Foto: mastera-remonta.com
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen ótken jyly Qazaqstanda 18,96 mln sharshy metr turǵyn úi salyndy. Bul – Qazaqstan táýelsizdik alǵannan beri turǵyn úi qurylysyndaǵy rekordtyq kórsetkish. Al biyl 19 mln sharshy metr turǵyn úi salynady dep josparlanǵan. Osy oraida Ult.kz tilshisi osy jyly úi baǵasy qandai bolatynyn jáne memlekettik baǵdarlamalardaǵy ózgeristerdi anyqtap kórdi.
Turǵyn úi zańnamasy
Byltyr qarasha aiynda Prezident «Turǵyn úi zańnamasyn reformalaý týraly» Zańǵa qol qoidy. Ol azamattardyń turǵyn úi jaǵdaiyn jaqsartýǵa memlekettik qoldaý kórsetý tetikterin jetildiredi. «Otbasy banki» «Bir tereze» qaǵidaty boiynsha muqtaj azamattar arasynda turǵyn úidi tirkeý jáne bólýmen ainalysatyn tolyqqandy damý institýtyna ainaldy.
Byltyr «Naýryz» jáne «Otaý» memlekettik baǵdarlamalary aiasynda 2024 jyly 10 myńǵa jýyq otbasy turǵyn úi jaǵdaiyn jaqsartty. 64 myńǵa jýyq otbasyna memleket 1 trln teńge bólgeni belgili. Memleket jaldaý aqysyn sýbsidiialaý jáne jeńildetilgen ipotekalyq nesieler berýdi áli de jalǵastyrady. Al biiyl elimizde 19 mln sharshy metr nemese 175 myń turǵyn úi, 2029 jylǵa qarai 111 mln sharshy metr baspana salý josparlanyp otyr.
Úi baǵasy qymbattai ma?
Qurylys materialdarynyń qymbattaýy baspana baǵasyna yqpal etti. Keibir óńirlerde turǵyn úige suranys usynystan asyp túsedi. Ónerkásip jáne qurylys vitse-ministri Qýandyq Qajkenovtyń sózinshe, ipotekasy bar adamdardyń bank aldyndaǵy mindettemeleri sol kúii qalady.
Foto: gosekspertiza.kz
«2024 jyly áleýmettik turǵyn úidiń bir sharshy metri – 300–350 myń teńge aralyǵynda. Qazir baǵany qalyptastyrý ortalyǵymen birlesip, 2025 jyldy eseptep jatyrmyz. Qazaqstan boiynsha qurylys materialdarynyń baǵasyna qatysty aqparatty jinaǵan soń tolyq málimetti taratamyz. Sebebi úidiń baǵasy qurylys materialdaryna bailanysty», – deidi Q.Qajkenov.
Vitse-ministr dollardyń kóterilýine bailanysty 2025 jyly baspana baǵasy da ózgeretinin atap ótti. Ipotekasy barlar o basta kelisimshartqa qol qoiǵan kezde alǵan mindettemeleri boiynsha nesie tóleidi. Bul jerde eshqandai jańashyldyq joq.
Foto: inbusiness.kz
Investitsiia jáne jyljymaityn múlik naryǵynyń sarapshysy Lev Tetin de naryqtaǵy úi baǵasynda kúrdeli ózgerister bolmaitynyn aitady. Onyń sózinshe, biyl da baspana baǵasy baiaý, biraq turaqty túrde óspek. Oǵan suranys, infliatsiia jáne páterdiń ózindik qunynyń ósýi yqpal etedi.
«Kelesi jyly injenerlik jeliler jetpeýi múmkin. Búginde JEO aitarlyqtai belsendi jóndelip jatqan joq. Budan basqa elektr qýatynyń, aǵyndy sýlardy tazartý qondyrǵylarynyń jetpeitinin baiqap otyrmyz. Jańa ýchaskelerdi infraqurylymdyq jelilermen qamtamasyz etý faktory turǵyn úidi paidalanýǵa berý kóleminiń azaiýyna áser etýi múmkin», – deidi Lev Tetin.
