Memleket basshysy «Jańa álem – jańa múmkindikter» atty Peterbýrg halyqaralyq ekonomikalyq forýmynyń 25 jyldyǵyna arnalǵan jiynnyń plenarlyq otyrysyna qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Plenarlyq sessiiada Qazaqstan Prezidentinen bólek Resei Prezidenti Vladimir Pýtin jáne beinebailanys rejiminde Egipet Prezidenti Abdel Fattah As-Sisi sóz sóiledi. Sondai-aq QHR Tóraǵasy Si Tszinpin forým qatysýshylaryna beineúndeý joldady.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde forýmǵa shaqyrǵany jáne dástúrli túrde jyly qabyldaǵany úshin Vladimir Pýtinge rizashylyǵyn bildirdi. Memleket basshysy Peterbýrg forýmynyń shirek ǵasyr ishinde bedeldi saraptama platformasy mártebesine ie bolǵanyn jáne álemdik talqylaý alańdarynyń arasynda laiyqty oryn alǵanyn atap ótti.
Memleket basshysynyń aitýynsha, forým saiasi jáne ekonomikalyq ahýal shielenisip turǵan kezde ótip jatyr.
– Pandemiiaǵa jáne geosaiasi shielenistiń órshýine bailanysty jahandyq teke-tirester jańa jaǵdailarǵa alyp keldi. Jahandanýdyń ornyna artyq-kemi bar aimaqtandyrý dáýiri keldi. Qalai bolǵanda da, dástúrli ekonomikalyq modelder men saýda baǵyttarynyń ózgerý úderisi jedeldei tústi. Álem jyldam ózgerýde. Ókinishke qarai, kóp jaǵdaida jaqsy jaǵyna qarai emes, – dedi Prezident.
Onyń pikirinshe, jańa jaǵdaida álemdik tártiptiń jyldam ózgeretin qurylymyn, «Shyǵys-Batys», «Soltústik-Ońtústik» baǵyttary boiynsha ózara is-qimyldyń ornyqty vektorlarynyń almasýyn eskerý mańyzdy.
– Bizdiń aimaqtaǵy elder osyndai syn-qaterlerge laiyqty tótep berip qana qoimai, olardan barynsha paida tabýǵa tyrysýy kerek. Sondyqtan Eýraziialyq ekonomikalyq odaq aiasynda Eýraziialyq integratsiiany Qytaidyń «Bir beldeý, bir jol» tujyrymdamasymen ushtastyrý – mańyzdy mindet, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev memlekettik basqarý isin jańǵyrtý jáne Jańa, Ádiletti Qazaqstan qurý úshin elimizde júzege asyrylyp jatqan aýqymdy saiasi jáne ekonomikalyq reformalar týraly aitty.
– Bar kúsh-jigerimiz ekonomikanyń ósimi azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa proportsionaldy túrde yqpal etýge baǵyttalǵan. Biz saýda-ekonomikalyq bailanysty damytýǵa, jańa óndiris oryndaryn ashýǵa, adami kapitaldyń ósimi men innovatsiialardy engizý úshin jaǵdai jasaýǵa niettimiz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev aimaqtaǵy elderdiń ornyqty damýy úshin yntymaqtastyqtyń kókjiegin keńeitý, ekonomikamyzdyń ósimine jol ashý qajet dep sanaidy. Osy rette Prezident asa mańyzdy mindetti, iaǵni halyqaralyq jáne óńirlik qaýipsizdikti esten shyǵarmaý kerek ekenin aitty.
Osyǵan orai Qazaqstan Prezidenti jiynǵa qatysýshylardyń nazaryn birqatar mańyzdy máselege aýdardy. Sonyń ishinde, Memleket basshysy Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń áleýetin arttyrýdy ózekti mindet retinde atady.
