Foto: canva
Aqparat quraldary men kýágerlerdiń málimetinshe, qonaqúilerdiń personaly jalaqy tóleýdi talap etip, týristerge qyzmet kórsetýden bas tartqan, dep habarlaidy inbusiness.kz saity.
"Túrkiianyń qonaqúilerinde qyzmetkerlerdiń narazylyq aktsiialary júrýde. Osynyń qarsańynda týrister túrkiialyq Sidedegi Side Win Hotel qonaqúiinde problemalar týyndaǵanyn áńgimeledi. Sodan keiin jergilikti aqparat quraldary Kýshadasyndaǵy taǵy bir otelde – Vav-daǵy qarsylyq sharalary týraly habarlady. Alǵashqysynan aiyrmashyǵy sol, ekinshi qonaqúi týraly TMD naryǵy kóp bile bermeidi", – dep málim etti Profi.Travel.
Sondai-aq soltústik kórshiniń aqparat quraldary Side Win qonaqúiinde týristerdiń tamaqsyz, sýsyz jáne elektr qýatynsyz qalǵanyn aityp, dabyl qaqty. Buǵan qonaqúi kesheniniń óz qyzmetkerlerine qaryz bolyp qalýy jáne soǵan bailanysty personaldyń ereýil ótkizýi yqpal etipti.
"Bizdiń qonaqúide narazylyq sharalary biylǵy shildede bastaldy. Biz Side Win-de sol kezde toqtaǵan edik. Personalǵa degen kózqaras óte-móte nashar boldy. Kóbisi jumystan ketip qalyp jatty. Saldarynan, mysaly, pliajdaǵy bar bir kún jumys istemedi", – deidi qazaqstandyq Svetlana esimdi saiahatshy.
Reseilik týrist Katerina atalǵan qonaqúige 20 tamyzda túsken eken.
"Ózimizdi kepilde qalǵan adamdai sezindik. Tamaq ta, ydys ta bermedi. Tipti qarapaiym shyryn men kofe de usyna almady. Jaryqsyz otyrdyq. Ýaqytyly tazalamaǵandyqtan, qonaqúidiń ishi men aýlasy tez lastanyp, qoqysqa toldy. Biz ózimizdi basqa qonaqúige aýystyrýdy jalyna suradyq, biraq kóshirý úshin 600 dollar qosymsha tóleý kerektigin málimdedi. Ári erte Check out jasaǵanymyz úshin aiyppul tóleitinimizdi aitty. Qorqynyshty tústei boldy. Janaiqaiymyzǵa eshkim qulaq aspady", – dep shaǵymdanady Katerina.
Onyń otbasy shyǵyp ketip bara jatqanda avtobýs toly reseilikterdiń kezekti legi kelip jetipti. Reseilik týrist te ereýil týraly sóz qozǵady: óitkeni shynynda personaldyń úlken bóligi ornynda bolǵan, biraq jumys isteýden, qyzmet kórsetýden bas tartqan. Muny 3 aidan beri jalaqy almaitynymen jáne qonaqúide azyq-túlik pen kerek-jaraqtyń qory taýsylǵanymen túsindiripti.
"Túngi saǵat 2-de tosynnan órt dabyly iske qosyldy. Záremiz ushty. Jaryq óship qalypty. Elektr birneshe kún boiy bolmady. Tańǵy as ishýge ashanaǵa tússek, eshqandai tamaq joq. Ústelderge batondar ǵana qoiylǵan. Tipti ony tamaqtan ári jyljytýǵa sý da bermedi. Bizdiń túsinýimizshe, qonaqúide ereýil bastaldy. Tańerteń jańadan kelip jetken týrister bólmelerine ornalasa almady. Bar suraqqa bir qyz shyǵyp: "I don't know" dep qana jaýap qatady", – dedi TourDom.ru tilshisine Ekaterinbýrgten kelgen eki balanyń anasy Ekaterina.
Basqa bir qonaqtyń pikirinshe, elektrdi qyzmetkerler óshirmegen, kommýnaldyq aqysyn ýaqytyly tólemegeni úshin qonaqúi 26 tamyzda elektrden ajyratylypty. Sodan soń personal jumysqa shyqpai qoiǵan. Sebebi elektrsiz is ónbeidi, tipti tamaq ta pisire almaidy.
Ekaterinanyń málimetinshe, qonaqúidegi problemalar kem degende 21 tamyzda bastalǵan kórinedi. Tórtjuldyzdy bul qonaqúige negizinen orys tildi saiahatshylar toqtaityn kórinedi.
Týrister jappai tól týragenttikterine aryzdandy. Olardyń kóbi óz klientterin Side Win Hotel-den basqa qonaqúilerge óz esebinen kóshiripti. Keibiri ereýildiń fors-major jaǵdai ekenin alǵa tartyp, bulai jasaýdan bas tartqan, nemese qosymsha aqy talap etken.
Óz kezeginde saiahatshylardy ornalastyrǵan týroperatorlar ereýil jailaǵan qonaqúilerdegi tynyǵýshylardyń máselesi qalai sheshilgenin anyqtady.
"Búginde Side Win qonaqúii shtattyq rejimde jumys istep tur. Úlken ereýil boldy deý qiyn. Tek birneshe adam narazylyq bildirip, jumystan shyǵyp ketken. Saldarynan tehnikalyq aqaý oryn aldy", – deidi "Intýrist" týroperatorynyń Antaliiadaǵy qabyldaýshy keńsesiniń qonaqtarmen jumys jónindegi menedjeri Sabina Alef.
