ٷكٸمەتتە بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جەنە سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋ مەسەلەسٸ قارالدى. قر پرەمەر-مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن مينيسترلەر كابينەتٸنٸڭ وتىرىسىندا مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ دەۋرەن اباەۆ پەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ اجار عينييات, سونىمەن قاتار وبلىس ەكٸمدەرٸ بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
قازاقستاندا بۇقارالىق سپورتتىڭ قالاي دامىپ دامىپ جاتقانى تۋرالى د. اباەۆ ايتىپ بەردٸ.
مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ مەملەكەتتٸڭ حالىقتىڭ دەنە شىنىقتىرۋمەن, سپورتپەن جٷيەلٸ تٷردە اينالىسۋىن ٷنەمٸ قامتاماسىز ەتٸپ وتىرۋى ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونى ٸسكە اسىرۋ اياسىندا مينيسترلٸك ەكٸمدٸكتەرمەن جەنە باسقا دا مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ, تٶمەندەگٸ شارالاردى جٷزەگە اسىرۋدى كٶزدەيدٸ.
بٸرٸنشٸ. سپورتتىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قاجەتتٸلٸگٸنە تالداۋ جٷرگٸزدٸك.
«جالپى ايماقتىق ستاندارتتار جٷيەسٸ بويىنشا مىڭ ادامعا ارنالعان سپورت زالدىڭ اۋماعى 80 شارشى مەتردٸ قۇراۋى كەرەك. الايدا ٶڭٸرلەردەگٸ ناقتى جاعداي بۇل ستاندارتقا سەيكەس كەلمەيدٸ. ەلدٸ مەكەندەردە سپورت زالعا دەگەن قاجەتتٸلٸك بٸر جارىم ميلليون شارشى مەتردەن جوعارى, ال قولدانىستا 935 مىڭ شارشى مەتر بار. دەمەك, سپورت الاڭدارىنىڭ تاپشىلىعى 39% نەمەسە 574 مىڭ شارشى مەتردٸ قۇرايدى», — دەدٸ ول.
سپورت زالى جەتٸسپەيتٸن ايماقتاردىڭ قاتارىندا تٷركٸستان, الماتى وبلىستارىن, سونداي-اق نۇر-سۇلتان مەن شىمكەنت قالالارىن ايتۋعا بولادى. پاۆلودار, قاراعاندى, باتىس قازاقستان وبلىستارىنداعى جاعداي جاقسى, بٸراق بۇل ايماقتاردا ينفراقۇرىلىم جاعىنان كەمشٸلٸكتەر جوق ەمەس. جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا 42 مىڭنان استام سپورتتىق عيمارات بولسا, سونىڭ 23 مىڭنان استامى اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان.
سپورتتىق ينفراقۇرىلىم جەتٸسپەۋشٸلٸگٸن شەشۋ ماقساتىمەن 100 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنٸن سالۋ جوباسى جٷزەگە اسىرىلعان.
«سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرٸ سپورتتىق نىسانداردىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ بويىنشا جاعدايدى جاقسارتتى. الايدا ولار – شارۋاشىلىعىن قامتاماسىز ٷشٸن كٶپ قاراجات قاجەت ەتەتٸن قىمبات جوبالار. ولاردىڭ كەيبٸرٸ تۇرعىندارى ازايىپ جاتقان كەلەشەگٸ از ەلدٸ مەكەندەردە سالىنعان. وسىعان بايلانىستى كەيبٸر كەشەندەر تولىعىمەن جۇمىس ٸستەمەيدٸ. عيماراتتاردىڭ ٸشٸ ماقساتسىز اتريۋمدار مەن ٷلكەن دەلٸزدەردەن تۇرادى. بٸز بۇل تەسٸلدەردٸ ٶزگەرتۋدٸ ۇسىنامىز», — دەدٸ اباەۆ.
ۇسىنىلعان شەشٸمدەردٸڭ بٸرٸ – تەز سالىناتىن جەنە شىعىنى از سپورت مودۋلدەرٸن سالۋ. مىسالى, سقو ەكٸمدٸگٸ اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردٸ سپورتتىق ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن وسىنداي تەجٸريبەگە جٷگٸنگەن. بۇل ەلدەقايدا ارزانعا تٷسەدٸ, فۋنكتسيونالدى ەرٸ جىلدام.
ودان بٶلەك, ٷكٸمەتكە 2025 جىلعا دەيٸن سپورتتىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ ارناۋلى جوسپارى ۇسىنىلدى. وسى قۇجات اياسىندا 140 جوبانى جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ 113-ٸ – جاڭا نىسانداردىڭ قۇرىلىسى, 21-ٸ – رەكونسترۋكتسييالاۋ جەنە 6 جوبا – قوسىمشا جاراقتاندىرۋ.
ەكٸنشٸ. مەملەكەتتٸك سپورتتىق تاپسىرىس. بۇل – ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاي-كٷيٸن جاقسارتۋداعى ماڭىزدى قۇرالداردىڭ بٸرٸ.
2021 جىلدىڭ 1 مامىرىنان باستاپ سپورتتىق سەكتسييالاردى جان باسىنا قارجىلاندىرۋ مەحانيزمٸ ەنگٸزٸلدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە 4 پەن 17 جاس ارالىعىنداعى 217 مىڭ بالا مەن جاسٶسپٸرٸم تەگٸن سپورت سەكتسييالارىنا قاتىسىپ جٷر. الايدا بۇل مەحانيزم ەلٸ دە جەتٸلدٸرۋدٸ قاجەت ەتەدٸ.
