Túrkistan oblysynda týyndaǵan maqta máselesin sheshý maqsatynda Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldynyń tóraǵalyǵymen alqaly jiyn ótti.
Oǵan Syrtqy ister ministrligi, Investitsiia komitetiniń tóraǵasy Ardaq Zebeshev, Saýda jáne integratsiia ministriniń orynbasary Qairat Tórebaev, QR Aýyl sharýashylyǵy ministriniń orynbasary Baǵlan Bekbaýov, QR Parlament májilisiniń depýtattary Qainar Abasov pen Syrym Ertaev arnaiy qatysty. Sondai-aq maqta zaýyttarynyń basshylary men diqandar da boldy.
Basqosýda jyl saiyn qaitalanatyn ózekti máseleni sheshýdiń birneshe joly usynyldy.
– Biyl maqta baǵasy naqty belgilenbei ári turaqsyz bolyp, saldary osy saladaǵy agroqurylymdardyń narazylyqtaryn týdyrdy. Buǵan maqta salasynyń shikizat kúiinde eksportqa baǵyttalyp, óńirde toqyma tigin klasterin damytý tiisti deńgeide qolǵa alynbaýy da sebep bolýda. Atalǵan másele jylda qaitalanady. Osyǵan bailanysty agroqurylymdardy qoldap, máseleni júieli sheshýdiń jolyn qarastyrǵan jón. Bizdiń sharýalar sheteldik treiderlik kompaniialarǵa táýeldi bolyp otyr. Bul másele jylda qaitalanýda. Búgin birinshi kezekte osy saladaǵy barlyq problemany talqylap, qorytyndy jasaý úshin jinalyp otyrmyz. Aldaǵy ýaqytta usynystardy naqtylap, ortalyq úkimettik organ basshylaryn óńirge shaqyramyz. Sharýalarmen, maqta zaýyty basshylarymen taǵy da kezdesemiz. Biz óńir sharýalarynyń óz jumysyn júrgizip, otbasylaryn asyraýlaryna qolaily jaǵdai qalyptastyrýǵa múddelimiz, – dedi Darhan Satybaldy.
Shitti maqta salasy tek shikizat kúiinde eksporttalatyndyqtan maqta baǵasy sheteldik treiderlik kompaniialarǵa táýeldi. Osydan arylý maqsatynda jáne sheteldik treiderlik kompaniialardan táýelsiz jumys isteý úshin óńirde maqta klasterin damytýdy qolǵa alý qajet. Bul jóninde Úkimettiń aldaǵy kezekti otyrysynyń kún tártibine qaraý úshin usynys engiziletin bolady. Osyǵan ortalyq atqarýshy organdarǵa birqatar máselelerdi nazarǵa alyp, oń sheshilýine yqpal jasaýy suraldy. Óitkeni maqta máselesin tek oblys ákimdigi deńgeiinde sheshý múmkin emes. Ony kásipkerler de málimdep, saladaǵy problemalar boiynsha oilaryn ashyq aitty.
Elimizde maqta klasterin, jeńil ónerkásip (toqyma, tigin) salasyn damytý maqsatynda «Maqta salasyn damytýdyń» memlekettik baǵdarlamasynyń qabyldaý, investitsiialyq sýbsidiia arqyly maqta óńdeý zaýyttaryn, qaita tereń óńdeýdi onyń ishinde toqyma, tigin fabrikalaryn salý men keńeitý, qural-jabdyqtaryn alý, rekonstrýktsiialaý jónindegi jańa pasportyn engizip, investitsiialyq shyǵyndy 50% óteý múmkindikterin qarastyrý usynyldy.
Maqta talshyǵynyń baǵasyn anyqtap, maqta zaýyttarynan satyp alý múmkindikterin usyný jaǵy da aityldy. Sonymen birge «Agrarlyq nesie korporatsiiasy» AQ jáne ekinshi deńgeili bankter arqyly jeńildetilgen uzaq merzimdi úlken kólemdegi nesie berýdi qarastyrý máselesi kóterildi.
«Qazaqstan temir joly» UK» AQ-na maqta talshyǵyn eksportaýshy kásipkerlerge úshin Maqtaaral - Dostyq (Alashankoý) stantsiialarynyń aralyǵynda qajetti kólemde vagondy merziminde bólý jáne maqta talshyǵyn tasymaldaý shyǵynyn 50% tómengi baǵada belgileý usynyldy. Saýda jáne integratsiia ministrligine maqta talshyǵyn eksporttaý kólemin ulǵaitý jáne investorlardy qoldaý maqsatynda temir jol, júk kóligi tarifterin 50% tómendetý múmkindikterin qarastyrýdy, Syrtqy ister ministrliginiń Investitsiia komitetine maqta talshyǵyn importaýshy elderdegi (Túrkiia, Qytai, Belorýs, Resei, Chehiia, Ózbekstan, Moldova, Latviia, Belgiia, Germaniia t.b.) elshiliktermen birlesip, maqta klasterin damytý úshin investorlar tartý máselesi kóterildi.
Túrkistan oblysy – respýblikada maqta daqylyn ósiretin elimizdegi birden-bir óńir. Bul salada 25 myńǵa jýyq agroqurylym eńbek etedi. Biyl maqta daqyly 126,3 myń gektarǵa egilip, 330,3 myń tonna ónim jinaý josparlanýda. Búgingi kúnge 305 myń tonna nemese 93% jinaldy. Shitti maqtany qabyldaý úshin 22 maqta óńdeý zaýytynyń 187 maqta qabyldaý beketi jumys istep tur. Zaýyttar shitti maqtany 200 - 250 teńgeden aldyn ala tólem jumystaryn júrgizýde. Bul agroqurylymdardyń ózindik shyǵynyn aqtamai otyr.
Biyl shitti maqtany satyp alý baǵasy tómen bolyp, agroqurylymdardyń narazylyqtaryn týdyrdy. Onyń negizgi sebebi – álemde bolyp jatqan geosaiasi jaǵdailarǵa bailanysty logistikalyq jeliler kúrdelenip, tasymaldaý shyǵyndary birneshe ese ósti. Bul maqta satyp alýshy sheteldik kompaniialardyń (treiderlerdiń) Qazaqstan naryǵyna suranystaryn tómendetip, shitti maqta baǵasynyń turaqsyzdyǵyna alyp keldi.
Shitti maqtanyń ótkizý baǵasy álemdik naryqtaǵy maqta talshyǵynyń baǵasyna tikelei táýeldi jáne Liverpýl maqta birjasynyń indeksine sáikes belgilenedi. Búgingi kúnge Liverpýl birjasynda orta talshyqty maqta baǵasynyń 1 tonna baǵa kórsetkishi 93,75 indeks, iaǵni shitti maqtanyń boljamdyq baǵasy 231,9 myń teńgeni qurap otyr.
