǵaev.
Sonymen qatar ákim Aqtaý qalasyndaǵy «Buqaralyq sportty damytý» ortalyǵynda zeinetkerler tegin negizde kúndelikti jattyǵýlarymen, sporttyq sharalarmen shuǵyldanýlaryna múmkindik alǵany týraly aitty. Osy qarqyndy tómendetpeý maqsatynda biyl 1500 sporttyq is-shara ótkizý josparlanǵan. Bul sharalarǵa 152 000 adamdy qamtý arqyly sportpen shuǵyldanýshylar sanyn 305 620 adamǵa, iaǵni 41,3%-ǵa jetkizý kózdelip otyr. Jyl basynan beri 215 sporttyq shara ótkizilip, oǵan 39 myńnan astam adam jumyldyrylǵan.
«2025 jylǵa deiin buqaralyq sportty damytý maqsatynda óńirde 100 sport alańy, 10 sportzal jáne 4 sport keshenin salý josparlanyp, nátijesinde turǵyndardyń sportpen shuǵyldanýyn 50%-ǵa jetkizý úshin tiisti sharalar qabyldaityn bolamyz», — dep qorytty Nurlan Noǵaev.
Soltústik Qazaqstandaǵy ahýal týraly óńir basshysy Qumar Aqsaqalov aityp berdi.
«Búginde Soltústik Qazaqstan oblysynda 186 myń adam nemese halyqtyń 34,5%-y sportpen júieli túrde ainalysady. 3 myńǵa jýyq sport nysany, 27 balalar men jasóspirimder sport mektebi, joǵary sport sheberligi mektebi, olimpiadalyq rezervti daiarlaý ortalyǵy, mektep-internat, kolledj jáne aýla klýbtary jumys isteidi», — dep málimdedi Aqsaqalov.
Buqaralyq jáne balalar sportyn damytý úshin biz aýdandarda sporttyq klasterler qurýǵa baǵyt aldyq. Bul klasterlerge dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderi, stadiondar, jabyq hokkei korttary jáne basseinder kiredi. Mysaly, Maǵjan Jumabaev aýdany, Býlaev qalasynda 2018 jyly dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni salyndy. 2019 jyly stadionǵa kúrdeli jóndeý júrgizildi, 2021 jyly jaqyn jerde 84,3 mln teńgege jabyq hokkei korty salyndy. Ǵabit Músirepov atyndaǵy aýdanda da dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni, hokkei korty, stadion jáne bassein bar keshen salynǵan.
«2020 jyly Taiynsha aýdany Taiynsha qalasynda 485 mln teńgege dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni salynǵan. Qazirgi ýaqytta 186,7 mln teńgege hokkei kortynyń qurylysy júrgizilip jatyr. Atalǵan klaster aýmaǵynda bassein salý jáne stadiondy jóndeý josparlanyp otyr», — dedi otyrys kezinde óńir basshysy.
Sonymen qatar Timiriazev aýdany Timiriazev aýylynda 91,3 mln teńgege jabyq hokkei korty salyndy, osy jyldyń mamyr aiynda quny 502,8 mln teńge dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenin ashý josparlanyp otyr.
SQO ákiminiń sózine sai, mundai sport klasteriniń áleýeti kún saiyn myń adamnyń ártúrli sport túrimen ainalysýyna jáne shaibaly hokkei, konki tebý, short-trek, fýtbol, voleibol, basketbol, kúres túrleri, boks, jeńil atletika, júzý jáne strit-vorkaýt siiaqty buqaralyq sport túrlerin damytýǵa múmkindik beredi.
«Atalǵan keshender – halyqty belsendi demalysy úshin óte qolaily, munda fitnespen ainalysýǵa múmkindik bar, al qysta jabyq korttarda jappai konkimen syrǵanaýǵa bolady. Sonymen qatar klasterler aýmaǵynda oblystyq spartakiadalar ótkiziledi», — dep málimdedi Qumar Aqsaqalov.
Budan basqa, halyqty sportpen qamtýdy arttyrý maqsatynda oblystyń iri eldi mekenderinde mádeniet úilerin mádeni-saýyqtyrý ortalyqtaryna ainaldyryldy, olar túrli jattyqtyrý jabdyqtarymen qamtylǵan.
«Osynyń arqasynda aýyl turǵyndary bos ýaqytynda tennis, túrli ziiatkerlik ústel oiyndaryn (shahmat, doiby, toǵyz qumalaq) oinai alady, sondai-aq fitnespen ainalysa alady. Oblystyń barlyq aýdandarynda osyndai klasterler qurý josparda bar», — dep qorytty Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov.
Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalin ótken jyldyń qorytyndysy boiynsha buqaralyq sportpen ainalysatyn oblys turǵyndarynyń úlesi 34,6% quraǵanyn atap ótti. Jyldan jylǵa qoldanysqa berilip jatqan sport nysandarynyń sany artýda. Byltyr biýdjetten 2,1 mlrd teńge bólinip, nátijesinde 60 jańa nysan iske qosyldy.
Biyl jańadan 91 sport nysanynyń qurylysyn aiaqtaý josparlanyp otyr, olardyń ishinde Aqtóbe qalasynda «Ústel tennis ortalyǵy», «Múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan ortalyq», «Fýtbol akademiiasy», aýdandarda boi kóteretin 5 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jáne 14 angar tiptes keshen jáne t. b. bar. Sonymen qatar O. Orazalin jalpy quny 622 mln teńgege «Delfin» basseini, fýtboldan olimpiada rezervi mektebi qaita jańǵyrtýdan ótetinin aitty.
«Karantindik shekteýlerdiń jumsarýynyń septigi tiip, ótken jyly 900-den astam sporttyq-buqaralyq is-shara ótkizildi, onyń ishinde toǵyzqumalaqtan Aziia chempionaty, 3 halyqaralyq, 12 respýblikalyq, 37 oblystyq týrnir, onda 53 myńnan asa turǵyn qamtyldy», — dedi Aqtóbe oblysynyń ákimi.
Biyl da toǵyzqumalaqtan álem chempionaty, shahmattan V. Dvorkovichtiń kýbogy úshin halyqaralyq týrnir, 30 respýblikalyq týrnir, ulttyq sport festivali jáne t. b. ótkiziletin bolady.
Sonyń nátijesinde, ákimdiktiń boljaýynsha, oblys turǵyndarynyń 38%-ǵa jýyǵy dene shynyqtyrý jáne sportpen qamtylady.
Sonymen qatar Aqtóbe oblysynyń basshysy memlekettik sporttyq tapsyrystyń oryndalýy týraly esep berdi. Osylaisha, 2022 jyly 21 myńnan astam balany tegin úiirmelermen qamtamasyz etýge biýdjetten 2,1 mlrd teńge bólindi.
Onyń ishinde sport salasyna 8400 balany qamti otyryp, 18 sport túrimen ainalysý úshin 535 mln teńge bólindi. Ákimniń aitýynsha, josparlanǵan 12 myń balany qamtý úshin biýdjetten qosymsha 1,8 mlrd teńge qajet, bul másele boiynsha ákimdik tiisti ortalyq memlekettik organdarmen jumys júrgizýde.
«Búginde oblysta 4 jastan 17 jasqa deiingi 180 myńǵa jýyq bala bar. Olardyń 110 myńǵa jýyǵy túrli sport sektsiialarymen, úiirmelermen qamtylǵan», — dep túiindedi Orazalin.
