Foto: Túrkistan oblysy ákiminiń baspasóz qyzmeti
Saýran aýdanynda maqta sharýashylyǵyn damytýǵa kúsh salynýda. Joǵary sapaly shitti maqtany ósirip, ony óńdeýge den qoiylǵan. Óńirde maqta-toqyma klasterin qurý boiynsha aýqymdy jumystar júrgizilip jatyr. Bul maqsatta shitti maqtany satýdan bólek, maqta talshyǵyn tereń qaita óńdeýge basymdyq beriledi, dep habarlaidy «Ult aqparat».
Saýran aýdanyna jumys saparymen barǵan Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy «Golden Cotton» maqta qabyldaý jáne qaita óńdeý zaýytynda boldy. Osydan 2 jyl buryn ashylǵan zaýyt 4 gektar aýmata ornalasqan. Joba quny – 789,0 mln. teńge. Munda jylyna 12 myń tonna maqta óńdeidi. Jergilikti turǵyndar jumyspen qamtylǵan. Óndirilgen ónimdi Resei, Belarýs jáne Qytai elderine satýǵa shyǵarady. Byltyr 8 myń tonna maqta ónimin qabyldap, qaita óndegen. Sý únemdeý tehnologiiasynyń kómegimen keler jyly 1 myń gektar jerge joǵary sotty maqta tuqymyn egip, ónim sapasyn arttyrmaq.
Oblys ákimi Darhan Satybaldy sondai-aq saýrandyq jas kásipkermen kezdesti. Isten shyqqan eski qondyrǵyny satyp alyp, jóndegen Saidbek Japparov maqtany qaita óńdeý tsehyn iske qosqan. Jylyna 600 tonna maqtany qaita óńdep, óndirilgen ónimdi Qytai men Túrkiiaǵa satady. Sondai-aq kókónis saqtaityn qoima ashyp qoiǵan. Oblys ákimi jas kásipkerge sáttilik tilep, kásibin keńeitýin quptady.
Túrkistan oblysynda jyl saiyn oblysta 100 myń gektarǵa maqta daqyly egilip, 300 myń tonnadan astam ónim jinalady. Oblysta egistikti ártaraptandyrýda ónimdilikti jańa tehnologiialar esebinen ulǵaitýǵa basymdylyq berilýde.
Túrkistan oblysy elimizde maqta ósiretin jalǵyz óńir. Maqta sharýashylyqtarynda 25 myń agroqurylymdarda 70 myńǵa jýyq sharýalar eńbek etedi. Oblysta jyl saiyn 100 myń gektarǵa maqta daqyly egilip, 300 myń tonnadan astam ónim jinalýda.
Maqta salasyndaǵy negizgi túiitkildi másele baǵa turaqsyzdyǵy. Sebebi elimizde básekege qabiletti toqyma jáne tigin ónerkásibi damymaǵandyqtan, shitti maqtany satý baǵasy eksport naryǵyna táýeldi bolyp otyr. Elimizde maqta talshyǵyn tereń óńdeý boiynsha tek 3 kásiporyn bar, olardyń úlesinde maqta talshyǵynyń qaita óńdelgen kólemi 18% - dan aspaidy.
Osyǵan orai oblysta 2023 jyly «Maqta sharýashylyǵyn damytýdyń jáne maqta-toqyma klasterin qoldaýdyń 2027 jylǵa deiingi óńirlik jol kartasy» bekitildi. Oǵan sáikes 4 baǵyta, egistikti ártaraptandyrý, tuqymmen qamtamasyz etý, jańa tehnologiialardy engizý, maqta klasterin qurý boiynsha aýqymdy jumys júrgiziledi.
Jol kartasyna sáikes, 2027 jylǵa deiin 9 maqta klasterin qurý kózdelýde. Nátijesinde maqta baǵasyna aldaǵy jyldary táýeldilik joiylatyn bolady. Osy maqsatta 2023 jyly Maqtaaral aýdanynda “Cotton Maqta” JShS maqta óńdeý zaýyty jobasy júzege asyryldy. Jobanyń quny 3 mlrd. teńge, jyldyq qýattylyǵy 60,0 myń tonna maqta talshyǵyn shyǵarý. Zaýytta 80 adam jumyspen qamtamasyz etilgen.
Ótken jyly maqta óńdeý zaýyty 40,0 myń tonna shitti maqtany qabyldady. Zaýytty zamanaýi qytailyq tehnologiiamen jaraqtandyrýdyń nátijesinde, kúnine 600-650 tonna shitti maqtany óńdeýge múmkindik berdi.
Budan bólek, oblysta búgingi kúnge, QHR, Ózbekstan investorlarynyń qatysýymen 223,5 mlrd. teńgeni quraityn 2 investitsiialyq jobalar júzege asyrylýda. Atap aitqanda, Maqtaaral aýdanynda «Global Textile Solution» JShS-niń quny 21 mlrd. teńge quraityn «Maqta-toqyma kesheni jáne logistikalyq hab qurý» jobasy júzege asyrylyp jatyr. Joba negizinde 2000 jańa jumys oryndary ashylady. Jobanyń qýattylyǵy – 160 myń tonna. Joba 2026 – 2027 j.j. tolyq tsiklde iske qosylady.
Sondai-aq Jetisai aýdanynda quny 7,6 mlrd. teńgeni quraityn jylyna 7500 tonna iirilgen jip fabrikasyn salý boiynsha «TST JETISAY TEXTILE» JShS-niń jobasy júzege asýda. Kásiporynda 200 jańa jumys orny qurylady.
Ár kásipker óndiris ornynyń ainalasyn qorshap, tal egý kerek. Kásiporyndardyń jumysyn pysyqtaǵan Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy ónerkásiptik aimaqtaryn kógaldandyrýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, kásipkerlerge zaýyt mańyn retteýdi mindettedi. Kásipkerlerdi óndiristi keńeitip, tereń óńdeýge kóshýdiń mańyzdylyǵyn túsindirdi.
Saýran aýdany, Shaǵa aýyldyq okrýgi, Qazaqstannyń HHH jyldyǵy eldi mekenindegi JShS «EURO BETON» beton zaýyty beton buiymdarynyń barlyq túrlerin shyǵarady. Tórt jyl buryn irgetasy qalanǵan zaýyt 2,5 gektar jerde ornalasqan. Otandyq ónimnyń baǵasy qoljetimdi. Suranys ta joǵary. Zaýytta 100-ge jýyq jergilikti turǵyn jumys isteidi.
Saýran aýdany oblys ákiminiń jiti baqylaýymen óndiris aimaǵyna ainalýda. 2030 jylǵa deiin aýdanda 53,1 mlrd. teńgeniń 85 jobasyn iske asyrýdy josparlanǵan. Atap aitqanda, toqyma buiymdaryn óndirý, tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarý jabdyqtaryn shyǵarý, jihaz, plastmassa buiymdar óndirý, qurylysqa qajetti materialdaryn shyǵaratyn zaýyt, fabrikalar jumys bastaidy. 2,5 myńǵa jýyq jańa jumys oryndary ashylyp, kiris artpaq. Óndiris alańdary qurylady.
