Foto: Akorda.kz
Prezident Qasym-Jomart Toqaev klimattyń ózgerýine qatysty BUU-nyń Dýbaidaǵy konferentsiiasy aiasynda ótip jatqan Klimat jónindegi dúniejúzilik sammitte sóz sóiledi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Qazaqstan Prezidenti búginde jer sharyndaǵy halyqtyń teń jartysy klimattyń ózgerýi joǵary dárejede áser etetin óńirlerde ómir súrip jatqanyn atap ótti.
– Shaǵyn araldardaǵy memleketterge, teńizge shyǵatyn joly joq damýshy jáne damýy kenjelep qalǵan elderge zor qaýip tónip tur. Qazirgi geosaiasi turaqsyzdyq jáne energetikalyq qaýipsizdiktiń bolmaýy klimat máselesine nazar aýdarýdy qiyndatyp otyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qazaqstannyń bolashaq urpaq úshin qorshaǵan ortany saqtaýǵa baǵyttalǵan naqty sharalar qabyldaý jónindegi BUU-nyń úndeýin qoldaitynyn, sondai-aq Parij kelisimin ratifikatsiialaǵan aimaqtaǵy birinshi el ekenin jáne 2060 jylǵa deiin kómirtegi beitaraptyǵyna qol jetkizý strategiiasyn qabyldaǵanyn atap ótti. Onyń aitýynsha, Qazaqstannyń jańa Ekologiia kodeksi ulttyq ekonomikamyzdyń árbir sektorynda «jasyl» tehnologiialardy keńinen qoldanýǵa yqpal etedi.
– Elimizde jel men kún energiiasyn paidalaný, sondai-aq «jasyl» sýtegin óndirý úshin zor áleýet bar. Biz osy múmkindikti paidalaný maqsatynda seriktesterimizben aradaǵy tyǵyz yntymaqtastyqty jalǵastyramyz. Qazaqstan – ýran eksporttaityn álemdegi jetekshi memleket. Bul rette elimiz dúniejúzi boiynsha ýrannyń 43 paiyz tasymalyn qamtamasyz etedi. Biz jahandyq deńgeide elektr energiiasyn kómirtegi qaldyqtarynsyz óndirý isinde sheshýshi ról atqaramyz, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, aldaǵy onjyldyqta asa mańyzdy mineraldar, sonyń ishinde sirek kezdesetin mineraldar, shyn máninde, álemdi dekarbonizatsiialaý deńgeii boiynsha baǵa jetpes resýrsqa ainalady. Osyǵan bailanysty Memleket basshysy ótpeli kezeńde Qazaqstan atalǵan mineraldardyń negizgi jetkizýshisi bolýǵa daiyn ekenin málimdedi. Sondai-aq elimiz jekelegen «jasyl» bastamalardy belsendi túrde qoldaitynyn atap ótip, plastikalyq qaldyqtardan qutylý jónindegi jobalardy júzege asyratyn Qazaqstannyń qaptaýshylar qaýymdastyǵyn mysalǵa keltirdi. Bul kásiporyn osylaisha ekologiiany qorǵaýǵa óz úlesin qosyp otyr.
Prezident metan qaldyqtaryn azaitý jahandyq jylyný qarqynyn báseńdetetin eń jyldam tásil ekenin eske saldy. Osyǵan orai Qasym-Jomart Toqaev Metan qaldyqtaryn azaitý jónindegi jahandyq mindettemege qosylýǵa qatysty elimizdiń sheshimi týraly aitty.
Budan bólek, Memleket basshysy Qazaqstannyń aimaqtaǵy kómir problemasyn Ádiletti energetikalyq júiege kóshý jónindegi seriktestik baǵdarlamasyn (JETP) iske asyrý arqyly sheshýge umtylys jasap otyrǵanyn atap ótip, elimizge qoldaý kórsetýge shaqyrdy.
– Keńirek aitqanda, halyqaralyq qoǵamdastyq klimat baǵytyndaǵy baǵdarlamalarǵa bólinetin qarjy kólemin ulǵaitýǵa qatysty óz mindettemelerin kúsheitedi dep úmittenemiz. Biraq qarjylandyrý – tek kedergilerdiń basy ǵana. 2050 jylǵa qarai jahandyq temperatýranyń 1,5 gradýsqa deiin kóterilýin shektei alǵanymyzben, Ortalyq Aziia elderi báribir temperatýranyń 2,5 gradýsqa deiin joǵarylaý máselesimen betpe-bet keledi. Bul sý tapshylyǵyna, qatty ystyqqa, shólge jáne ekstremaldy gidrologiialyq qubylystarǵa ákep soqtyrady, – dedi Memleket basshysy.
Osy rette Qasym-Jomart Toqaev álemdik qoǵamdastyqty Halyqaralyq Aral teńizin qutqarý qoryn qoldaýǵa kóbirek qarjy bólýge shaqyrdy.
– Qazaqstan kelesi jyly Qorǵa tóraǵalyq etedi jáne osy máseleni sheshý úshin barlyq seriktesti jumyldyrýǵa úmittenedi. Budan bólek, BUU Bas Assambleiasynyń kelesi sessiiasy sheńberinde «Birtutas sý» atty birinshi taqyryptyq sammit ótedi. Biz Frantsiiamen birge atalǵan jiynǵa teń tóraǵa bolatynymyzǵa qýanyshtymyz. Biylǵy COP28 sammitiniń tabysty ótkenin eskere otyryp, barlyq qatysýshy memleketti 2024 jyldyń maýsym aiynda uiymdastyrylatyn Astana halyqaralyq forýmyna qatysýǵa shaqyramyn. Forým klimatqa qatysty osy ótkir máseleler boiynsha maqsatty yntymaqtastyqty SOR29-ǵa deiin jalǵastyrý úshin dialog alańy bola alady. Ortalyq Aziiadaǵy klimatqa qatysty is-qimyldarǵa tyń serpin berý maqsatynda biz BUU aiasynda 2026 jyly Qazaqstanda Óńirlik klimattyq sammit ótkizýge sheshim qabyldadyq, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev sózin qorytyndylai kele, klimat jónindegi tótenshe jaǵdai jahandyq daǵdarys ekenin, onyń álemdik deńgeidegi jaýapkershilikti talap etetinin aitty. Prezidenttiń pikirinshe, ujymdyq is-áreket pen yntymaqtastyqtyń arqasynda ǵana klimattyq daǵdarys problemasyn sheshýge bolady.
Sonymen qatar sammitte 40-tan astam memlekettiń basshylary, halyqaralyq jáne aimaqtyq uiymdardyń jetekshileri sóz sóiledi.
