Túlkibas stansasynda Ájibai Sabýrov esimdi zeinetker aǵa turady. Bir súisinerligi, jasy jetpiske kelip qalsa da aǵamyz áli baqýatty, júrisi shiraq. Qashan kórseń de, áldebir jumyspen qaýyrt júrgenin baiqaisyń. Ómiri ózgege úlgi bolarlyqtai aǵamyzdyń búgingi sharýashylyqtaǵy eńbegin aita ketkendi jón kórdim.
1949 jyly Qaraqalpaqstanda dúniege kelgen ol kisiniń jastyq shaǵy tym aýyr bolypty. Áke-shesheden erte aiyrylǵan ony aǵaiyndary jetim balalar úiine tapsyrǵan. Qujattary durys bolmai mektep tabyldyryǵyn keshirek attaǵan bala zerektiginiń arqasynda sabaqty jaqsy oqypty. On jyldyqty qatarynyń aldy bolyp támamdaǵan ol joǵary oqý ornyna túsip, zańger-ekonomist mamandyǵyn alyp shyǵady. Ájekeńniń mamandyǵy zańger bolsa da, ózi aýyl sharýashylyǵy salasyna beiim bolǵandyqtan osy salaǵa bet burady. Uzaq jyldar Qaraqalpaqstan Respýblikasy Aýyl sharýashylyǵy ministrligindegi josparlaý basqarmasynda qyzmet atqarady. Keńes Odaǵy ydyrap, el táýelsizdigin alǵan soń Sabýrovtar otbasy atajurty, ózderiniń tarihi atamekeni – Qazaqstanǵa bet túzeidi. Árine, bir elden ekinshi elge kóship kelgen adamǵa jańa ortada beitanys adamdarmen til tabysý ońai sharýa emes. Degenmen, qonaqjai Túlkibas halqy jańa kóship kelgen otbasyny jatyrqamai jaqsy qarsy aldy.
Sonymen, jumyssyz bir sát qarap otyra almaityn tynymsyz aǵamyz jergilikti ákimdikke baryp, ózin tanystyryp, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy eńbek tájiribesimen bólisedi. Sol kezdegi aýdan ákimi Asqar Beisenbaev tarihi otanyn ańsap kelgen qandasymyz Ájibai aǵamyzǵa túsinistikpen qarap, sharýashylyǵyn damytý úshin jer berip, diqanshylyqpen ainalysýyna bar jaǵdaidy jasaidy. Osylaisha, Túlkibastyń tórinen jer alyp, kókónis ósirýmen ainalysyp, jumysty dóńgeletip alyp ketedi. Qazir Sabýrovtar otbasy «Mirosh» óndiristik kooperativin quryp, mal sharýashylyǵyna den qoiǵan.
Kooperativte 54 múshe bar. Onyń 18-i qazirgi tańda jeńildetilgen nesie alyp, mal bordaqylaýmen ainalysyp keledi. Búginde qaramaǵynda 40-tan astam qara mal bar. Onyń otyzy saýyndy siyr. Kelinderi, balalary, nemereleri, barlyǵy jabylyp 30 siyrdy saýyp, Azattyq aýylyndaǵy sút, mai, qaimaq óndiretin zaýytqa tapsyryp turady. Odan bólek 28 jylqy bar. Etti mol beretin jylqylardy 1-1,5 jas kezinen Reseiden ákelip, bordaqylaidy.
Onyń eńseli úlken úiiniń ainalasy túrli qora-jailarǵa toly. Munda bordaqylanatyn jylqylar, saýylatyn siyrlar, asyl tuqymdy buqalar bólek-bólek jaiǵasypty. Biz kelgende aǵamyzdyń kishkene nemeresi, 6-synypta oqityn Nurqanat eki jasar gereford, aberdin-angýs asyl tuqymdy múiizsiz, iri qaralarǵa shóp salyp júr eken.
– Bul – asyl tuqymdy buqalar. Qoldaǵy saýyn siyrlardy osy buqalarmen uryqtandyryp, odan iri tólder alyp júrmiz, – dedi Ájekeń bizdiń buqalarǵa qyzyǵa qarap turǵanymyzdy baiqap. Kelesi qorada aǵamyzdyń qoldaǵy kelini Altynai siyr saýýdy jańa bastapty. Senbi, jeksenbi kúnderi Ájibai aǵamyzdyń ózge uldary men kelinderi kelip, qolǵabys jasap, jumystaryn jeńildetip ketedi eken.
– Shynyn aitqanda, osynshama malǵa qaraý ońai emes, – deidi keiipkerimiz sharýashylyǵymen tanystyra júrip, – Bizdiń jumys tańerteńgi saǵat 5-ten bastalyp, túnniń bir ýaǵyna deiin jalǵasady. Qoldaǵy malǵa kúndelikti jem-shóbin, sýyn berip, astyn tazalap turý da úlken sharýa. Sondyqtan, bizde ýaqyt tapshy. Maldy tastap eshqaida da kete almaimyz. Tipti, qartaiýǵa da ýaqyt joq, – deidi ázildei kúlip.
– Iá, Allanyń bergen 9 perzentine rizamyn. Bul iske men basshylyq jasaǵanymmen, bar jumys solardyń moinynda. Odan soń maǵan únemi qoldaý bildirip, kásipkerlik salasyna bar jaǵdaidy jasap kele jatqan Túlkibas aýdanynyń ákimi Nurbol Turashbekovke, Túlkibas poselkelik okrýginiń ákimi Baýyrjan Ahmetovke de sheksiz rizamyn. Osy azamattardyń qamqorlyǵynyń arqasynda kelesi jyly úsh gektardai jer alyp, mal soiý tsehyn ashýdy da josparlap otyrmyz. Munyń ári mal bordaqylaýmen ainalysatyn jergilikti azamattarǵa da tiimdi bolary sózsiz. Mine, bizdiń bar tirshiligimiz osyndai, – deidi Ájekeń.
Toǵyz perzentti dúniege ákelgen ataidyń ómirlik jary Marýsia Joldasbaeva da 28 jyl muǵalim bolyp, bala tárbiesimen ainalysqan. Búginde úidegi sharýashylyq jumystaryna balalaryn bir kisidei jumyldyryp otyrǵan aqyldy anaǵa biz de riza boldyq.
Oryntai KÓMEKOV, Túlkibas aýdany.
"Ońtústik Qazaqstan"
