Ejelgi Túrkistan jeri «Túrki áleminiń besigi» mártebesine ie bolýy zańdylyq. 2021 jyly Túrkistan deklaratsiiasyn qabyldaǵan Túrkitildes memleketter Yntymaqtastyq Keńesiniń beiresmi sammiti Túrkistandy Túrki áleminiń rýhani astanasy dep jariialady. Sammit aiasynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev túrki elderiniń kóshbasshylaryna mańyzdy úndeý jasady. Onda Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Túrki órkenietin jańǵyrtýdy eń aldymen, Qoja Ahmet Iasaýi men qasietti Túrkistan murasyn búkil álemge tanystyrýdan bastaýǵa shaqyrdy.
Iasaýidiń murasy Qazaqstannan tys jerlerde de belgili. Adamzattyń shabyt kózi bola otyryp, ol rýhani oilar úshin azyq berip qana qoimai, ǵalymdardyń urpaǵyn tárbieleýdiń negizine ainaldy. Álemniń ártúrli elderinde saqtalǵan uly túrki oishyly men onyń izbasarlarynyń eńbekteri kóptegen Iasaýitaný ǵalymdarynyń ǵylymi zertteýleriniń taqyryby bolyp otyr.
2016 jyl IýNESKO-nyń «Qoja Ahmet Iasaýi jyly» dep jariialandy.
Qoja Ahmet Iasaýi qubylysyn tanýdyń materialdyq kórinisiniń sáýlettik tańǵajaiyby – hanakada qabirhanasyndakórsetilgen, ol Ámir Temirdiń buiryǵymen turǵyzylǵan jáne 2003 jyly IýNESKO-nyń búkilálemdik mádeni mura tizimine engizilgen. Osy záýlim ǵimarattyń jáne onyń ainalasyndaǵy keseneler men ejelgi Iasy-Túrkistannyń arhitektýralyq-arheologiialyq kesheniniń qirandylarynyń barlyq biregei elementteri oishyldyń ulylyǵyn jáne onyń túrki álemi elderi úshin ǵana emes, búkil álem úshin airyqsha mańyzyn kórsetedi.
«2018 jyly Túrkistan oblys ortalyǵy atanyp, qalanyń ekinshi tynysy ashyldy. Qalada kóptegen tarihi, mádeni nysandar boi kóterip, tek qala turǵyndaryna ǵana emes, týristerine de qyzmet kórsetip keledi. Konferentsiiaǵa mádeniet jáne tarihi eskertkishterdi saqtaý maqsatynda 20 memleketten 60-qa jýyq sarapshy men ǵalymdar jinalyp, olardyń pikirleri ortaǵa salynady. Búgingi jiyn eskertkishterdi zertteý salasyndaǵy kóptegen kemshilikterdi joiýǵa jáne halyqaralyq qarym-qatynasty nyǵaitýǵa múmkindik beredi. Biz úshin árbir ǵalymnyń, tarihshynyń pikiri mańyzdy. Týrizm salasyn damytýda búgingi jiynnyń da mańyzy zor dep esepteimin. Álemniń túkpir-túkpirinen kelgen ǵalymdardyń bastamalaryna árqashan qoldaý kórsetýge daiynbyz. Bul kezdesý naqty usynystardy ázirleý úshin tiimdi platforma bolyp, jańa iskerlik bailanystar ornatýǵa jańa serpin beredi dep úmittenemin», - dedi Túrkistan oblysy ákimi Darhan Satybaldy.
Al Italiianyń Qazaqstandaǵy elshisi Marko Alberti: «Meniń bul is-sharaǵa kelýime 3 sebep bar. Alǵashqysy Italiia Qazaqstanmen birge ósip, damyǵysy keledi. Óitkeni Qazaqstan óte qarqyndy damyp kele jatqan jáne mádeni murany saqtap kele jatqan damýshy memleket. Al ekinshi sebep, Italiia ekonomikasyna týrizmnen 93 mlrd. eýro paida túsip otyr, onyń besten biri mádeni týrizm salasynan. Úshinshi sebep «Italiiada jasalǵan» degen túsinik tek ádemi kiim úlgileri nemese qymbat kólik emes, bul kreativti óndiris deýge bolady. Italiianyń iri kompaniialary Túrkistanda jumys isteýge daiyn. Solardyń biri «ARM WIND» kompaniiasy, - dedi.
