Foto: Gov.kz
Búgin Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary Beisen Tájibaev Shardara aýdanyna jumys saparymen bardy. Issapar barysynda aýdan ákimi Arman Qarsybaevpen jáne jaýapty ókildermen birge aýdandaǵy maqta qabyldaý pýnktteri men zaýyttaryn aralap, sharýalarmen kezdesti, dep habarlaidy «Ult aqparat».
Diqandarmen kezdesýde osy salany damytý baǵytynda usynystar men máseleler aityldy.
– Ózderińizben arnaiy kezdesip, «aq altynǵa» qatysty máselelerdi talqylaýǵa kelip otyrmyz. Óńir basshysy Darhan Amangeldiulynyń tapsyrmasymen oblysta maqta klasterin qalyptastyrý boiynsha jumystar júrip jatyr. Árine, bárimizdi biylǵy baǵa máselesi alańdatyp otyr. Baǵa eksportqa, naryqqa táýeldi. Ony jaqsy bilesizder. Basty maqsatymyz – osy ósimdikti ekken sharýalarǵa barynsha qoldaý kórsetý. Árbir maqta qabyldaý pýnktterindegi loboratoriialardyń durys jumys isteýin, tarazylardyń taza bolýyn jáne sharýalardyń qarjysyn kelisim boiynsha ýaqtyly berý máselelerin qarap shyǵýdamyz. Jiyn-terim naýqany oidaǵydai ótedi dep oilaimyz, – dedi Beisen Tájibaev.
Kezdesýde diqandar jer, sý, jiyn-terim, ónim baǵasyna qatysty máselelerdi qozǵady. Qazirgi kezde maqta pýnktteri avans retinde qarjy taratyp jatqandaryn, biraq naqty baǵa belgilenbegenin jetkizdi. Al ónimdi qabyldaýshy tarap baǵa turaqtaǵan soń sharýalarmen tolyqtai esep aiyryspaq.
Oblys ákiminiń orynbasary jumys saparynda Dostyq aýyl okrýginde aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerimen kezdesti. Qyzylqum aýyl okrýgindegi «AIIG Qazaqstan» JShS (burynǵy «Nimeks») maqta óńdeý zaýytynyń jumysymen tanysty. Odan keiin Uzynata aýyl okrýgindegi «Berik» sharýa qojalyǵynyń qytailyq tehnologiiamen egilgen «aq altyn» alqabynda boldy. Odan keiin Alataý batyr aýyl okrýgindegi «AISISI» JShS-niń maqta óńdeý zaýytynyń jumysymen tanysyp, osy salanyń ózekti máseleleri boiynsha aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshileriniń usynys-pikirlerin tyńdady. Sonymen birge Uzynata aýyl okrýginde ornalasqan «Shardara maqta» JShS-niń qabyldaý pýnktiniń jumysymen tanysty. Kóksý aýyl okrýgindegi maqta qabyldaý pýnktiniń jai-kúii de baqylandy.
Sharýalarmen kezdesýde aýdan ákimi Arman Qarsybaev jiyn-terim naýqanyndaǵy jaǵdai baqylaýda ekendigin jetkizdi. Búginde Shardara aýdany boiynsha 40 maqta qabyldaý pýnkti bar. Biyl 36 myń tonnadan astam ónim jinalady dep kútilýde.
Aita keteiik, biyl aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ártaraptandyrý aiasynda maqta daqyly oblysta 106 myń gektarǵa ornalastyryldy. Shamamen 300 myń tonnadan astam ónim jinaý josparlanyp otyr. Jalpy ósimdik sharýashylyǵyn memlekettik qoldaý aiasynda, qarjylardyń basym bóligi maqta sharýashylyǵyn damytýǵa baǵyttalýda.
«Tuqym sharýashylyǵyn qoldaý» baǵdarlamasy boiynsha oblys ákimdiginiń usynystary negizinde, Qaǵidaǵa ózgerister engizilip, maqta shitiniń normativteri 1,5 - 2,0 esege deiin ulǵaidy. Tuqym sharýashylyǵyn qoldaýǵa biyl 600 mln. teńge qarjy bólindi. Búgingi kúnge baǵdarlama boiynsha 414,1 mln. teńgege ótinim qabyldanyp, maqta sharýashylyqtaryna 277,2 mln. teńge qarjy bólindi. Bul jalpy qarjynyń 67 %-yn quraidy.
Biyl Ózbekstan Respýblikasy aýyl sharýashylyǵy ministrligi janyndaǵy «Tuqym sharýashylyǵyn damytý ortalyǵy» mekemesimen kelissózder júrgizilip, sapaly (1,9 myń tonna) shitti importtaý kelisilip, 891 tonnasy satyp alyndy. «Mineraldy tyńaitqyshtardyń qunyn sýbsidiialaý» baǵdarlamasy boiynsha, biyldan bastap avanstyq tólem júiesi endirilip, otandyq tyńaitqyshtar 60% (QQS eseptemegende) sýbsidiialanǵan. Oblystyq biýdjetten 7 mlrd. teńge qarjy bólindi. Qarjynyń 69%-y maqta sharýashylyqtaryna tólenip, 62 myń tonna tyńaitqysh engizildi.
Oblys taýar óndirýshileri «Keń dala» jáne «Keń dala 2» nesie baǵdarlamalary boiynsha 18,8 mlrd. teńgege qarjylandyryldy. Onyń ishinde joǵaryda atalǵan salaǵa qatysty sharýalar 8,9 mlrd. teńgege nesielendirilgen (47 %). Biyl maqta sharýashylyqtaryna 4 biýdjettik baǵdarlama boiynsha (9 685 agroqurylymǵa) 5,1 mlrd. teńge qarjy bólindi. Bul jalpy oblystyń ósimdik sharýashylyǵyna bólingen qarjynyń 61%-yn quraidy. Óńirde maqta klasterin damytý baǵytyndaǵy jumys jalǵasady.
