Foto: Akorda.kz
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Parlament Májilisi jáne máslihat depýtattarynyń kezekten tys sailaýyn taǵaiyndaý týraly málimdeme jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
***
Qurmetti otandastar!
Men Konstitýtsiiaǵa sáikes, Parlament palatalarynyń tóraǵalarymen, Premer-Ministrmen keńesip, Májilisti taratý jáne máslihattardyń ókilettigin merziminen buryn toqtatý týraly Jarlyqtarǵa qol qoidym. Depýtattarǵa belsendi ári jemisti jumysy úshin alǵys aitamyn. Májilis pen máslihat depýtattary elimizdegi aýqymdy reformalardy iske asyrýǵa barynsha atsalysty. Olar sailaýshylarmen jii kezdesý ótkizdi. Shalǵaidaǵy eldi mekenderge bardy. Sondai-aq jurtty tolǵandyrǵan ózekti máselelerdi kóterip, qoǵamdyq pikirtalasqa uiytqy boldy.
Jańadan sailanatyn depýtattar da jumysty osy qarqynmen jalǵastyryp, elimizdiń jan-jaqty jańǵyrýyna erekshe úles qosady dep senemin. Májilistiń kezekten tys sailaýy 2023 jylǵy 19 naýryzda ótedi. Barlyq deńgeidegi máslihattardyń sailaýyn Ortalyq sailaý komissiiasy belgileidi.
Ózderińizge málim, men byltyr kúzdegi Joldaýymda Májilis pen máslihattar sailaýy osy jyldyń birinshi jartysynda bolatynyn jariialadym. Iaǵni, bul bastama aitylǵan sátten sailaýǵa deiin jarty jyldan astam ýaqyt ótedi. Táýelsizdik jyldarynda sailaýǵa daiyndalý úshin kandidattar men saiasi partiialarǵa osynshama kóp ýaqyt berilgen emes.
Májilistiń jáne máslihattardyń kezekten tys sailaýy – konstitýtsiialyq reformanyń jalǵasy. Byltyrǵy referendýmda halqymyz bul reformaǵa qoldaý bildirdi. Sonyń nátijesinde elimiz ókildi bilikti jańa, ádil ári ashyq básekege jol ashatyn qaǵida boiynsha jasaqtaýǵa kóshti.
Endi Májilis depýtattarynyń 70 paiyzy partiialyq tizim arqyly, al qalǵan 30 paiyzy bir mandatty okrýgterden sailanady. Oblystar men respýblikalyq mańyzy bar qalalardaǵy máslihat depýtattary da aralas júie boiynsha sailanady. Depýtattardyń 50 paiyzy bir mandattyq júie arqyly, 50 paiyzy partiialyq tizim boiynsha ótedi. Al aýdan jáne oblystyq mańyzy bar qalalardaǵy máslihat sailaýynda azamattar bir mandatty okrýgterden shyqqan kandidattarǵa daýys beredi. Osylaisha, Májilis pen máslihattar jańa úlgi boiynsha jasaqtalady. Sonda sailaýshylardyń múddesi jalpyulttyq jáne aimaqtyq deńgeide tolyq qorǵalady. Ókildi bilikke túrli kózqarastaǵy azamattardyń kelýine múmkindik týady. Azamattyq qoǵamnyń odan ári damýyna aitarlyqtai jaǵdai jasalady.
Konstitýtsiialyq reforma aiasynda saiasi partiialardy tirkeý rásimi jeńildetildi. Atap aitqanda, partiia músheleriniń sanyna qatysty talap ózgerdi. Onyń tómengi shegi tórt ese tómendep, 20 myńnan 5 myńǵa deiin azaidy. Partiialardyń ár aimaqtaǵy ókilderiniń sany keminde 600 adam bolýǵa tiis edi, al qazir 200 adamǵa deiin tómendedi. Osy jáne basqa da júieli sharalardyń nátijesinde elimizde kóp ýaqyttan beri alǵash ret birneshe jańa saiasi partiia tirkeldi.
Sonymen birge sailaý biýlletenine «bárine qarsymyn» degen baǵannyń engizilýi óte mańyzdy sheshim boldy. Partiialardyń Májiliske ótýine qajetti daýystyń tómengi shegi 7-den 5 paiyzǵa deiin azaidy. Bul da – elimizdi demokratiialandyrý jolyndaǵy airyqsha máni bar qadam. Sailaý úderisine qoǵamnyń túrli ókilderin barynsha tartý úshin zańnamaǵa basqa da tyń ózgerister engizildi. Mysaly, depýtattyq mandattyń 30 paiyzyn áielderge, jastarǵa jáne erekshe qajettiligi bar azamattarǵa bólý zań júzinde bekitildi. Munyń bári saiasi básekeni kúsheitedi, saiasi júieniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi. Sondai-aq saiasatkerlerdiń jańa býynynyń qalyptasýyna jol ashady.
Sailaý naýqanyn uiymdastyrý jáne ony ótkizý isinde aýmaqtyq sailaý komissiialary mańyzdy ról atqarady. Endi oblystyq sailaý komissiialary kásibi túrde turaqty jumys isteidi. Bul sheshim sailaýǵa qatysty is-sharalardyń sapaly atqarylýyn qamtamasyz etedi.
Aldaǵy sailaýdyń zańǵa sáikes ótýine, ádil ári ashyq bolýyna qatań baqylaý jasalady. Buǵan Ortalyq sailaý komissiiasy jáne Bas prokýratýra jaýapty. Sailaý naýqanyn otandyq jáne halyqaralyq baiqaýshylar jiti qadaǵalaidy. Osy tusta azamattarymyzdyń baiqaýshy retinde belsendilik tanytýy mańyzdy. Zańǵa sai barlyq kandidat pen partiianyń buqaralyq aqparat quraldaryna shyǵýyna birdei múmkindik beriledi. Osy sailaý naýqany elimizdegi saiasi mádeniettiń joǵary ekenin aiqyn kórsetip, qoǵamymyzdy uiystyra túsedi dep senemin.
Biz damýdyń jańa dáýirine qadam bastyq. Qazaqstanda qarqyndy jáne jan-jaqty jańarý úderisi júrip jatyr. Bul sailaý qoǵamdaǵy ózgeristerdiń kórinisi retinde saiasi júiemizdiń odan ári jańǵyrýyna zor yqpalyn tigizedi. Qazir álemde dál osyndai aýqymdy ózgeristerdi qolǵa alǵan memleketter kóp emes.
Májilis pen máslihattar sailaýy memlekettik bilik institýttaryn jańǵyrtý jumystarynyń qorytyndy kezeńi bolmaq. Osylaisha, «Kúshti Prezident – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵidaty tolyq iske asady.
Biz bir el, bir halyq bolyp, Ádiletti Qazaqstandy quryp jatyrmyz. Osy jolda túrli syn-qaterdi eńserip, kóptegen mańyzdy mindetti birge atqarýymyz kerek.
Men barshańyzdy azamattyq jaýapkershilik tanytyp, Májilis pen máslihat sailaýyna belsene qatysýǵa shaqyramyn.
