فوتو: Akorda.kz
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قاتىستى بۇۇ-نىڭ دۋبايداعى كونفەرەنتسيياسى اياسىندا ٶتٸپ جاتقان كليمات جٶنٸندەگٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سامميتتە سٶز سٶيلەدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ بٷگٸندە جەر شارىنداعى حالىقتىڭ تەڭ جارتىسى كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جوعارى دەرەجەدە ەسەر ەتەتٸن ٶڭٸرلەردە ٶمٸر سٷرٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
– شاعىن ارالدارداعى مەملەكەتتەرگە, تەڭٸزگە شىعاتىن جولى جوق دامۋشى جەنە دامۋى كەنجەلەپ قالعان ەلدەرگە زور قاۋٸپ تٶنٸپ تۇر. قازٸرگٸ گەوساياسي تۇراقسىزدىق جەنە ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ بولماۋى كليمات مەسەلەسٸنە نازار اۋدارۋدى قيىنداتىپ وتىر, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ بولاشاق ۇرپاق ٷشٸن قورشاعان ورتانى ساقتاۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار قابىلداۋ جٶنٸندەگٸ بۇۇ-نىڭ ٷندەۋٸن قولدايتىنىن, سونداي-اق پاريج كەلٸسٸمٸن راتيفيكاتسييالاعان ايماقتاعى بٸرٸنشٸ ەل ەكەنٸن جەنە 2060 جىلعا دەيٸن كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ ستراتەگيياسىن قابىلداعانىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ جاڭا ەكولوگييا كودەكسٸ ۇلتتىق ەكونوميكامىزدىڭ ەربٸر سەكتورىندا «جاسىل» تەحنولوگييالاردى كەڭٸنەن قولدانۋعا ىقپال ەتەدٸ.
– ەلٸمٸزدە جەل مەن كٷن ەنەرگيياسىن پايدالانۋ, سونداي-اق «جاسىل» سۋتەگٸن ٶندٸرۋ ٷشٸن زور ەلەۋەت بار. بٸز وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانۋ ماقساتىندا سەرٸكتەستەرٸمٸزبەن اراداعى تىعىز ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرامىز. قازاقستان – ۋران ەكسپورتتايتىن ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ مەملەكەت. بۇل رەتتە ەلٸمٸز دٷنيەجٷزٸ بويىنشا ۋراننىڭ 43 پايىز تاسىمالىن قامتاماسىز ەتەدٸ. بٸز جاھاندىق دەڭگەيدە ەلەكتر ەنەرگيياسىن كٶمٸرتەگٸ قالدىقتارىنسىز ٶندٸرۋ ٸسٸندە شەشۋشٸ رٶل اتقارامىز, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, الداعى ونجىلدىقتا اسا ماڭىزدى مينەرالدار, سونىڭ ٸشٸندە سيرەك كەزدەسەتٸن مينەرالدار, شىن مەنٸندە, ەلەمدٸ دەكاربونيزاتسييالاۋ دەڭگەيٸ بويىنشا باعا جەتپەس رەسۋرسقا اينالادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ٶتپەلٸ كەزەڭدە قازاقستان اتالعان مينەرالداردىڭ نەگٸزگٸ جەتكٸزۋشٸسٸ بولۋعا دايىن ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ. سونداي-اق ەلٸمٸز جەكەلەگەن «جاسىل» باستامالاردى بەلسەندٸ تٷردە قولدايتىنىن اتاپ ٶتٸپ, پلاستيكالىق قالدىقتاردان قۇتىلۋ جٶنٸندەگٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىراتىن قازاقستاننىڭ قاپتاۋشىلار قاۋىمداستىعىن مىسالعا كەلتٸردٸ. بۇل كەسٸپورىن وسىلايشا ەكولوگييانى قورعاۋعا ٶز ٷلەسٸن قوسىپ وتىر.
پرەزيدەنت مەتان قالدىقتارىن ازايتۋ جاھاندىق جىلىنۋ قارقىنىن بەسەڭدەتەتٸن ەڭ جىلدام تەسٸل ەكەنٸن ەسكە سالدى. وسىعان وراي قاسىم-جومارت توقاەۆ مەتان قالدىقتارىن ازايتۋ جٶنٸندەگٸ جاھاندىق مٸندەتتەمەگە قوسىلۋعا قاتىستى ەلٸمٸزدٸڭ شەشٸمٸ تۋرالى ايتتى.