«مۇنى ۋاقىتىندا شەشپەسەك, پرەزيدەنتتٸڭ تٸكەلەي تاپسىرماسىنىڭ ورىندالماي قالۋىنىڭ قاۋپٸ بار جەنە ەلەۋمەتتٸك نارازىلىق تا ارتۋى مٷمكٸن. ەڭ الدىمەن, قاراجات تاپشىلىعى. بٸرقاتار ٶڭٸردە بٸر جىلعا بٶلٸنگەن اقشا بٸر توقساندا جۇمسالعان. artsport.kz پورتالىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى مەسەلەلەر دە جەتەرلٸك. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن قاتار, قىزمەت ۇسىنۋشىلار دا پورتالدى تەرٸس پايدالانعان جاعدايلار كەزدەسەدٸ», — دەپ قوستى دەۋرەن اباەۆ.
وسىعان وراي مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ:
1) قىزمەت ۇسىنۋشىلاردىڭ ٶتٸنٸمٸن قاراستىرۋ مەرزٸمٸن 5 جۇمىس كٷنٸنەن 10 جۇمىس كٷنٸنە دەيٸن ۇزارتۋدى ۇسىنادى. قازٸر ەكٸمدٸك قىزمەتكەرلەرٸنە كٷنٸنە 100 ٶتٸنٸمگە دەيٸن تٷسەدٸ. بۇل ٶتٸنٸمدٸ ساپالى تٷردە قاراستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ.
2) عيماراتتىڭ سىيىمدىلىعى مەن جاتتىقتىرۋشى سانىنا قاراي وتىرىپ, بٸر قىزمەت ۇسىنۋشىعا سپورت تٷرٸ, اينالىساتىن توپتار مەن بالا سانى بويىنشا شەكتەۋ ورناتۋدى ۇسىنادى.
3) وپەراتوردىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸن بەكٸتۋ, سپورتتىق تاپسىرىستاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جەتكٸزۋشٸلەرگە باقىلاۋ جەنە مونيتورينگ جٷرگٸزۋ ماڭىزدى. بۇل قاتىسۋشىلاردىڭ ناقتى سانىن, سپورتزالداردىڭ سەيكەستٸگٸن, بالالاردىڭ جابدىقتارى مەن ارنايى كٸمدەرٸنٸڭ بولۋىن, توپتاردىڭ تولتىرىلۋىن جەنە ت. ب. باقىلاۋ تۋرالى.
4) artsport.edu.kz پلاتفورماسىن مۇقييات جەتٸلدٸرۋ كەرەك.
«ەڭ الدىمەن, ونى مەملەكەتتٸك دەرەكتەر بازاسىمەن ينتەگراتسييالاۋ قاجەت. سونداي-اق پورتالدىڭ ۇقك اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىنا سەيكەستٸگٸنە تەستٸلەۋ جٷرگٸزۋ قاجەت. جٷيە جۇمىسىنداعى ولقىلىقتار ٶلٸ جانداردى قارجىلاندىرۋعا, كەلۋ سانىن كٶبەيتۋگە, جەتكٸزۋشٸلەر مەن قارجىلاندىرۋدىڭ قايتالانۋىنا, بالالاردى سەكتسييالار مەن ٷيٸرمەلەرگە جەتكٸزۋشٸلەردٸڭ ٶز قولىمەن قابىلداۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. كٶپ جاعدايدا بٸر جاتتىقتىرۋشى ەرتٷرلٸ جەتكٸزۋشٸلەردٸڭ ٶتٸنٸمدەرٸندە كەزدەسەدٸ. سپورت مەكتەپتەرٸنٸڭ وقۋشىلارىن جالپى تٸزٸمگە تٸركەۋ فاكتٸلەرٸ انىقتالدى. پورتال جۇمىسىنداعى وسىنداي ولقىلىقتاردان ادال جەتكٸزۋشٸلەر مەن بالالار زارداپ شەگەدٸ», — دەپ تٷسٸندٸردٸ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ.
5) تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتٸڭ جالپى سپورتقا جۇمسالاتىن شىعىنىنىڭ جىل سايىنعى ليميتٸن ورناتۋ. ونىڭ كەم دەگەندە 10 پايىزى جان باسىنا قارجىلاندىرۋعا باعىتتالۋىن ۇسىنادى.
شىعىن از بولسا, مەحانيزم ەرٸ كەتسە جارتى جىل جۇمىس ٸستەيدٸ. جان باسىنا قارجىلاندىرۋ مەحانيزمٸ شىنايى پايدا ەكەلمەسە, وعان ادامدار سەنٸمسٸزدٸك تانىتا باستايدى.
«جٷز مىڭداعان بالا مەن جاسٶسپٸرٸم ۋاقىتىن ساپالى ٶتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك الدى. الداعى ون جىلدىڭ كٶلەمٸندە بٸز مۇنىڭ زور نەتيجەسٸن كٶرەمٸز. مەحانيزمدٸ جەتٸلدٸرۋ – شەشٸلەتٸن مەسەلە», — دەدٸ ول.
