Foto: Getty images
AQSh prezidenti Donald Tramp pen Resei basshysy Vladimir Pýtin seisenbi, 18 naýryzda telefon arqyly eki saǵattan astam sóilesip, Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵysty toqtatýdy talqylady. Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵysty «30 kún ishinde bir-biriniń energetikalyq infraqurylymyna shabýyl jasamaý» týraly Tramptyń usynysynan keiin Resei tarapy Pýtinniń keliskenin jáne dereý Resei armiiasyna osyǵan bailanysty áreketterdi toqtatýdy buiyrǵanyn aitty.
Sarapshydan:
AQSh pen Resei aldymen «erejelerdi» bekitip, sodan keiin Ýkraina men Eýropaǵa eskertedi
Foto: Qanat Qaharuly, sarapshy
AQSh prezidentti Tramp Resei basshysy Pýtinmen soǵysty toqtatý týraly kelisimge keletinin jáne ol AQSh pen Resei arasynda eki jaqty bolatynyn aitqan edi. Bul kelisimde Ýkraina jáne Eýropalyq Odaq bolatyny aitylmady. Sodan bolar, ótken aptada Frantsiia prezidenti Emmaniýel Makron AQSh-tyń qatysýynsyz, táýelsiz túrde Parijde 30-dan astam eldiń joǵary laýazymdy áskeri sheneýnikterimen shuǵyl kezdesý uiymdastyryp, Ýkrainada atysty túpkilikti toqtatýǵa járdemdesý úshin «Qoldaý kórsetý koalitsiiasyn» qurýmen este qaldy. Olar sondai-aq Ýkrainaǵa soǵystan keiingi kepildik josparyn berýge sheshim qabyldady, bul – Zelenskii asyǵa kútken «qaýipsizdik kepili».
Álbette, Tramp bul kelissózderdiń basty keiipkeri. Biraq qazir Makron atysty toqtatýǵa kómektesý úshin «erikti Alians» qurýǵa Odaqtaǵy elderdi jinady. Bul Eýropalyq Odaqtan AQSh alystasa, osy toptyń «serkesi» kim ekenin kórsetti.
Tramp Ýkrainany jáne Eýropa elderin kelissóz ústeline jaqyndatqysy kelmeidi. Óitkeni olar Reseige kóbirek talaptar qoiatyny anyq edi. Kelissózge Eýropa men Ýkraina qosylsa, bul qazirgiden áldeqaida qiyn bolady jáne ol AQSh-tyń «tez arada atysty toqtatý» talabyna sai kelmeidi. Osylaisha, bul telefondaǵy kelissóz burynǵydai Pýtin men Tramp arasyndaǵy kelissóz boldy. AQSh pen Resei aldymen «erejelerdi» anyqtady, sodan keiin Ýkraina men Eýropany habardar etti.
Resei armiiasynyń maidan shebin qamtamasyz etý úshin «qaýipsiz tasymaldaý ýaqyty» berildi.
Syrttai qaraǵanda bul Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵysty toqtatý jolyndaǵy úmitti qadam bolǵanymen, faktiler basqasha. Óitkeni Ýkraina sońǵy eki aida Reseidiń ishki munai qubyrlary men logistikalyq stantsiialaryna shabýyl jasaýǵa kúsh-jigerin jumyldyrdy. Mundaǵy maqsat – Reseidiń aldynǵy shep maidandaǵy aýdandarǵa janarmai, oq-dári jáne basqa da qarý-jaraqtardy tasymaldaýyna jol bermeý boldy.
Endi Tramp energetikalyq infraqurylymǵa shabýyl jasaýǵa jol bermeýge kelisti. Degenmen soǵysty tolyǵymen toqtatý múmkindigine tolyqtai ie bolǵan joq. Bul Resei armiiasynyń maidan shebin qamtamasyz etý úshin «qaýipsiz tasymaldaý ýaqyty» bar degendi bildiredi. Bul Ýkraina úshin timdi emes.
Tramp pen Pýtin áńgime barysynda Resei – Ýkraina soǵysynda atysty toqtatý men beibitshilik qajet ekenin atap ótkeni, eki jaqtyń da onyń «turaqty beibitshilikpen» aiaqtalýy kerektigin jáne «beibitshilikke jetý úderisi energiia men infraqurylymdaǵy, teńizdegi atysty toqtatýdy jáne Qara teńizde turaqty bitimge qol jetkizý boiynsha tehnikalyq kelissózderden bastalatynyn» aitty. Bul týraly Aq úi málimdegen.
Kreml málimdemesinde Resei – Ýkraina qaqtyǵysyn saiasi jáne diplomatiialyq joldarmen sheshýdiń jáne qaqtyǵystyń órshýine jol bermeýdiń negizgi sharty Ýkrainaǵa sheteldik áskeri kómek pen barlaý aqparatyn almasýdy «tolyqtai toqtatý» ekenin atap kórsetti. Buǵan qosa Pýtin 19-y kúni Ýkrainamen 175 tutqyn aiyrbastaitynyn málimdedi jáne Reseide emdelip jatqan aýyr jaralanǵan 22 ýkrainalyq sarbaz Ýkrainaǵa qaitarylǵanyn habarlady. Resei tarapy da AQSh pen Resei arasynda hokkei matchyn ótkizýdi usynyp, Tramptyń qoldaý bildirgenin jetkizdi.
Ýkraina men Eýropalyq Odaqtyń ýaiymy nede? AQSh – Resei kelissózinde Resei tarapy kazirge deiingi basyp alǵan jerdi tolyqtai Resei ieliginde dep moiyndalýynda.
Bul shamamen Ýkraina teritoriasynyń besten bir bóligine teń.
Eýropalyq saiasatker, Eýropalyq komissiianyń vitse-prezidenti Kaia Kallas aitqandai: «Bul kelisimge qol jetkizý qiyn, buny biz paralel túrde 1938 jylǵy Miýnhen kelisimimen salystyramyz», – dedi.
Biz biletin Miýnhen kelisiminde 1938 jyly Ulybritaniia men Fransiia Natsistik Germaniiamen kelisip, Batys Eýropaǵa basqynshylyq jasaýdan bas tarqany úshin Chehoslovakiianyń úshten birin alyp jatqan nemister kóp turatyn Sýdet aimaǵyn Germaniiaǵa qosýdy maquldaǵan. «Tistegen adam – jeide alady» demekshi, birneshe aidan keiin Germaniianyń arany ashylyp, teritoriiasyn keńeitip, Polshaǵa shabýyl jasap, Ekinshi dúniejúzilik soǵysty bastaǵan edi. Budan bizdiń biletinimiz Ýkraina men Eýropalyq Odaq eshqashan da AQSh – Resei soǵysty toqtatý kelisiminde barmaqtai teritoriianyń Resei ieligine berilýine kelispeidi.
Soǵys toqtatý kelisimi uzaqqa sozylatyny anyq, alaida bul ýaqytsha sheshim bolsa, Tramp prezidentikten ketkenen keiin qaqtyǵys jalǵasa ma? Bul da belgisiz. Degenmen, qol jetkizetin beibitshilik uzaq ýaqytqa jalǵasýy úshin Halyqaralyq qaýymdastyq tolyq qatysyp, keńirek talqylap, ortaq kelisimge kelýi qajet.
