فوتو: Akorda.kz
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پارلامەنت مەجٸلٸسٸ جەنە مەسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن تاعايىنداۋ تۋرالى مەلٸمدەمە جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
***
قۇرمەتتٸ وتانداستار!
مەن كونستيتۋتسيياعا سەيكەس, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ تٶراعالارىمەن, پرەمەر-مينيسترمەن كەڭەسٸپ, مەجٸلٸستٸ تاراتۋ جەنە مەسليحاتتاردىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن مەرزٸمٸنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى جارلىقتارعا قول قويدىم. دەپۋتاتتارعا بەلسەندٸ ەرٸ جەمٸستٸ جۇمىسى ٷشٸن العىس ايتامىن. مەجٸلٸس پەن مەسليحات دەپۋتاتتارى ەلٸمٸزدەگٸ اۋقىمدى رەفورمالاردى ٸسكە اسىرۋعا بارىنشا اتسالىستى. ولار سايلاۋشىلارمەن جيٸ كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ. شالعايداعى ەلدٸ مەكەندەرگە باردى. سونداي-اق جۇرتتى تولعاندىرعان ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ كٶتەرٸپ, قوعامدىق پٸكٸرتالاسقا ۇيىتقى بولدى.
جاڭادان سايلاناتىن دەپۋتاتتار دا جۇمىستى وسى قارقىنمەن جالعاستىرىپ, ەلٸمٸزدٸڭ جان-جاقتى جاڭعىرۋىنا ەرەكشە ٷلەس قوسادى دەپ سەنەمٸن. مەجٸلٸستٸڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى 2023 جىلعى 19 ناۋرىزدا ٶتەدٸ. بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەسليحاتتاردىڭ سايلاۋىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى بەلگٸلەيدٸ.
ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم, مەن بىلتىر كٷزدەگٸ جولداۋىمدا مەجٸلٸس پەن مەسليحاتتار سايلاۋى وسى جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىندا بولاتىنىن جارييالادىم. ياعني, بۇل باستاما ايتىلعان سەتتەن سايلاۋعا دەيٸن جارتى جىلدان استام ۋاقىت ٶتەدٸ. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا سايلاۋعا دايىندالۋ ٷشٸن كانديداتتار مەن ساياسي پارتييالارعا وسىنشاما كٶپ ۋاقىت بەرٸلگەن ەمەس.
مەجٸلٸستٸڭ جەنە مەسليحاتتاردىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى – كونستيتۋتسييالىق رەفورمانىڭ جالعاسى. بىلتىرعى رەفەرەندۋمدا حالقىمىز بۇل رەفورماعا قولداۋ بٸلدٸردٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە ەلٸمٸز ٶكٸلدٸ بيلٸكتٸ جاڭا, ەدٸل ەرٸ اشىق بەسەكەگە جول اشاتىن قاعيدا بويىنشا جاساقتاۋعا كٶشتٸ.
ەندٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىنىڭ 70 پايىزى پارتييالىق تٸزٸم ارقىلى, ال قالعان 30 پايىزى بٸر مانداتتى وكرۋگتەردەن سايلانادى. وبلىستار مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالارداعى مەسليحات دەپۋتاتتارى دا ارالاس جٷيە بويىنشا سايلانادى. دەپۋتاتتاردىڭ 50 پايىزى بٸر مانداتتىق جٷيە ارقىلى, 50 پايىزى پارتييالىق تٸزٸم بويىنشا ٶتەدٸ. ال اۋدان جەنە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالارداعى مەسليحات سايلاۋىندا ازاماتتار بٸر مانداتتى وكرۋگتەردەن شىققان كانديداتتارعا داۋىس بەرەدٸ. وسىلايشا, مەجٸلٸس پەن مەسليحاتتار جاڭا ٷلگٸ بويىنشا جاساقتالادى. سوندا سايلاۋشىلاردىڭ مٷددەسٸ جالپىۇلتتىق جەنە ايماقتىق دەڭگەيدە تولىق قورعالادى. ٶكٸلدٸ بيلٸككە تٷرلٸ كٶزقاراستاعى ازاماتتاردىڭ كەلۋٸنە مٷمكٸندٸك تۋادى. ازاماتتىق قوعامنىڭ ودان ەرٸ دامۋىنا ايتارلىقتاي جاعداي جاسالادى.