Memlekettik baǵdarlamalar
Qazaqstanda iske asyrylyp jatqan negizgi turǵyn úi baǵdarlamalarynyń biri – «7–20–25». Bul baǵdarlamaǵa biyl birshama ózgeris engizildi. Naqty aitqanda, 2025 jyldyń 1 qańtarynan bastap ipoteka rásimdeý úshin qaryz alýshy men onyń jubaiynyń sońǵy 18 aida baspanasy bolmaýy kerek. Degenmen baspananyń bolmaýy týraly talap 15 sharshymetrden az jataqhana bólmelerge qatysty emes. Sonymen qatar bul baǵdarlamaǵa bir adam bir-aq ret qatysa alady. Bul baǵdarlama boiynsha baspanany «TsentrKredit banki», Freedom Bank, «Halyq banki», RBC Bank, «Altyn bank», ForteBank, «Eýraziialyq bank» arqyly rásimdeýge bolady. 7%-ben beriletin bul baǵdarlamanyń alǵashqy jarnasy 20%-dan bastalsa, nesie merzimi 25 jylǵa deiin. Baspanany alatyn qalaǵa qarai baǵasy da ártúrli bolady. Mysaly, Astana, Almaty, Aqtaý, Atyraý, Shymkent qalalarynda turǵyn úidiń eń joǵarǵy quny 25 mln teńge bolsa, Qaraǵandy, Túrkistanda – 20 mln, al bas aimaqtarda – 15 mln teńge.
Kelesi «Baqytty otbasy» baǵdarlamasy kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasylarǵa, múmkindigi shekteýli balalardy tárbielep otyrǵan otbasylarǵa arnalǵan. 2%-ben beriletin bul baǵdarlamanyń alǵashqy jarnasy 10%-dan bastalsa, maksimaldy nesie somasy 15 mln teńgege deiin barady.
Al «Otbasy bank» arqyly beriletin «Shańyraq» baǵdarlamasy 5%-ben berilse, onyń da alǵashqy jarnasy 10%-dan bastalyp, jalpy nesie 20 jylǵa deiin beriledi.
Sondai-aq jastarǵa arnalǵan óńirlik baǵdarlamalar da bar. Atap aitqanda, «Almaty jastary», «Astana jastary», «Alataý jastary» jáne t.b. Bul baǵdarlamalar jas mamandar men otbasylarǵa turǵyn úi satyp alý múmkindigin beredi. 5–10%-ben beriletin bul baǵdarlamanyń bastapqy jarnasy qalasyna qarai 10–20% shamasynda qubylady. Al jalpy, nesie 25 jylǵa deiin beriledi.
Foto: homsters.kz
Memlekettik baǵdarlamanyń biri – «Jas otbasy». Bul baǵdarlama jas otbasylardy turǵyn úimen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan, bastapqy jáne qaitalama naryqtan turǵyn úi satyp alýǵa nemese jeke úi salýǵa bolady, nesie 25 jylǵa deiin, 6%-ben beriledi. Alǵashqy jarnasy 20% bolsa, maksimaldy nesie somasy 20 mln teńge.
Al «Otaý» baǵdarlamasy sońǵy 5 jylda atynda baspana bolmaǵan azamattarǵa arnalǵan. Eger úidi dál osy baǵdarlamamen Almaty, Astana qalalarynan alsańyz, osy qalalarda turaqty tirkeýińiz bolýy qajet. Bul baǵdarlama nesieni 9%-ben 19 jylǵa berse, alǵashqy jarnasy 20% bolady. Al nesie somasy iri qalalarda 30 mln teńge, basqa óńirlerde 18 mln teńge.
Sondai-aq biyl «Naýryz» baǵdarlamasynyń talaptary da ózgerdi. Endi jobaǵa qatysý úshin depozitte keminde 2 mln teńge bolýy qajet. Baǵdarlama halyqtyń áleýmettik osal toptary úshin – 7%-ben, turǵyn úige muqtaj retinde esepte turǵan azamattarǵa 9%-ben beriledi. Bul baǵdarlama boiynsha turǵyn úidi Astana, Almaty qalalarynan 36 mln teńgege, basqa óńirlerden 30 mln teńgege 19 jylǵa deiin ala alasyz.
Jumys isteitin áielderge arnalǵan «Umai» ipotekalyq baǵdarlamasy qaita iske qosylyp otyr. Alaida jobaǵa qatysý úshin qoiylatyn kiris boiynsha talap ózgergen. Endi kiristiń maksimaldy somasy – 900 000 teńgeden asa somaǵa deiin ulǵaityldy. Iaǵni shamamen osy somaǵa deiin tabysy bar tulǵalar baǵdarlamaǵa qatysa alady. Alaida paiyzy eń kóp baǵdarlamanyń biri osy – 4,4% (jyldyq tiimdi syiaqy mólsherlemesi 15,4%-dan bastap). Baǵasy 30 mln teńgege deiingi úidiń alǵashqy jarnasyn 20%-yn tólep alýǵa bolady.
Aqbota Musabekqyzy
