Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Reseidiń XVII Óńiraralyq yntymaqtastyq forýmyna qatysty, dep habarlaidy Aqorda.
Shekara mańyndaǵy aimaqtar arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýdyń ózekti máselelerine arnalǵan forýmnyń jumysyna oblystardyń basshylary, eki eldiń salalyq memlekettik organdary men isker toptarynyń ókilderi qatysty.
Qazaqstan Prezidenti jiynǵa qatysýshylar aldynda sóilegen sózinde Forým ekijaqty qatynastardyń, ásirese óńirlerdiń ózara bailanystarynyń quramdas ári mańyzdy bóligine ainalǵanyn aitty. Memleket basshysy indettiń taralýyna bailanysty kúrdeli kezeńde Qazaqstanǵa kórsetken kómegi úshin Vladimir Pýtinge rizashylyǵyn bildirdi.
– Resei alǵashqylardyń biri bolyp dári-dármek jetkizdi, synama júielerin qaitarymsyz usyndy, Qazaqstan azamattaryn evakýatsiialaýǵa aitarlyqtai kómek kórsetti. Birneshe apta boiy reseilik dárigerler qazaqstandyq áriptesterimen epidemiologiialyq ahýaly kúrdeli óńirlerde iyq tirese eńbek etti jáne tájiribeleri men bilimderin bólise otyryp, ózderiniń kásibi mindetterin abyroimen atqardy. Ózara ýaǵdalastyqtardy oryndaý barysynda reseilik «Spýtnik V» vaktsinasyn Qaraǵandy farmatsevtikalyq kesheniniń bazasynda óndirýdiń iske qosylýy osy kezeńdegi yntymaqtastyǵymyzdyń mańyzdy sáti boldy. Munyń bári Resei men Qazaqstannyń strategiialyq seriktes ári odaqtas ekenin naqtylai tústi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń aitýynsha, Qazaqstanda 7500-den astam reseilik jáne 3500-ge jýyq birlesken kásiporyn tabysty jumys istep jatyr. Yntymaqtastyq ornatqan ýaqyttan beri Forým aiasynda 200-ge jýyq kelisim men shartqa qol qoiyldy. Osy kezeńde taýar ainalymy 3,5 esege ósip, 19 milliard dollarǵa jetti. Reseiden tartylǵan tikelei investitsiianyń kólemi sońǵy 15 jylda 16 milliard dollardan asty. Óz kezeginde Reseige salynǵan qazaqstandyq investitsiianyń kólemi 4,5 milliard dollarǵa jýyqtady. Elderimiz arasyndaǵy is-qimyldar ekonomikanyń barlyq salasy: ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy jáne infraqurylym baǵyttary boiynsha júrgizilýde.
– Biyl biz munai tasymaldaityn Kaspii qubyr jelisi konsortsiýmy – iri halyqaralyq jobanyń 25 jyldyǵyn atap ótemiz. Bul kásiporyn qurylǵan ýaqyttan beri álemdik naryqqa 745 million tonnadan astam munai tasymaldady. Munai óndirý isiniń artýyna jáne jańa ken oryndarynyń igerilýine, sonyń ishinde munai óndirý jónindegi birlesken jobalardyń ázirlenýine bailanysty munai qubyrlarynyń ótkizý múmkindigin aldyn ala kúsheitý, osy kúrdeli halyqaralyq jobany basqarýdyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý mańyzdy. Bizdiń kásiporyndarymyz Teńiz, Qarashyǵanaq siiaqty álemdik deńgeidegi ken oryndaryn birlese igerýde. Kaspiidiń qazaqstandyq bóliginde Jeńis, Ál-Farabi teńiz jobalary júzege asyrylýda. Bul jobalardyń jalpy quny 6,5 milliard dollar. Budan bólek biz Qalamqas-teńiz – Hazar iri ken oryndaryn igerýge kirisemiz. Reseimen aradaǵy strategiialyq seriktes anyqtaldy. Ol «Lýkoil» kompaniiasy. Jobanyń jalpy quny – 5 milliard dollarǵa jýyq. Biz teńiz jobalaryn júzege asyryp jatqan investorlar úshin qolaily jaǵdai jasadyq, – dedi Memleket basshysy.