– Odaqqa múshe barlyq eldiń ekonomikasynyń jiyntyq kólemi qazir 2 trillion dollardan asady. Bul – erkin taýar ainalymy, kapitaly jáne jumys kúshi bar óte úlken naryq. Pandemiia men daǵdarys jaǵdaiyna qaramastan, Odaq aiasyndaǵy yntymaqtastyq dáiekti túrde nyǵaiyp keledi. Byltyr ózara saýda-sattyq kólemi Eýraziialyq ekonomikalyq odaq qurylǵan ýaqyttan bergi eń joǵary deńgeige jetip, 73 milliard dollar boldy. Bul aldyńǵy jylǵy kórsetkishten úshten bir ese kóp, – dedi Prezident.
Memleket basshysy Eýraziialyq ekonomikalyq odaq aiasynda Resei Qazaqstan úshin basty saýda-ekonomika salasyndaǵy seriktes ekenin atap ótti.
– Byltyr eki eldiń ózara saýda ainalymy úshten birge artyp, 24 milliard dollarǵa jetti. Biz úshin bul – rekord. Biyl bul baǵyttaǵy oń qarqyn saqtalyp otyr. Jańa jaǵdaidy eskere otyryp, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq aiasynda jańa saýda strategiiasyn ázirleýmen ainalysqan oryndy ári paidaly bolar edi. Tiimdiligi kúmándi kontrsanktsiianyń ornyna Aziia men Taiaý Shyǵys naryǵyn tutas qamtityn belsendi ári ońtaily saýda saiasatyn júrgizgen jón. Qazaqstan qandai da bir «býferlik naryq» qyzmetin atqarar edi. Jalpy, Eýraziialyq integratsiianyń túbegeili jetistikke jetýi bizdiń birlesken saýda strategiiamyzdyń tiimdiligine bailanysty, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Memleket basshysy Qazaqstan men Resei arasyndaǵy ónerkásip kooperatsiiasyn múlde jańa deńgeige kóterýdiń perspektivasy zor ekenin atap ótti. Prezident reseilik investorlarǵa tiisti infraqurylymy bar ónerkásip alańdaryn usynýǵa jáne qolaily jaǵdai jasaýǵa ázir ekenin málimdedi.
Prezident azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge basa mán berdi. Onyń aitýynsha, qazirgi jaǵdaida eki eldiń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy áleýetin tolyq júzege asyrý asa ózekti bolyp otyr. Bul rette, Qasym-Jomart Toqaev BUU Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uiymynyń derekterine silteme jasai otyryp, Resei men Qazaqstan álemniń osy saladaǵy jetekshi elderi ekenine toqtaldy.
– Jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigi jaǵdaiynyń nasharlaýyna bailanysty atalǵan másele kúrdelene tústi. Ishki turaqtylyqty qamtamasyz etýdiń basty faktory jáne mindeti – turǵyndardy sapaly ári qaýipsiz azyq-túlikpen qamtamasyz etý. Senimdi azyq-túlik júiesin qurý úshin innovatsiialyq sheshimder men ozyq tehnologiialardy engizý jáne azyq-túlikti ysyrap etýdi toqtatý mańyzdy. Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý tásilderin ulttyq deńgeide de, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq aiasynda da saralaý kerek. Osy rette Odaqqa múshe elderdiń múddeleri eskerilýge tiis. Kelisip jumys istemese, bul asa mańyzdy saladaǵy alǵa qoiǵan maqsattarǵa qol jetkizý qiyndai túsedi. Iaǵni, shekten tys infliatsiiaǵa, azyq-túlik tapshylyǵyna qarsy kúres – barshamyzǵa ortaq mindet, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev úshinshi eldermen saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyqty odan ári keńeitý máselesin taǵy bir mańyzdy mindet retinde atady.
– Qazaqstan integratsiialyq úderisterdiń belsendi qatysýshysy bola otyryp, basqa da halyqaralyq uiymdarmen aradaǵy ózara tiimdi yntymaqtastyqty turaqty qoldap keledi. Peterbýrg forýmynyń aiasynda Úlken Eýraziialyq seriktestikti qalyptastyrý máselesi qyzý talqylanyp jatyr. Bul tujyrymdama óńirlik uiymdardyń teń quqyqty yntymaqtastyǵynyń ortaq keńistigin qurýǵa baǵyttalmaq. Sondyqtan Qazaqstan Úlken Eýraziialyq seriktestik qurý úderisin quptaidy, – dedi Prezident.