ٷشٸنشٸ. 2021 جىلدان باستاپ دەنە شىنىقتىرۋ ساباقتارىنا ۇلتتىق سپورت تٷرلەرٸ مٸندەتتٸ كومپونەنت بولىپ ەنگٸزٸلدٸ. قازٸر وقۋشىلار اراسىندا «قازاق كٷرەسٸ», «توعىزقۇمالاق» پەن «اسىق اتۋ» سيياقتى سپورتتىق ويىندار كەڭٸنەن تانىمال. 2021 جىلى 57 مىڭ ادام ۇلتتىق سپورتپەن اينالىسا باستاعان. قازٸر ەلٸمٸزدە تٶل سپورت تٷرلەرٸمەن شۇعىلداناتىن ادامدار سانى 500 مىڭنان اسادى.
تٶرتٸنشٸ. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ جىل سايىن وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر اراسىندا سپورتتىق ليگالار ٶتكٸزٸلٸپ وتىرادى. ەرەجەگە سەيكەس, ليگا تٶرت كەزەڭنەن تۇرادى.
ۇلتتىق مەكتەپ ليگاسىنىڭ سايىستارى 10 سپورت تٷرٸ بويىنشا ٶتكٸزٸلەدٸ. ولار: باسكەتبول, ۆولەيبول, گاندبول, فۋتبول, فۋتزال, توعىزقۇمالاق, ٷستەل تەننيسٸ, ٷش ادامدىق باسكەتبول, اسىق اتۋ, بەس اسىق, جەڭٸل اتلەتيكالىق كروسس. بۇل سايىستارعا 1,5 ملن-نان استام وقۋشى قاتىسادى. فينالدىق كەزەڭ بيىل مامىر مەن شٸلدە ايلارىندا ٶتەدٸ. بيىل جەتٸنشٸ حالىقتىق ويىندار مەن تٶرتٸنشٸ اۋىل جاسٶسپٸرٸمدەرٸ اراسىنداعى ويىندار سيياقتى كەزەكتٸ كەشەندٸ سپورتتىق شارالار ٶتەتٸنٸن ايتا كەتۋ كەرەك.
«ەڭ الدىمەن, بۇنىڭ ٷلكەن يدەولوگييالىق ەسەرٸ بار. ولار وقۋشىلاردىڭ ەلەۋمەتتٸك كاپيتالىن دامىتۋعا, مەكتەپتەن, كەنتتەن, اۋداننان تىس بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەدٸ, تەرتٸپتٸ, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ دامىتادى, كٸشٸ وتان ٷشٸن بٸرلٸك پەن ماقتانىش سەزٸمٸن نىعايتادى. سونداي-اق, بۇل - تالانتتى سپورتشىلاردى انىقتاۋدىڭ ەڭ تيٸمدٸ قۇرالداردىڭ بٸرٸ», — دەدٸ دەۋرەن اباەۆ.
بەسٸنشٸ. 3,5 مىڭ نەگٸزگٸ ەلدٸ مەكەننٸڭ بارلىعى 2025 جىلعا دەيٸن شتاتتاعى سپورتتىق نۇسقاۋشىمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, اۋىلدىق جەردەگٸ نۇسقاۋشىلار سانى 1 232-دەن 3 065 ادامعا ٶسكەن.
التىنشى. سالا قىزمەتكەرلەرٸن ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان قولداۋ بويىنشا بٸرقاتار شارالار قابىلداندى.
2020 جىلدان باستاپ مامانداندىرىلعان مەكتەپتەر مەن كوللەدج قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ەڭبەكاقىسى جىل سايىن 25 پايىزعا ٶسٸپ كەلەدٸ. 2023 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 100%-دى قۇرايدى.
دەنە شىنىقتىرۋ مۇعالٸمدەرٸنە ساباقتان تىس سپورتتىق ٷيٸرمەلەردٸ جٷرگٸزگەنٸ ٷشٸن 100% كٶلەمٸندە بازالىق قىزمەتتٸك جالاقى تٶلەنەدٸ. بۇل شارا رەسپۋبليكا بويىنشا 26 مىڭ دەنە شىنىقتىرۋ مۇعالٸمٸن قامتىپ وتىر.
ٶز كەزەگٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ باسشىسى اجار عينييات رەسپۋبليكا تۇرعىندارى اراسىندا سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتقانى تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
ا. عينيياتتىڭ ايتۋىنشا, سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىنىڭ نەگٸزگٸ اسپەكتٸلەرٸ تەمەكٸ شەگۋ, الكوگول تۇتىنۋ سيياقتى قاۋٸپ فاكتورلارىنىڭ الدىن الۋ, دەنە بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە دۇرىس تاماقتانۋ.
«دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ زەرتتەۋ دەرەكتەرٸ بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 15 جاستان اسقان ەرەسەك ادامداردىڭ اراسىندا تەمەكٸ شەگۋ 21,5% قۇرايدى, بۇل رەتتە ەر ادامدار اراسىندا 38%-دان استامى, ەيەلدەر اراسىندا 6,4%-ى تەمەكٸ شەگەدٸ. تەمەكٸ شەگۋدٸ باستاۋدىڭ ورتاشا جاسى – 17-18 جاس. سونىمەن 15 جاستاعى وقۋشىلاردىڭ مٸنەز-قۇلقىن زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا ۇلداردىڭ اراسىندا 10%, قىزداردىڭ اراسىندا 6% تەمەكٸ شەگەدٸ. جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ اراسىندا ەلەكتروندىق سيگارەتتەرگە دەگەن ەۋەستٸك جوعارى. وسىلايشا, ۇلداردىڭ اراسىندا 15 جاسىندا قىزعىش تەمەكٸنٸ تۇتىنۋشىلار 14%, قىزداردىڭ اراسىندا 6% قۇرايدى», — دەدٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ.