Onyń aitýynsha, Qazaqstan Úkimeti investitsiiaǵa qatysty jańa mehanizm – úzdik modeldi kelisim ázirlegen. Atalǵan qujat investitsiianyń zańdyq turǵydan qorǵalýyn jáne turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi, sondai-aq jeńildikterdiń jańartylǵan toptamasyn qamtidy.
Qasym-Jomart Toqaev Óndiristik kooperatsiia salasyndaǵy birlesken is-qimyl jónindegi baǵdarlamalardyń sátti júzege asyrylyp jatqanyn atap ótip, reseilik seriktesterdi jańa jobalardy iske asyrýǵa shaqyrdy. Qazirgi ýaqytta 3 joba iske qosyldy. Olar: «Kirovets» markaly traktoryn, «Hyundai» avtomobilin jáne GAZ avtokólikterine arnalǵan qosalqy bólshekterdi shyǵarý jobasy. Sáýirde qýattylyǵy jylyna 3,5 million dana dóńgelek shyǵaratyn zaýyttyń qurylysy bastaldy.
– Memleketterimizdegi porttardyń qýattylyǵynyń áleýeti zor. Qazirgi jaǵdaida negizgi eksporttaýshylar qalyptasqan baǵyttarǵa balama joldar qarastyrýda. Sondyqtan Qazaqstan men Reseidiń teńiz porttary arqyly mýltimodaldi transkaspii baǵytyn damytý óte ózekti bolyp otyr. Biz Reseidiń Soltústik teńiz jolyna qatysty úlken josparlary men jobalary týraly bilemiz. Is júzinde Qazaqstan men Resei birlese otyryp, eksporttaýshylarǵa Eýropadaǵy jáne basqa da aimaqtardaǵy kólik toraptarymen bailanystyratyn balama tranzitti baǵyttar jelisin usyna alady, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy eki eldiń shekarasy arqyly ótetin júk tasymaldaýshylardyń máselelerine arnaiy toqtaldy.
– Qazaqstan men Resei shekarasynda 30 avtokólik beketi bar. Onyń tek beseýi ǵana baqylaý-tekserý keshenderimen jabdyqtalǵan. Ókinishke qarai, olar sát saiyn isten shyǵyp jatady. Bul rette Saratov, Orynbor, Cheliabinsk, Kýrgan, Tiýmen jáne basqa da oblystarmen shekaradaǵy ótkizý beketteri týraly aityp otyrmyn. Reseidiń Shekara qyzmeti atalǵan máseleni qamtamasyz etý úshin kólikterdiń júk bólimderinde «tehnologiialyq ótý» siiaqty jańa talaptar engizdi. Sol tekserý aimaǵynda júrgizýshilerdi júkterin túsirýge májbúrleidi. Bul kóbinese taýarlardyń buzylýyna ákep soqtyrady. Osydan keiin tasymaldaýshylar kóliginiń 2/3 bóligine ǵana júk tieýge májbúr bolady. Nátijesinde kólikterdiń shyǵyny artyp, taýar baǵasy ósedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident ótkizý pýnktterin kommertsiialyq tranzit qaýipsizdigi men jyldamdyq máselelerin sheshe alatyn zamanaýi tekserý keshenderimen jabdyqtaýdy usyndy. Qasym-Jomart Toqaev búgingi forýmnyń taqyryby ekologiia men «jasyl ekonomikalyq» ósim salasyndaǵy yntymaqtastyq ekenin atap ótip, atalǵan máseleniń mańyzdy ári shuǵyl sipat alyp otyrǵanyn aitty.