Sondai-aq, ashylý saltanatynda sóz alǵan Halyqaralyq TÚRKSOI uiymynyń bas hatshysy Sultan Raev: «Búgin ózderińizben kez kelgen ulttyń ótkeni men búgini jáne bolashaǵy úshin asa mańyzdy sharada bas qosyp otyrmyz. Mundai sharanyń Túrkistan qalasynda ótýiniń ózi simvolikalyq mánge ie. Sebebi qasietti shahar Túrki áleminiń rýhani astanasy jáne túrki halyqtary mádenietiniń júregi sanalady. Týrizm Qazaqstan ekonomikasynyń mańyzdy salasy. Qazaqstannyń árbir aimaǵy týrizm oshaǵy bolyp sanalady. Túrkistan qalasynan bólek, osy oblysta Saýran, Báidibek, Túlkibas, Sairam sekildi jerler de kieli ári týristik oryndar deýge ábden bolady», - dep jiynǵa qatysýshylarǵa sáttilik tiledi.
Sonymen qatar, halyqaralyq konferentsiia aiasynda birqatar memorandýmǵa qol qoiyldy. Atap aitsaq, QR Mádeniet jáne sport ministrligi Mádeniet komitetiniń «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-murajaiy men Shyǵys Aziianyń Týrin arheologiia men arheologiialyq qazbalar ortalyǵy, sonymen qatar Halyqaralyq týrizm jáne meimandostyq ýniversiteti men Halyqaralyq ortaaziialyq zertteý institýty, Q.A.Iasaýi atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýniversiteti men Islam tarihy, óneri jáne mádenietin zertteý ortalyǵy arasynda memorandýmǵa saltanatty túrde qol qoiý rásimi ótti. Bul taraptar arasynda ózara yntymaqtastyq pen bailanysty nyǵaitýǵa zor yqpal etedi.
Túrkistan oblysynyń ákimdigi Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń, halyqaralyq seriktes uiymdardyń (IýNESKO-nyń Almatydaǵy Klasterlik Biýrosy, MITsAI, IRCICA), ýniversitetterdiń (Halyqaralyq týrizm jáne meimandostyq ýniversiteti, Q.A.Iasaýi atyndaǵy Halyqaralyq Qazaq-Túrik ýniversiteti) jáne «Áziret Sultan» murajai-qoryǵynyńjan-jaqty qoldaýlarymen uiymdastyrǵan «Eskertkishterdi qorǵaityn halyq» qundy mura, qasietti oryndar men turaqty týrizm boiynsha halyqaralyq konferentsiiasy«Iasaýitaný» ǵylymi baǵytynyń jetistikteri men damý perspektivalaryn talqylaý jáne pikir almasý úshin túrli baǵyttar men mektepterdiń ǵalymdaryna platforma usynyp qana qoimai, Qoja Ahmet Iasaýi kesenesin saqtaý salasyndaǵy ádister, tásilder men sheshimderdi talqylaýǵa arnalyp otyr.
Túrkistannyń rýhani jáne sáýlettik murasy dini jáne qajylyq týrizm aǵymdaryn qalyptastyrýdyń negizi bolyp tabylady. Týristik klasterdi jáne onymen bailanysty mura obektilerin basqarýdyń kúrdeliligi týrizmniń damýyn jalǵastyrýǵa, sonymen birge táýekel aimaqtaryn belgileýge jáne olardyń áserin azaitýǵa múmkindik beretin negizgi normalardy ázirleý qajettiligine ákeldi. Osyǵan bailanysty, Halyqaralyq bastamanyń mańyzdy quramdas bóligi «Kieli mańyzy bar obektilerde turaqty týrizmdi damytý» Túrkistan Deklaratsiiasyn qabyldaý bolyp sanalady.