Týroperatorlar bul qonaqúidegi barlyq týristerdi basqa jaqqa kóshirgenderin málim etti. Tamyz aiy – týristerdiń legi joǵary bolatyn maýsym sanalatyndyqtan, ózge qonaqúilerde bos oryn tabý qiynǵa ainalypty.
Sondyqtan týristerdi Alaniiadan Kemerge deiingi ártúrli óńirlerge bólýge týra kelgen. Kompaniialar qonaqtardyń bárine demalystyń jaqsy sharttary usynylǵanyna sendirdi. Sonymen birge bul shara tek birneshe kúnge ǵana sozylǵanyn naqtylady.
"Qonaqtardy kóshirýge men ózim jeke aralastym. Endi Side Win qonaqúii jumysyn jalǵastyrdy. Búgin ózim baryp, qarap, tekserdim. Tamaq bar, elektr bar. Qonaqúi jańa personaldy qabyldap jatyr. Erteń qaitadan baryp, baqylaityn bolamyn", – dedi qabyldaýshy kompaniianyń qyzmetkeri Sabina.
Ereýilder týraly túriktiń Turizm Ajansi basylymy da habarlady. Onyń málimetinshe, qyzmetkerleri birneshe ai boiy jalaqy almaǵandyqtan, Kýshadasy aýdanynda ornalasqan Vav otelinde de qarsylyq aktsiiasy bastalǵan.
Túrkiialyq aqparat quraly óz reportajynda "ereýil" (iş birakma eylemi) degen sózdi qoldandy. Oqiǵa ornyna tártip saqshylary attanǵan.
"Kuşadasi aýdanyndaǵy qonaqúide jalaqy daǵdarysy ornapty. Aidyn provintsiiasyndaǵy Kýshadasy qalasynda ornalasqan "Vav" qonaqúiiniń qyzmetkerleri birneshe ailyq jalaqylaryn almaǵan soń, ereýilge shyqty. Qyzmet kórsetýdiń toqtatylýyna bailanysty qonaqúide turǵan qonaqtar demalystaryn qysqartýǵa májbúr boldy. Ereýil barysynda 130-ǵa jýyq qyzmetkeri bar qonaqúide qyzmet kórsetý doǵaryldy jáne budan qonaqtary qinaldy", – dep jazdy Turizm Ajansi.
Basylym munyń shaǵyn qonaqúi emestigin, 60 000 sharshy metr aýmaqty alyp jatqan keshen ekenin nusqady. Óz kezeginde qonaqúidiń qyzmetkerlerine basshylyq: "Ekonomikalyq daǵdarys saldarynan tólem jasai almaimyz!" dep jaltaryp, jalaqy tóleýden bas tartypty.
Bul túsinikteme personaldy qanaǵattandyrmady. Qyzmetkerler qonaqtardyń kóp kelgen jaǵdaiynda qarjynyń joqtyǵyna senbeidi.
"Narazylyq aktsiiasy kezinde qonaqúide sý berý toqtatyldy, konditsioner jumys istemei qaldy. Tamaq berý, bólmelerdi tazalaý siiaqty qyzmetter doǵarylǵan. Kóptegen tutynýshylarǵa demalysyn úzip, qonaqtarmen jumys bóliminde túsinikteme men kómek alý úshin uzyn-sonar kezek qurýǵa týra keldi. Aqshasyn keri qaitarýdy suraǵan qonaqtarǵa qarajatynyń keiin tólenetini ýáde etildi. Endi jalaqysyn ala almaǵan qyzmetkerler sotqa shaǵym berýge daiyndalyp jatyr. Shielenis kúsheigen soń qonaqúige politsiia jóneltildi. Kúsh qurylymdary jaǵdaidyń ýshyǵýyna jol bermeý úshin jumys istedi", – dep habarlady túrkiialyq basylym.
Budan buryn Túrkiiadaǵy otelerler salada problema qordalanyp jatqany týraly birneshe ret másele kóterip, dabyl qaqqan edi. Elde infliatsiia 50 paiyzǵa deiin bardy, shildede 33,52%-ǵa tústi, biraq elde jyl saiyn álemdegi eń joǵary infliatsiianyń biri tirkelýde.
Osyǵan bailanysty qonaqúiler baǵalaryn infliatsiia kólemine indekstep, únemi kótere almaidy. Onda týrist ataýlydan airylyp qalady. Mysaly, Túrkiiadaǵy demalys qymbattap, qoljetimsiz bola bastaǵandyqtan, qazaqstandyqtar Mysyr, Birikken Arab Ámirlikteri men Dýbai, Vetnam siiaqty basqa baǵyttardy jii tańdai bastady.
Sodan túrkiialyq birqatar qonaqúiler amalsyz, ártúrli shyǵys babynan únem qylady. Sonyń ishinde personaldyń jalaqysyn joǵarylatpaidy, tipti keshiktirip tóleidi.
Áitse de, ereýilder – Túrkiiadaǵy jappai kórinis emestigin, ishinara bolǵan jaǵdai ekenin naqtylaǵan jón. Kemeline jetkizilgen all inclusive arqasynda mol dastarhan, sondai-aq kórkem jaǵajai, jaily aýa raiy, joǵarǵy servis jyl saiyn milliondaǵan saiahatshynyń Túrkiiaǵa asyǵa aǵylýyna septesedi.
Osynyń arqasynda baýyrlas bul el týrizm tartymdylyǵy jóninen jahandyq bestikten tabylyp keledi. 2024 jyl qorytyndysynda Frantsiiaǵa – 102 million, Ispaniiaǵa – 93,8 mln, AQSh-qa – 72,4 mln, Túrkiiaǵa – 60,6 mln jáne Italiiaǵa – 57,7 mln týrist barǵan.