وسى زەرتتەۋلەر بويىنشا ەر ادامدار ٷشٸن الكوگولدٸ تۇتىنۋ دەڭگەيٸ جىلىنا 25 ليتردٸ, ەيەلدەر ٷشٸن شامامەن 9 ليتردٸ قۇرايدى. ٶكٸنٸشكە وراي, وسى كٶرسەتكٸش بويىنشا قازاقستان الكوگولدٸك ٸشٸمدٸكتەردٸ تۇتىنۋ دەڭگەيٸ جوعارى ەلدەرگە جاتادى. كٶپ جاعدايدا حالىقتىڭ جول-كٶلٸك وقيعالارى, جاراقاتتار, زورلىق-زومبىلىقتان بولعان ٶلٸم, ۋلانۋ, سۋعا باتۋ جەنە ت. ب. سيياقتى سىرتقى سەبەپتەردەن بولاتىن ٶلٸم-جٸتٸم كٶرسەتكٸشتەرٸ الكوگولدٸك ٸشٸمدٸكتەردٸ تۇتىنۋدىڭ سالدارى بولىپ وتىر.
سالاماتتى ٶمٸر سالتىنىڭ كەلەسٸ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشٸ — بۇل دەنە بەلسەندٸلٸگٸ, ول ورتا ەسەپپەن 34%-دى قۇرايدى. ديناميكادا 2019 جىلدان باستاپ 4%-عا شامامەن وڭ ديناميكا بايقالادى.
حالىقتىڭ تاعامدا دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان نورما بويىنشا تەۋلٸگٸنە 5 گرامم تۇز تۇتىنۋدىڭ ورنىنا 18 گرامم تۇز تۇتىنۋىنىڭ جوعارى دەڭگەيٸن اتاپ ٶتكەن جٶن. VI ۇلتتىق ٶمٸر سالتىن زەرتتەۋ دەرەكتەرٸ بويىنشا كٶكٶنٸستەر مەن جەمٸستەردٸ تۇتىنۋ – تەۋلٸگٸنە 200-230 گرامدى قۇرايدى, ال دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان نورما – تەۋلٸگٸنە 400-500 گرامدى قۇراۋى كەرەك. قازاقستان ورتا ازييا مەن ەۋروپانىڭ دۇرىس تاماقتانبايتىن 21 ەلٸنٸڭ اراسىندا 9-شى ورىندا تۇر.
سونىمەن قاتار 2013-2018 جىلدار ارالىعىندا قۇرامىندا قانت بار سۋسىندار ٶندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ 25%-عا ٶسۋٸ جەنە سونىڭ سالدارىنان قۇرامىندا قانت بار سۋسىندار تۇتىنۋدىڭ 13%-عا ٶسۋٸ بايقالادى. بالالاردىڭ اراسىنداعى سەمٸزدٸكتٸ ەپيدەميولوگييالىق قاداعالاۋ دەرەكتەرٸ بويىنشا كٷن سايىن قۇرامىندا قانت بار سۋسىنداردى 6-9 جاستاعى بالالاردىڭ شامامەن 16,7%-ى تۇتىنادى.
قازاقستاندا سوزىلمالى ينفەكتسييالىق ەمەس اۋرۋلار اۋىرتپالىعىنىڭ ٶسۋٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنە دە, جالپى ەل ەكونوميكاسىنا دا جٷكتەمەنٸڭ ۇلعايۋىنا ىقپال ەتەدٸ. قازاقستانداعى بارلىق ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ 84%-عا جۋىعىنىڭ سەبەبٸ ينفەكتسييالىق ەمەس اۋرۋلار بولىپ تابىلادى. سوڭعى زەرتتەۋ دەرەكتەرٸ بويىنشا ينفەكتسييالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ تٶرت نەگٸزگٸ توبىنىڭ مەزگٸلسٸز قايتىس بولۋ ىقتيمالدىعى ەيەلدەرمەن سالىستىرعاندا (19%) ەر ادامداردا (37%) 27% باسىم بولىپ كەلەدٸ.
ددۇ باعالاۋى بويىنشا (2017 جىل) ينفەكتسييالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ 4 نەگٸزگٸ توبىن ەمدەۋگە 300 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالدى. ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى ەكونوميكا ٷشٸن شىعىندار دەنساۋلىق ساقتاۋعا جۇمسالاتىن مەملەكەتتٸك شىعىنداردان 6,5 ەسە اسىپ تٷسەدٸ جەنە جىلىنا 2 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى. جالپى قازاقستان ەكونوميكاسىنا ينفەكتسييالىق ەمەس اۋرۋلار كەلتٸرٸلەتٸن اعىمداعى زالال جىلىنا 2,3 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى, بۇل ەلدٸڭ جىلدىق جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 4,5%-نا تەڭ.
