Sońǵy jyldary AgTech atymen taralǵan tehnologiia agroónerkásip salasynyń bet-beinesin túbegeili ózgertti. 2015 jyly agrosalaǵa quiylǵan investitsiia mólsheri 4.6 milliard AQSh dollaryna jetti. Alaida, halyq sany kóbeiip jatqandyqtan shikizatqa qajettilik kóbeimese, azaimaq emes. Al jaqynda jasalǵan zertteýlerge súiensek, 2030 jylǵa qarai agrosalanyń óndiris qýatyn 60%-ǵa kóterý kerek.
Oǵan qalai qol jetkizbekpiz? Bir ǵana jaýap bar, ol – fermerler men tamaq ónerkásibindegi adamdardyń tsifrly tehnologiianyń tilin meńgerýi. Sol kezde ǵana óndiris qýatyn birneshe ese arttyrýǵa bolady. Tehnologiianyń qoldanylý aiasy keńeigen kezde agroónerkásip jańa deńgeige kóterileri anyq.
Esepteýish tehnologiialar jáne sensorly quraldar
Agroónerkásipke esepteýish tehnologiialar jelisin (ETJ) qosý jaqsy nátije beredi. Ásirese, ETJ-niń tamaq óndirisi sektorynda úlken áleýeti bar. Cisco jasaǵan zertteýlerge sáikes, ETJ-nyń agroónerkásipke kirýine 14,4 trillion AQSh dollary ketedi. ETJ arqyly agrarlyq saladaǵy resýrstardy sensorly quraldardyń kómegimen jinaýǵa, tekserýge jáne taratýǵa bolady.
Sýretti tanityn tehnologiiamen jabdyqtalǵan sensorlar egistik alqabynyń strategiialyq mańyzdy aimaqtaryna ornalastyrylady. Nátijesinde fermerler egistikti kez kelgen ýaqytta, kez kelgen jerden baqylai alady. Sensorly qurylǵylar fermerlerge mańyzdy málimetterdi jiberedi. Diqandar soǵan bailanysty egistikke qandai kútim jasalý kerektigin sheshedi. Rasynda arnaiy qosymsha arqyly baqshadaǵy kókónister men jemisterdiń qaisysyn sýaryp, qaisysyna qosymsha tyńaitqyshtar berý kerektegin bilsek, alatyn ónim áldeqaida kóp bolatyn edi. Al úlken egistik alqabyndaǵy ETJ sensoralarynyń jumysy da sondai bolmaq jáne ol óte úlken aýmaqty baqylaýda ustai alady. Bul tamaq óndirisindegi ysyrapty azaityp, ónimdilikti arttyrady.
ETJ jáne tehnikaǵa ornatylǵan sensorlar
Atalmysh tehnologiiany egistik alqaptaryna ornalastyrǵan siiaqty, sensorlardy agrosaladaǵy tehnikanyń jaǵdaiyn baqylaý úshin de qoldanýǵa bolady. Soǵan sai traktorlar men basqa da agrotehnika kóptegen sensormen jabdyqtalady. Keibir sensorlar taýly-qyratty jerlerdi GPS-tiń kómegimen baqylaidy. Al keibireýleri alynatyn túsimdi esepteýge jáne tirkeýge arnalǵan. Tipti traktorlardy qai ýaqytta jóndeý kerektigin qadaǵalaityn qurylǵylar da bar. Jalpylama aitqanda, mundai sensorlar aýyr tehnikanyń barynsha paidaly ári uzaq qoldanylýyn qamtamasyz etedi.
Drondar jáne egistikti baqylaý
Eger sizdiń shaǵyn baqshańyz bolsa, ondaǵy jaǵdai únemi kóz aldyńyzda bolady. Biraq iri egistik alqaptary shaqyrymdarǵa sozylǵandyqtan, alqapty kóre alý úshin qustyń ushý biiktigine kóterilýiń kerek. Ol úshin ár fermerde eń azy bir tikushaq bolý kerek. Al tikushaq ornyna dron qoldanatyn bolsaq, sharýalar aqsha únemdei alar edi. Sebebi, drondar tikushaqtan áldeqaida arzan. Sońǵy ýaqytta AQSh-ta drondar jaqsy qoldanylyp, egistikti qurǵaqshylyq pen basqa da qaýipti tabiǵi ziiankesterden qorǵaýǵa múmkindik aldy. Dron túsirgen daqyldyń 3D sýretterin saraptamadan ótkizý arqyly topyraqtyń sapasy men jaǵdaiyn saralaýǵa bolady.