Biyl Qazaqstan Táýelsiz memleketter dostastyǵy uiymyna tóraǵalyq etýde. Memleket basshysynyń aitýynsha, TMD-nyń qurylǵan ýaqyttan bergi mol tájiribesi kúrdeli geosaiasi jaǵdaida kópjaqty dialogtyń tiimdi ekenin kórsetti.
– TMD osyndai megajobany iske asyrýda meilinshe qolaily baza bola alady dep oilaimyn. Bul rette, ShYU, ASEAN, EEO Úlken Eýraziialyq keńistiktiń ajyramas bóligi bolar edi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev aldaǵy on jylda dostyq niettegi Qytai, Úndistan, Taiaý Shyǵys, Ońtústik jáne Ońtústik-Shyǵys Aziia elderi aimaqtaǵy memleketterdiń ekonomikasyna qarjy salatyn iri investorlar bolýy múmkin dep sanaidy.
– Qytai – Qazaqstannyń ekonomika jáne syrtqy saýda salasyndaǵy basty seriktesi. Bul el sońǵy 15 jyldyń ishinde ekonomikamyzǵa 22 milliard dollardan astam investitsiia saldy. Sondyqtan Qytaimen aradaǵy kópjaqty yntymaqtastyqty tereńdete túsý – elimiz úshin asa mańyzdy mindet, – dedi Prezident.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev biznes qurylymdary arasyndaǵy tikelei bailanystardy nyǵaitý jáne jańa kólik-logistikalyq dálizderdi ashý qajet ekenin aitty.
– Kúsh biriktire otyryp, serpindi innovatsiialyq-tehnologiialyq jobalar toptamasyn jasaý, úzdiksiz kólik-logistika júiesin qurý, túptep kelgende, elderimizdiń ekonomikasynyń ósimi úshin jańa múmkindik týǵyzý perspektivti bolady dep oilaimyn, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti sóilegen sózinde klimattyń ózgerýine qatysty máselelerdi de qozǵady. Atap aitqanda, «jasyl» investitsiialardy kóbeitý múmkindikterin keńeitý jospary men ekologiialyq problemalardy sheshý joldary sóz boldy.
– Byltyr jaýyn-shashynnyń azdyǵynan ózenderdiń sýy taiaz bolyp, diqandarymyzdyń kópshiligi qurǵaqshylyqtan qatty zardap shekti. Transshekaralyq Jaiyq ózeniniń jaǵdaiy óte aýyr. Memleketterimiz ornyqty damý úshin mundai uzaqmerzimdi mindetterdi birlesip sheshýi kerek dep esepteimin, – dedi Memleket basshysy.
Prezident joǵary sapaly adami kapital men konstrýktivti mádenietaralyq dialogty ekonomikalyq ósimniń senimdi kózderi retinde atady.
Osy turǵyda Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń mádeni áralýandyqty saqtaý jáne ǵalamdyq deńgeide órkenietaralyq dialogty ilgeriletý saiasatyn ustana beretinin naqtylady. Memleket basshysy biyl qyrkúiek aiynda elordada ótetin Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi týraly aityp, osy jiynǵa Resei din qairatkerleriniń qatysqany jón ekenin jetkizdi.
Memleket basshysy sózin qorytyndylai kele, beibit, turaqty jáne ekonomikalyq turǵydan qýatty Eýraziia qurý jahandyq aýqymdaǵy ornyqty damýdyń jáne inkliýzivti ósimniń qýatty faktoryna ainalatynyna senim bildirdi.
– Halyqaralyq jaǵdaidy qalypqa keltirýge jáne álemdik ekonomikanyń ósimin durys jolǵa salýǵa baǵyttalǵan tabysty ideialardy izdeý úshin joǵary deńgeidegi sarapshylardy biriktiretin mundai bedeldi pikirtalas alańynyń áleýeti zor, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Negizgi spikerlerdiń baiandamasynan keiin jiyn suraq-jaýap formatynda jalǵasty.