6-9 جاستاعى بالالاردىڭ اراسىندا ارتىق دەنە سالماعىنىڭ تارالۋى 20,6% (ۇلداردىڭ اراسىندا – 23,6%, قىزداردىڭ اراسىندا – 17,6%) قۇرايدى, ونىڭ ٸشٸندە بالالاردىڭ 6,6%-ى سەمٸزدٸكپەن اۋىرادى. قانت ديابەتٸمەن سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ 62%-عا ٶسكەنٸ بايقالادى, ەگەر 2015 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 100 مىڭ حالىققا شاققاندا 173-تٸ قۇراسا, 2021 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 100 مىڭ حالىققا شاققاندا 280-دٸ قۇرادى.
بٷگٸندە سالاماتتى ٶمٸر سالتى قىزمەتٸن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ۇلتتىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىعى كٶرسەتەدٸ.
ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە وبلىستاردىڭ جەنە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى اعىمداعى نىسانالى ترانسفەرتتەردٸڭ شەڭبەرٸندە مەملەكەتتٸك كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸ ساتىپ الۋعا كونكۋرس ۇيىمداستىرادى. 2014-2016 جىلدار ارالىعىندا سالاماتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋدىڭ مەملەكەتتٸك ورتالىقتارى جەكەشەلەندٸرٸلٸپ, بەسەكەلەس ورتاعا بەرٸلدٸ. سالاماتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋدىڭ جەكە ورتالىقتارى جىل سايىن وسى كونكۋرستارعا جالپى نەگٸزدە قاتىسادى. بٸراق كەيبٸر ٶڭٸرلەردە مەملەكەتتٸك تاپسىرىستى جەتكٸلٸكتٸ تەجٸريبەسٸ مەن بٸلٸكتٸ ماماندارى جوق ۇيىمدار باعا دەمپينگٸ ارقىلى الادى, بۇل نەتيجەسٸندە كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىنا ەسەر ەتەدٸ. سونىمەن, 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بايقاۋلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 14 ٶڭٸرٸندە ٶتتٸ. باتىس قازاقستان وبلىسىندا, شىمكەنت جەنە نۇر-سۇلتان قالالارىندا وسى بيۋدجەتتٸك باعدارلاما بويىنشا قارجىلاندىرۋ الىنىپ تاستالدى.
سونىمەن بٸرگە مەديتسينالىق-سانيتارييالىق العاشقى كٶمەك ۇيىمدارىنىڭ جانىندا 473 سالاماتتى ٶمٸر سالتى كابينەتٸ جۇمىس ٸستەيدٸ.
مەملەكەتتٸك تاپسىرما شەڭبەرٸندە سالاماتتى ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالاردى قارجىلاندىرۋعا ۇلتتىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىعىنا بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 147 ملن.تەڭگە بٶلٸندٸ. سونىمەن قاتار كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىنىڭ پاندەميياسى كەزٸندە سالاماتتى ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان بيۋدجەت 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 4 ەسەگە قىسقارتىلدى جەنە 512 ملن تەڭگەنٸ قۇرادى. بۇل حالىقتىڭ سالاماتتى ٶمٸر سالتى تۋرالى حاباردار بولۋىنىڭ 2018 جىلعى 67%-دان 2021 جىلى 15%-عا دەيٸن تٶمەندەۋٸنە ەكەلدٸ.
«قازٸرگٸ پروبلەمالاردى ەسكەرە وتىرىپ جەنە حالىقتىڭ سالاماتتى ٶمٸر سالتى داعدىلارىنان حاباردار بولۋىن ارتتىرۋ, ينفەكتسييالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ پروفيلاكتيكاسى ماقساتىندا ٶتكەن جىلدىڭ سوڭىندا “دەنٸ ساۋ ۇلت” ۇلتتىق جوباسى بەكٸتٸلدٸ, وندا حالىقتىڭ سالاماتتى ٶمٸر سالتىن ۇستاناتىن ٷلەسٸن ارتتىرۋ جەنە بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ بويىنشا جەكە باعىت قابىلداندى. ونىڭ شەڭبەرٸندە قانت ديابەتٸ, جٷرەك-قانتامىر اۋرۋلارى, ونكولوگييالىق, سوزىلمالى رەسپيراتورلىق, جاراقاتتانۋ جەنە تاعى باسقا دا ينفەكتسييالىق ەمەس جەنە ينفەكتسييالىق اۋرۋلاردىڭ پروفيلاكتيكاسى مەسەلەسٸ بويىنشا اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەدٸ. سونداي-اق الكوگولدٸ, تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸنە اكتسيزدٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتتىرا وتىرىپ, تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن تۇتىنۋدى قىسقارتۋ جٶنٸندەگٸ شارالار ٸسكە اسىرىلۋدا», — دەدٸ ا. عينييات.
پسيحيكالىق جەنە رەپرودۋكتيۆتٸك دەنساۋلىقتى ساقتاۋ بويىنشا قىزمەت كٶرسەتۋ ٷشٸن جاستاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ورتالىقتارىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالار كٶزدەلگەن, وسى ماقساتقا بيىل 166 جاستار ورتالىعىنا شامامەن 1,7 ملرد تەڭگە كٶزدەلگەن. حالىقتى تاعامدىق قۇندىلىق تۋرالى حاباردار ەتۋ جەنە دەنساۋلىق ٷشٸن اسا ماڭىزدى تاعامدىق زاتتاردىڭ قۇرامىن ايقىنداۋ ماقساتىندا تاماق ٶنٸمدەرٸن تٷسپەن تاڭبالاۋ بويىنشا ۇسىنىمداردى ەزٸرلەۋ باستالدى.