Sonymen qatar drondar egistiktiń ústine himiialyq dárilerdi sebýge qoldanyldy. Olar dári-dármekti sepken kezde topyraqtyń tómengi qabatyna ótpeitindei, óte muqiiat jasaityn. Jaqynda jasalǵan zertteýlerge sai, drondar basqa mashina túrlerimen salystyrǵanda dárini bes ese tiimdi sebedi eken.
Diqanshylyq jáne robottar
Robottar men jasandy intellektiniń basqa indýstriiada qoldanylǵany siiaqty, olar agroónerkásiptiń de óndiris áleýetin birneshe ese kótere alady. Dj. Dirdiń jasaǵan zertteýleri boiynsha, sýlandyrýǵa jáne aramshóp julýǵa arnalǵan robottar himiialyq dáriniń qoldanysyn 90%-ǵa deiin azaitady eken.
Sol siiaqty ózge de startaptar lazer men kameranyń kómegimen aramshópterdi julýdy tájiribeden ótkizip jatyr. Bul robottar egistiktiń ishinde ózi jol taýyp, aramshópti adamdardyń aralasýynsyz jula alady. Keibir robottar kóshetter men dánderdi egýmen ainalysyp, qolmen jasalatyn jumysty avtomattandyrady. Aldyńǵy býyn robottary úshin múmkin emestei kóringen jemister men jańǵaqtardy jinaý protsesin de qazirgi robottar atqarady.
Radiojiilikterdi sáikestendirý sensorlary men treking
Radiojiilikti sáikestendirý sensorlary daqyldar jinalǵan soń, onyń egis alqabynan dúken sórelerine deiingi jolyn baqylaidy. Nátijesinde, tutynýshylar satyp alǵan tamaǵynyń dúken sóresine qalai kelgenin kórip, bile alady. Osy siiaqty tehnologiia tutynýshylardyń óndirýshilerge degen senimin arttyryp, olardyń únemi taza ári balǵyn ónim usynýyna uqyptylyqpen qaraidy.
Alaida bul óndirýshilerdi E tiptegi turaqtandyrǵyshtardy qoldanýdan alystatpaidy. Degenmen ol shamadan tys qoldanylǵan bolsa, óndirýshini anyqtap, ónimdi keri qaitarýǵa bolady. Sol siiaqty koli men ziiandy bakteriialardyń bizdiń dastarhanymyzǵa túsýine jol bermei, tamaqtan ýlanýdyń deńgeiin túsirýge kómektesedi.
Osyndai treking júiesi tutynýshylardyń ónim sapasyna qatysty kúmánin azaitady. Al fermerler úshin taýarynyń baqylaýda bolǵany belgili bir jeńildik sezimin syilaidy. Osydan keiin olar óz óniminiń taza ekendigine kepildik beretin bolady.
Kompiýterlik sana men saraptama
Osy saladaǵy eń innovatsiialyq jańalyq dep kompiýterlik sana men joǵary deńgeidegi saraptamanyń qoldanysqa engenin aitýǵa bolady. Ony diqandar daqyldy egýden buryn qolǵa alady. Kompiýterik sana qai daqyldyń qai qasieti men sorty naryqta úlken suranysqa ie bolatynyn anyqtaidy. Baǵdarlamanyń kúshimen álemniń barlyq túpkirinde jeri men klimatyna sáikes keletin daqyl túrlerin usynady.
Kompiýterlik sananyń algoritmderi agroónerkásipte de qoldanys tabady. Algoritmder qai taýardyń jaqsy suranysqa ie bolyp, qai taýardyń keri qalǵanyn aita alady. Osylaisha, bolashaqtaǵy agrosalany qai baǵytta damytý kerektigine boljam jasai alamyz.
Agronomiianyń bolashaǵy tsifrlyq tehnologiianyń keń qoldanylýyna tikelei bailanysty. Diqandar men fermerler árbir iske qosylǵan tehnologiianyń paidasyn kórip, qorshaǵan ortany qorǵaýǵa mán beretin bolady. Sáikesinshe, jaqsy túsim alyp, daqyldardy ósirýdiń, kútý men jinaýdyń tiimdi joldaryn tabady. Qazirgi adamdar qalai úzdiksiz damysa, agrosaladaǵy ádister de damýy kerek. Endigi kezekte, tehnologiianyń kómegimen dastarhanymyzǵa sapaly ónimder qoiyp, diqandardyń da óz jumysyna riza bolatyn ýaqyty keldi.
Maqalanyń túpnusqasy: forbes.com
