Foto: azattyq.org. Kino-fotoqujattar men dybys jazbalary arhivinde saqtalǵan sirek kezdesetin fotosýretterdiń biri.
Arhiv degende kóz aldymyzǵa eski qujattar men sarǵaiǵan paraqtar elesteitini ras. Alaida búgingi arhiv – tsifrlyq tehnologiialarmen jabdyqtalǵan, beine, foto, dybys formattarynda jumys isteitin zamanaýi mekeme. Sonyń jarqyn mysaly – Qazaqstandaǵy jalǵyz Ortalyq memlekettik kino-fotoqujattar men dybys jazbalary arhivi.
Ulttyq jadynyń beineli kórinisi
80 jyldan asa tarihy bar Ortalyq memlekettik kino-fotoqujattar men dybys jazbalary arhivinde elimizdiń tarihi kinohronikasy, fotosýretteri men dybystyq jazbalary saqtalady. Qorda 300 myńnan astam biregei qujat bar. Arhiv tek materialdy saqtap qana qoimai, olardy zertteýshiler, kinogerler, jýrnalister, blogerler men sheteldik mamandardyń igiligine usynady.
«Biz ulttyń tarihi jadysyn tek qaǵazben emes, dybys pen beine arqyly da saqtaýymyz kerek. Bul – tiri tarih», – deidi arhiv direktory Iliias Ysqaqov.
2000 jyldan beri mundaǵy qujattar tsifrlyq formatqa kóshirilip keledi. Búginge deiin arhiv qorynyń 60 paiyzy tsifrlanǵan. Biraq bul baǵytta áli de sheshimin tappaǵan másele kóp.
Tsifrlandyrý – ońai sharýa emes
Qazirgi zamanda HD jáne 4K formattarǵa kóshý – ýaqyt talaby. Alaida arhivtiń tehnikalyq múmkindigi bul úderiske tolyq daiyn emes:
Zamanaýi serverler men rezervtik qýat kózderi jetkiliksiz;
Keńistiktiń tarlyǵy – negizgi másele;
Tsifrlanǵan material sapasyn joǵaltyp otyrady, al plenka 100 jylǵa deiin saqtalady.
Foto: Iliias Ysqaqovtyń jeke muraǵatynan
«Tsifrlyq kóshirmelerdiń sapasy ár kóshirý saiyn nasharlaidy. Al kinoplenkany durys jaǵdaida saqtasańyz, ǵasyrdan astam ýaqyt qyzmet etedi», – deidi arhiv basshysy.
Jasandy intellekt arhivke qalai kómektesedi?
Arhiv jumysyna jańa tehnologiialar – ásirese jasandy intellekt elementteri enip jatyr. Bul baǵytta alǵashqy qadamdar jasalǵan:
Beinejazbalardan avtomatty sýbtitr jasaý;
Sóileýdi mátinge ainaldyrý;
Beinedegi tulǵalardy taný.
Keleshekte jasandy intellekt beinejazba kim týraly ekenin ózi anyqtap, qysqasha sipattama jazatyndai deńgeige jetýi múmkin. Biraq bul úshin joǵary deńgeili IT mamandar qajet, al olar ázirge tapshy.
Material qaidan keledi?
Táýelsizdik jyldaryndaǵy beine jáne dybys jazbalary arhivke az tapsyrylǵan. Sebebi – telearnalar men BAQ tarapynan mundai mindettemeniń bolmaýy. Arhiv qyzmetkerleri qajetti materialdardy ózderi izdep, mekemelermen jeke kelissóz júrgizýge májbúr.
«Keńes zamanynda mundai qujattardy tapsyrý mindetti bolsa, qazir mekemelerden óz erkimen berýdi kútýge týra keledi», – deidi Iliias Ysqaqov.
Búginde M.Áýezov teatry, Abai atyndaǵy opera jáne balet teatry, Jazýshylar men Sýretshiler odaǵy, «Qazaqfilm» sekildi uiymdarmen áriptestik ornaǵan. Qazaq radiosynyń altyn qorynan 22 myń jazba alynǵan. Biraq qalǵan 80 myń jazbany alý úshin – jańa qoima men tehnika qajet.
Arhiv ujymy tek el ishinde ǵana emes, shetel arhivterimen de jumys istep keledi. Germaniiadan 1896 jylǵy Dýdin men Bagaevtyń fotosýretteri alynǵan. Resei, Mońǵoliia, Armeniia, Belarýs, AQSh arhivterimen de bailanys ornatylyp jatyr. AQSh Kongresiniń kitaphanasymen birlesken joba qolǵa alynǵan.
Bolashaqqa jol ashqan strategiia
2026–2036 jyldarǵa arnalǵan damý strategiiasynda arhiv qyzmetin jańǵyrtýǵa basymdyq berilgen. Bes negizgi baǵyt aiqyndalǵan:
Halyqaralyq standartqa sai jańa ǵimarat salý;
Qaýipsiz serverlik infraqurylym ornatý;
Robottandyrylǵan arhiv júiesin engizý;
Jasandy intellekt pen mýltimedia baǵyttaryn damytý;
Kadrlyq áleýetti arttyrý – jalaqy, jańa mamandyqtar, sheteldik taǵylymdama.
Búginde arhiv – jai saqtaýshy mekeme emes. Ol – tarih pen bolashaqty jalǵaityn kópir. Ult jadysynyń kórinisin jańa tehnologiiamen sóiletip, keleshek urpaqqa jetkizý – eldik mindet.
«Biz tek ótkendi saqtamaimyz. Ony jańa býynǵa túsinikti tilde jetkizýimiz kerek. Arhiv – ótkenniń ainasy ǵana emes, bolashaqpen sóilese alatyn tiri júie bolýy tiis», – deidi Iliias Ysqaqov.
Aqbota Musabekqyzy