– Qazaqstan men Reseidiń ekologiialyq máseleleri uqsas. Bul – aýanyń, sýdyń, topyraqtyń lastanýy, radiatsiia men óndiristik qaldyqtardyń jinalyp qalýy. Oǵan qosa, kórshi otyrǵan soń kóptegen másele eki jaqqa da ortaq. Ony sheshý úshin úkimetter ekologiia, biologiialyq ártúrlilikti saqtaý, transshekaralyq sý nysandaryn birlesip paidalaný jáne qorǵaý salalaryndaǵy 7 kelisimge qol qoidy. Kelisimder júieli túrde júzege asyrylyp jatyr. Alaida, ekologiialyq ahýaldyń nasharlaýy toqtaityn emes. Sondyqtan atalǵan máselelerdi sheshý halyqaralyq deńgeide birlesken áreketterdi kúsheitýdi talap etedi, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń pikirinshe, ekonomikany kómirteginen aryltý máselesin eki el úkimetteri birlesip pysyqtap, tájiribe almasýy qajet. Sondai-aq onyń ekonomikaǵa tigizetin keri áserin jeńildetý maqsatynda halyqaralyq kelisimderge, ásirese DSU aiasynda engiziletin normalarǵa qatysty ortaq ustanymǵa kelýi kerek.
Qasym-Jomart Toqaev Jaiyq ózeniniń óte qatty tartylýy jáne ondaǵy ekologiialyq jaǵdaidyń nasharlaýy Qazaqstannyń ǵana emes, sondai-aq Reseidiń de shekaralas aimaqtaryndaǵy turǵyndar úshin asa qaýipti ekenin aitty.
– Vladimir Vladimirovich, 2019 jyly Omby qalasyndaǵy kezdesýimizdiń qorytyndysy boiynsha Jaiyq ózeni basseininiń ekojúiesin saqtaý jónindegi yntymaqtastyq baǵdarlamasy qabyldandy. Sol úshin Sizge alǵysymdy bildiremin. Úkimetterimizge atalǵan baǵdarlamanyń sapaly iske asyrylýy jaiynda, sondai-aq bir jylda atqarylǵan jumystar jóninde baiandama ázirleýdi tapsyrýdy usynamyn. Shaǵyn ózenderdegi bógetterdiń qurylysy men olardy paidalaný tiimdiligine qatysty máselege, sondai-aq jańa toǵandar qurylysyn uiymdastyrýǵa erekshe mán bergen jón, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Kaspii itbalyqtarynyń popýliatsiiasyn saqtaý maqsatynda teńizdiń soltústiginde memlekettik rezervattar qurý múmkindigin, sondai-aq kiikterdiń maýsymdyq qonys aýdarýy kezinde eki eldiń shekarasynan erkin ótý jolyn qamtamasyz etý máselelerin qarastyrý usynyldy.
Memleket basshysy Qazaqstan men Reseidiń «jasyl» ekonomika salasy boiynsha yntymaqtastyǵy belsendi túrde artyp jatqanyn atap ótti. Elderimizdiń jańartylatyn jáne balamaly energiia kózderin damytý jónindegi áleýeti zor.
– Qazaqstan jel energiiasy boiynsha bir jylda saǵatyna úsh trillion kilovatqa jýyq qýat óndirýge qaýqarly. Elimiz – «jasyl» sýtegin eksporttaý áleýeti joǵary álemdegi segiz memlekettiń biri. Balamaly energetika salasyndaǵy jobalardy iske asyrý úshin óndiristik jáne ǵylymi infraqurylymdy qalyptastyrý kerek, sondai-aq joǵary bilikti mamandar qajet. Osyǵan orai biz energetika salasynda Joǵary tehnologiialyq innovatsiialar jónindegi quzyretter ortalyǵyn ashamyz. Reseidiń myqty ǵylymi bazasy men tiisti kadrlyq áleýeti bar. Sondyqtan Resei mamandaryn ózara tiimdi yntymaqtastyq ornatýǵa shaqyramyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Forým aiasynda kiikterdi qorǵaý jáne olardyń sanyn kóbeitý, Kaspii itbalyǵyn qorǵaý, sondai-aq óńirler men kásipkerler arasyndaǵy saýda-ekonomikalyq bailanystardy nyǵaitý jóninde 13 qujatqa qol qoiyldy.