بۇدان بٶلەك, مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ايماقتاعى كٶمٸر پروبلەماسىن ەدٸلەتتٸ ەنەرگەتيكالىق جٷيەگە كٶشۋ جٶنٸندەگٸ سەرٸكتەستٸك باعدارلاماسىن (JETP) ٸسكە اسىرۋ ارقىلى شەشۋگە ۇمتىلىس جاساپ وتىرعانىن اتاپ ٶتٸپ, ەلٸمٸزگە قولداۋ كٶرسەتۋگە شاقىردى.
– كەڭٸرەك ايتقاندا, حالىقارالىق قوعامداستىق كليمات باعىتىنداعى باعدارلامالارعا بٶلٸنەتٸن قارجى كٶلەمٸن ۇلعايتۋعا قاتىستى ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن كٷشەيتەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸز. بٸراق قارجىلاندىرۋ – تەك كەدەرگٸلەردٸڭ باسى عانا. 2050 جىلعا قاراي جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ 1,5 گرادۋسقا دەيٸن كٶتەرٸلۋٸن شەكتەي العانىمىزبەن, ورتالىق ازييا ەلدەرٸ بەرٸبٸر تەمپەراتۋرانىڭ 2,5 گرادۋسقا دەيٸن جوعارىلاۋ مەسەلەسٸمەن بەتپە-بەت كەلەدٸ. بۇل سۋ تاپشىلىعىنا, قاتتى ىستىققا, شٶلگە جەنە ەكسترەمالدى گيدرولوگييالىق قۇبىلىستارعا ەكەپ سوقتىرادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
وسى رەتتە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلەمدٸك قوعامداستىقتى حالىقارالىق ارال تەڭٸزٸن قۇتقارۋ قورىن قولداۋعا كٶبٸرەك قارجى بٶلۋگە شاقىردى.
– قازاقستان كەلەسٸ جىلى قورعا تٶراعالىق ەتەدٸ جەنە وسى مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن بارلىق سەرٸكتەستٸ جۇمىلدىرۋعا ٷمٸتتەنەدٸ. بۇدان بٶلەك, بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ كەلەسٸ سەسسيياسى شەڭبەرٸندە «بٸرتۇتاس سۋ» اتتى بٸرٸنشٸ تاقىرىپتىق سامميت ٶتەدٸ. بٸز فرانتسييامەن بٸرگە اتالعان جيىنعا تەڭ تٶراعا بولاتىنىمىزعا قۋانىشتىمىز. بيىلعى COP28 سامميتٸنٸڭ تابىستى ٶتكەنٸن ەسكەرە وتىرىپ, بارلىق قاتىسۋشى مەملەكەتتٸ 2024 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ۇيىمداستىرىلاتىن استانا حالىقارالىق فورۋمىنا قاتىسۋعا شاقىرامىن. فورۋم كليماتقا قاتىستى وسى ٶتكٸر مەسەلەلەر بويىنشا ماقساتتى ىنتىماقتاستىقتى سور29-عا دەيٸن جالعاستىرۋ ٷشٸن ديالوگ الاڭى بولا الادى. ورتالىق ازيياداعى كليماتقا قاتىستى ٸس-قيمىلدارعا تىڭ سەرپٸن بەرۋ ماقساتىندا بٸز بۇۇ اياسىندا 2026 جىلى قازاقستاندا ٶڭٸرلٸك كليماتتىق سامميت ٶتكٸزۋگە شەشٸم قابىلدادىق, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, كليمات جٶنٸندەگٸ تٶتەنشە جاعداي جاھاندىق داعدارىس ەكەنٸن, ونىڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تالاپ ەتەتٸنٸن ايتتى. پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, ۇجىمدىق ٸس-ەرەكەت پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا عانا كليماتتىق داعدارىس پروبلەماسىن شەشۋگە بولادى.
سونىمەن قاتار سامميتتە 40-تان استام مەملەكەتتٸڭ باسشىلارى, حالىقارالىق جەنە ايماقتىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشٸلەرٸ سٶز سٶيلەدٸ.