ينفەكتسييالىق ەمەس اۋرۋلاردى تٶمەندەتۋ ٷشٸن قۇرامىندا قانت بار سۋسىندارعا اكتسيز ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا, جاراقاتتانۋدىڭ پروفيلاكتيكاسى بويىنشا وقىتۋ جەنە اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى, بالالاردىڭ اراسىنداعى سكوليوز, ميوپييا اۋرۋلارىنىڭ پروفيلاكتيكاسى بويىنشا «دۇرىس سىمبات», «دۇرىس كٶرۋ» باعدارلامالارىن ەزٸرلەۋ جالعاستىرىلاتىن بولادى, سالاماتتى جەنە ۇتىمدى تاماقتانۋعا جەردەمدەسۋ بويىنشا «سالاماتتى اسحانالار», «سالاماتتى كافەتەرييلەر», «سالاماتتى بيسترو», «سالاماتتى دٷكەندەر» كەسٸپورىندارىنىڭ جەلٸسٸن دامىتۋ جوسپارلانۋدا.
سونىمەن قاتار بالالاردىڭ سەمٸزدٸگٸن, وقۋشىلاردىڭ فيزيكالىق جەنە پسيحيكالىق دەنساۋلىعىنا ەسەر ەتەتٸن ٶمٸر سالتىن ەپيدەميولوگييالىق قاداعالاۋ, جاستاردىڭ اراسىندا پسيحوبەلسەندٸ زاتتاردى قولدانۋ جەنە 13-15 جاستاعى بالالار مەن ەرەسەكتەرگە تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن تۇتىنۋ تۋرالى جاھاندىق ساۋالناما جٷرگٸزۋ جەنە باسقا دا ٸس-شارالار بويىنشا زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ جوسپاردا بار.
«قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە 2025 جىلعا قاراي سالاماتتى ٶمٸر سالتىن ۇستاناتىن ازاماتتار ٷلەسٸن 19%-دان 45%-عا دەيٸن ۇلعايتۋ, حالىقتىڭ اراسىندا 15 جاستان باستاپ تەمەكٸ شەگۋدٸڭ تارالۋىن 21,5%-دان 19%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ, 100 مىڭ حالىققا شاققاندا بالالاردىڭ اراسىندا سەمٸزدٸكپەن سىرقاتتانۋدى 95,7%-دان 90%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ كٷتٸلۋدە», — دەپ تٷيٸندەدٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ.
تاقىرىپ بويىنشا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ نۇرلان نوعاەۆ بايانداما جاسادى.
«2021 جىلى وبلىس حالقىنىڭ 37,4%-ى نەمەسە 274 979 ادام دەنە شىنىقتىرۋمەن جەنە سپورتپەن قامتىلدى, ونىڭ ٸشٸندە 144 107 ادام اۋىلدىق جەرلەردە شۇعىلدانادى. 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل كٶرسەتكٸش 22 مىڭ ادامعا ٶسكەن», — دەپ مەلٸمدەدٸ ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ باسشىسى.
ٶڭٸر ەكٸمدٸگٸنٸڭ دەرەكتەرٸنە ساي, مۇنداي ٶسٸم وبلىستا جاڭا سپورت نىساندارىنىڭ اشىلۋى, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا جٷرگٸزٸلٸپ جاتىرعان مەملەكەتتٸك سپورتتىق تاپسىرىستارمەن جەنە ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ەسەبٸنەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ. اتاپ ايتاتىن بولساق, 2021 جىلى ٶڭٸردە قۇنى 2,3 ملرد تەڭگەگە 48 سپورتتىق ينفراقۇرىلىم نىساندارى پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. سونىڭ ٸشٸندە 1,6 ملرد تەڭگەنٸڭ 46 نىسانى جەكە ينۆەستيتسييالار ەسەبٸنەن سالىندى.
«وسى ورايدا ٶڭٸردە سپورت سالاسىنىڭ دامۋىنداعى جەكە كەسٸپكەرلەردٸڭ ٷلەسٸن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. نەتيجەسٸندە وبلىس بويىنشا سپورت نىساندارىنىڭ سانى 775-تەن 823-كە جەتتٸ, 345-ٸ اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان. سپورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ قارقىندى دامۋى بىلتىرعى جىلى حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق جەنە وبلىستىق دەڭگەيدە 822 سپورتتىق ٸس-شارا ٶتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. اتالعان ٸس-شارالارعا 123 300 وبلىس تۇرعىندارى مەن قالا قوناقتارى قاتىستى», — دەپ مەلٸمدەدٸ ٶڭٸر باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ اياسىندا 2021-2022 جىل ارالىعىندا 70 جەكە كەسٸپكەرگە 24 سپورت تٷرٸنەن 676 ملن تەڭگە بٶلٸنٸپ, 13 156 بالا ەرتٷرلٸ سپورت تٷرٸمەن شۇعىلدانۋدا. ولاردىڭ 40%-ى – اۋىلدىق جەردەگٸ بالالار.
ن. نوعاەۆتىڭ سٶزٸنە ساي, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ اياسىندا ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى قولداۋ ارقىلى اۋلا بالالارىن سپورتقا تارتۋ ماقساتىندا «اۋلا سپورتىن دامىتۋ» جوباسى وبلىس كٶلەمٸندە ٸسكە قوسىلىپ, 64 سپورتتىق الاڭدا 14 مىڭعا جۋىق بالا جاتتىعۋ ٶتكٸزدٸ.