كونستيتۋتسييالىق رەفورما اياسىندا ساياسي پارتييالاردى تٸركەۋ رەسٸمٸ جەڭٸلدەتٸلدٸ. اتاپ ايتقاندا, پارتييا مٷشەلەرٸنٸڭ سانىنا قاتىستى تالاپ ٶزگەردٸ. ونىڭ تٶمەنگٸ شەگٸ تٶرت ەسە تٶمەندەپ, 20 مىڭنان 5 مىڭعا دەيٸن ازايدى. پارتييالاردىڭ ەر ايماقتاعى ٶكٸلدەرٸنٸڭ سانى كەمٸندە 600 ادام بولۋعا تيٸس ەدٸ, ال قازٸر 200 ادامعا دەيٸن تٶمەندەدٸ. وسى جەنە باسقا دا جٷيەلٸ شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە ەلٸمٸزدە كٶپ ۋاقىتتان بەرٸ العاش رەت بٸرنەشە جاڭا ساياسي پارتييا تٸركەلدٸ.
سونىمەن بٸرگە سايلاۋ بيۋللەتەنٸنە «بەرٸنە قارسىمىن» دەگەن باعاننىڭ ەنگٸزٸلۋٸ ٶتە ماڭىزدى شەشٸم بولدى. پارتييالاردىڭ مەجٸلٸسكە ٶتۋٸنە قاجەتتٸ داۋىستىڭ تٶمەنگٸ شەگٸ 7-دەن 5 پايىزعا دەيٸن ازايدى. بۇل دا – ەلٸمٸزدٸ دەموكراتييالاندىرۋ جولىنداعى ايرىقشا مەنٸ بار قادام. سايلاۋ ٷدەرٸسٸنە قوعامنىڭ تٷرلٸ ٶكٸلدەرٸن بارىنشا تارتۋ ٷشٸن زاڭناماعا باسقا دا تىڭ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ. مىسالى, دەپۋتاتتىق مانداتتىڭ 30 پايىزىن ەيەلدەرگە, جاستارعا جەنە ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار ازاماتتارعا بٶلۋ زاڭ جٷزٸندە بەكٸتٸلدٸ. مۇنىڭ بەرٸ ساياسي بەسەكەنٸ كٷشەيتەدٸ, ساياسي جٷيەنٸڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدٸ. سونداي-اق ساياساتكەرلەردٸڭ جاڭا بۋىنىنىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشادى.
سايلاۋ ناۋقانىن ۇيىمداستىرۋ جەنە ونى ٶتكٸزۋ ٸسٸندە اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسييالارى ماڭىزدى رٶل اتقارادى. ەندٸ وبلىستىق سايلاۋ كوميسسييالارى كەسٸبي تٷردە تۇراقتى جۇمىس ٸستەيدٸ. بۇل شەشٸم سايلاۋعا قاتىستى ٸس-شارالاردىڭ ساپالى اتقارىلۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ.
الداعى سايلاۋدىڭ زاڭعا سەيكەس ٶتۋٸنە, ەدٸل ەرٸ اشىق بولۋىنا قاتاڭ باقىلاۋ جاسالادى. بۇعان ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى جەنە باس پروكۋراتۋرا جاۋاپتى. سايلاۋ ناۋقانىن وتاندىق جەنە حالىقارالىق بايقاۋشىلار جٸتٸ قاداعالايدى. وسى تۇستا ازاماتتارىمىزدىڭ بايقاۋشى رەتٸندە بەلسەندٸلٸك تانىتۋى ماڭىزدى. زاڭعا ساي بارلىق كانديدات پەن پارتييانىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا شىعۋىنا بٸردەي مٷمكٸندٸك بەرٸلەدٸ. وسى سايلاۋ ناۋقانى ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي مەدەنيەتتٸڭ جوعارى ەكەنٸن ايقىن كٶرسەتٸپ, قوعامىمىزدى ۇيىستىرا تٷسەدٸ دەپ سەنەمٸن.
بٸز دامۋدىڭ جاڭا دەۋٸرٸنە قادام باستىق. قازاقستاندا قارقىندى جەنە جان-جاقتى جاڭارۋ ٷدەرٸسٸ جٷرٸپ جاتىر. بۇل سايلاۋ قوعامداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە ساياسي جٷيەمٸزدٸڭ ودان ەرٸ جاڭعىرۋىنا زور ىقپالىن تيگٸزەدٸ. قازٸر ەلەمدە دەل وسىنداي اۋقىمدى ٶزگەرٸستەردٸ قولعا العان مەملەكەتتەر كٶپ ەمەس.
مەجٸلٸس پەن مەسليحاتتار سايلاۋى مەملەكەتتٸك بيلٸك ينستيتۋتتارىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندى كەزەڭٸ بولماق. وسىلايشا, «كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت» قاعيداتى تولىق ٸسكە اسادى.
بٸز بٸر ەل, بٸر حالىق بولىپ, ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرىپ جاتىرمىز. وسى جولدا تٷرلٸ سىن-قاتەردٸ ەڭسەرٸپ, كٶپتەگەن ماڭىزدى مٸندەتتٸ بٸرگە اتقارۋىمىز كەرەك.
مەن بارشاڭىزدى ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸك تانىتىپ, مەجٸلٸس پەن مەسليحات سايلاۋىنا بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىرامىن.