«Nike Run Club Aktau» كلۋبىمەن بٸرلەسٸپ جاپپاي جٷگٸرۋ شارالارى جٷرگٸزٸلۋدە. قازٸرگٸ تاڭدا اتالعان كلۋبتىڭ قۇرامىندا 2000-عا تارتا ادام بار. ونىڭ ٸشٸندە 500-دەي ادام ٷزبەي شۇعىلدانادى. جاتتىعۋلار تەڭٸز جاعالاۋى, بوتانيكالىق باق, «كاسپيي» ستاديونى جەنە ت.ب. اشىق الاڭداردا ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ», — دەدٸ نوعاەۆ.
سونىمەن قاتار ەكٸم اقتاۋ قالاسىنداعى «بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ» ورتالىعىندا زەينەتكەرلەر تەگٸن نەگٸزدە كٷندەلٸكتٸ جاتتىعۋلارىمەن, سپورتتىق شارالارمەن شۇعىلدانۋلارىنا مٷمكٸندٸك العانى تۋرالى ايتتى. وسى قارقىندى تٶمەندەتپەۋ ماقساتىندا بيىل 1500 سپورتتىق ٸس-شارا ٶتكٸزۋ جوسپارلانعان. بۇل شارالارعا 152 000 ادامدى قامتۋ ارقىلى سپورتپەن شۇعىلدانۋشىلار سانىن 305 620 ادامعا, ياعني 41,3%-عا جەتكٸزۋ كٶزدەلٸپ وتىر. جىل باسىنان بەرٸ 215 سپورتتىق شارا ٶتكٸزٸلٸپ, وعان 39 مىڭنان استام ادام جۇمىلدىرىلعان.
«2025 جىلعا دەيٸن بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا ٶڭٸردە 100 سپورت الاڭى, 10 سپورتزال جەنە 4 سپورت كەشەنٸن سالۋ جوسپارلانىپ, نەتيجەسٸندە تۇرعىنداردىڭ سپورتپەن شۇعىلدانۋىن 50%-عا جەتكٸزۋ ٷشٸن تيٸستٸ شارالار قابىلدايتىن بولامىز», — دەپ قورىتتى نۇرلان نوعاەۆ.
سولتٷستٸك قازاقستانداعى احۋال تۋرالى ٶڭٸر باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ ايتىپ بەردٸ.
«بٷگٸندە سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىندا 186 مىڭ ادام نەمەسە حالىقتىڭ 34,5%-ى سپورتپەن جٷيەلٸ تٷردە اينالىسادى. 3 مىڭعا جۋىق سپورت نىسانى, 27 بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر سپورت مەكتەبٸ, جوعارى سپورت شەبەرلٸگٸ مەكتەبٸ, وليمپيادالىق رەزەرۆتٸ دايارلاۋ ورتالىعى, مەكتەپ-ينتەرنات, كوللەدج جەنە اۋلا كلۋبتارى جۇمىس ٸستەيدٸ», — دەپ مەلٸمدەدٸ اقساقالوۆ.
بۇقارالىق جەنە بالالار سپورتىن دامىتۋ ٷشٸن بٸز اۋدانداردا سپورتتىق كلاستەرلەر قۇرۋعا باعىت الدىق. بۇل كلاستەرلەرگە دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرٸ, ستاديوندار, جابىق حوككەي كورتتارى جەنە باسسەيندەر كٸرەدٸ. مىسالى, ماعجان جۇماباەۆ اۋدانى, بۋلاەۆ قالاسىندا 2018 جىلى دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنٸ سالىندى. 2019 جىلى ستاديونعا كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزٸلدٸ, 2021 جىلى جاقىن جەردە 84,3 ملن تەڭگەگە جابىق حوككەي كورتى سالىندى. عابيت مٷسٸرەپوۆ اتىنداعى اۋداندا دا دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنٸ, حوككەي كورتى, ستاديون جەنە باسسەين بار كەشەن سالىنعان.
«2020 جىلى تايىنشا اۋدانى تايىنشا قالاسىندا 485 ملن تەڭگەگە دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنٸ سالىنعان. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 186,7 ملن تەڭگەگە حوككەي كورتىنىڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. اتالعان كلاستەر اۋماعىندا باسسەين سالۋ جەنە ستاديوندى جٶندەۋ جوسپارلانىپ وتىر», — دەدٸ وتىرىس كەزٸندە ٶڭٸر باسشىسى.
سونىمەن قاتار تيميريازەۆ اۋدانى تيميريازەۆ اۋىلىندا 91,3 ملن تەڭگەگە جابىق حوككەي كورتى سالىندى, وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا قۇنى 502,8 ملن تەڭگە دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنٸن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سقو ەكٸمٸنٸڭ سٶزٸنە ساي, مۇنداي سپورت كلاستەرٸنٸڭ ەلەۋەتٸ كٷن سايىن مىڭ ادامنىڭ ەرتٷرلٸ سپورت تٷرٸمەن اينالىسۋىنا جەنە شايبالى حوككەي, كونكي تەبۋ, شورت-ترەك, فۋتبول, ۆولەيبول, باسكەتبول, كٷرەس تٷرلەرٸ, بوكس, جەڭٸل اتلەتيكا, جٷزۋ جەنە ستريت-ۆوركاۋت سيياقتى بۇقارالىق سپورت تٷرلەرٸن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«اتالعان كەشەندەر – حالىقتى بەلسەندٸ دەمالىسى ٷشٸن ٶتە قولايلى, مۇندا فيتنەسپەن اينالىسۋعا مٷمكٸندٸك بار, ال قىستا جابىق كورتتاردا جاپپاي كونكيمەن سىرعاناۋعا بولادى. سونىمەن قاتار كلاستەرلەر اۋماعىندا وبلىستىق سپارتاكيادالار ٶتكٸزٸلەدٸ», — دەپ مەلٸمدەدٸ قۇمار اقساقالوۆ.
بۇدان باسقا, حالىقتى سپورتپەن قامتۋدى ارتتىرۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ ٸرٸ ەلدٸ مەكەندەرٸندە مەدەنيەت ٷيلەرٸن مەدەني-ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىنا اينالدىرىلدى, ولار تٷرلٸ جاتتىقتىرۋ جابدىقتارىمەن قامتىلعان.
«وسىنىڭ ارقاسىندا اۋىل تۇرعىندارى بوس ۋاقىتىندا تەننيس, تٷرلٸ زيياتكەرلٸك ٷستەل ويىندارىن (شاحمات, دويبى, توعىز قۇمالاق) ويناي الادى, سونداي-اق فيتنەسپەن اينالىسا الادى. وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىندا وسىنداي كلاستەرلەر قۇرۋ جوسپاردا بار», — دەپ قورىتتى سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ قۇمار اقساقالوۆ.
اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ وڭداسىن ورازالين ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇقارالىق سپورتپەن اينالىساتىن وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ٷلەسٸ 34,6% قۇراعانىن اتاپ ٶتتٸ. جىلدان جىلعا قولدانىسقا بەرٸلٸپ جاتقان سپورت نىساندارىنىڭ سانى ارتۋدا. بىلتىر بيۋدجەتتەن 2,1 ملرد تەڭگە بٶلٸنٸپ, نەتيجەسٸندە 60 جاڭا نىسان ٸسكە قوسىلدى.
بيىل جاڭادان 91 سپورت نىسانىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر, ولاردىڭ ٸشٸندە اقتٶبە قالاسىندا «ٷستەل تەننيس ورتالىعى», «مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا ارنالعان ورتالىق», «فۋتبول اكادەميياسى», اۋدانداردا بوي كٶتەرەتٸن 5 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ جەنە 14 انگار تيپتەس كەشەن جەنە ت. ب. بار. سونىمەن قاتار و. ورازالين جالپى قۇنى 622 ملن تەڭگەگە «دەلفين» باسسەينٸ, فۋتبولدان وليمپيادا رەزەرۆٸ مەكتەبٸ قايتا جاڭعىرتۋدان ٶتەتٸنٸن ايتتى.
«كارانتيندٸك شەكتەۋلەردٸڭ جۇمسارۋىنىڭ سەپتٸگٸ تيٸپ, ٶتكەن جىلى 900-دەن استام سپورتتىق-بۇقارالىق ٸس-شارا ٶتكٸزٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە توعىزقۇمالاقتان ازييا چەمپيوناتى, 3 حالىقارالىق, 12 رەسپۋبليكالىق, 37 وبلىستىق تۋرنير, وندا 53 مىڭنان اسا تۇرعىن قامتىلدى», — دەدٸ اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ.
بيىل دا توعىزقۇمالاقتان ەلەم چەمپيوناتى, شاحماتتان ۆ. دۆوركوۆيچتٸڭ كۋبوگى ٷشٸن حالىقارالىق تۋرنير, 30 رەسپۋبليكالىق تۋرنير, ۇلتتىق سپورت فەستيۆالٸ جەنە ت. ب. ٶتكٸزٸلەتٸن بولادى.
سونىڭ نەتيجەسٸندە, ەكٸمدٸكتٸڭ بولجاۋىنشا, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 38%-عا جۋىعى دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورتپەن قامتىلادى.
سونىمەن قاتار اقتٶبە وبلىسىنىڭ باسشىسى مەملەكەتتٸك سپورتتىق تاپسىرىستىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپ بەردٸ. وسىلايشا, 2022 جىلى 21 مىڭنان استام بالانى تەگٸن ٷيٸرمەلەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە بيۋدجەتتەن 2,1 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ.
ونىڭ ٸشٸندە سپورت سالاسىنا 8400 بالانى قامتي وتىرىپ, 18 سپورت تٷرٸمەن اينالىسۋ ٷشٸن 535 ملن تەڭگە بٶلٸندٸ. ەكٸمنٸڭ ايتۋىنشا, جوسپارلانعان 12 مىڭ بالانى قامتۋ ٷشٸن بيۋدجەتتەن قوسىمشا 1,8 ملرد تەڭگە قاجەت, بۇل مەسەلە بويىنشا ەكٸمدٸك تيٸستٸ ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن جۇمىس جٷرگٸزۋدە.
«بٷگٸندە وبلىستا 4 جاستان 17 جاسقا دەيٸنگٸ 180 مىڭعا جۋىق بالا بار. ولاردىڭ 110 مىڭعا جۋىعى تٷرلٸ سپورت سەكتسييالارىمەن, ٷيٸرمەلەرمەن قامتىلعان», — دەپ تٷيٸندەدٸ ورازالين.