– Forýmnyń dástúrli ónerkásiptik-ekonomikalyq kún tártibine ekologiia jáne jasyl ekonomikany damytý máselesin sátti engize alǵanymyz qýantady. Bul sán qýý emes, shyn máninde, qajettilik ári elderimizdiń bolashaǵy. Osy saladaǵy jobalarymyz ekijaqty yntymaqtastyqtyń damýyna tyń serpin beretinine senimdimin, – dedi Memleket basshysy.
Plenarlyq otyrys aiasynda Resei Prezidenti Vladimir Pýtin, Qazaqstan men Reseidiń salalyq ministrlikteri men óńir basshylary sóz sóiledi.
Forým qorytyndysy boiynsha tómendegi qujattarǵa qol qoiyldy:
Qazaqstan Respýblikasy Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligi men Resei Federatsiiasy Tabiǵi resýrstar jáne ekologiia ministrligi arasyndaǵy Kiikterdiń shekara mańyndaǵy popýliatsiiasyn qorǵaý, ósirý jáne paidalaný týraly kelisim (Saiga tatarica tatarica);
Qazaqstan Respýblikasy Úkimeti men Resei Federatsiiasy Úkimeti arasyndaǵy qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi kelisimdi iske asyrý aiasynda 2021-2026 jyldarǵa arnalǵan Kaspii itbalyǵynyń popýliatsiiasyn saqtaý jónindegi Qazaqstan men Resei arasyndaǵy birlesken is-qimyldar jospary;
Aqmola oblysy ákimdigi men Cheliabinsk oblysy Úkimeti arasyndaǵy Saýda-ekonomikalyq, ǵylymi-tehnikalyq, áleýmettik, mádeni jáne gýmanitarlyq yntymaqtastyq týraly kelisim;
Aqmola oblysy ákimdigi men Omby oblysy Úkimeti arasyndaǵy saýda-ekonomikalyq, ǵylymi-tehnikalyq, áleýmettik, mádeni jáne gýmanitarlyq salalar boiynsha halyqaralyq jáne syrtqy ekonomikalyq bailanystardy iske asyrý týraly kelisim;
Batys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi men Samara oblysynyń Úkimeti arasyndaǵy 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan saýda-ekonomikalyq, ǵylymi-tehnikalyq jáne mádeni yntymaqtastyq jónindegi 2018 jylǵy 5 qarashadaǵy kelisimdi iske asyrý jónindegi is-sharalar jospary;
Pavlodar oblysy ákimdigi men Kýrgan oblysy Úkimeti arasyndaǵy saýda-ekonomikalyq, ǵylymi-tehnikalyq, áleýmettik-gýmanitarlyq jáne basqa da salalardaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim;
Jambyl oblysy ákimdigi men Leningrad oblysy Úkimeti arasyndaǵy saýda-ekonomikalyq, ǵylymi-tehnikalyq jáne áleýmettik-gýmanitarlyq salalardaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim.
KOMMERTsIIaLYQ QUJATTAR:
«PASTA&NOODLES» JShS pen «MEREKE» JShQ SÚ arasyndaǵy kelisimshart;
«Araltuz» AQ pen «Salina Treid» JShQ arasyndaǵy kelisimshart;
«Kentaý transformator zaýyty» AQ pen «TransEnergo» JShQ arasyndaǵy kelisimshart;
«Tehnonikol» kompaniiasy men «KAZAKH INVEST» UK AQ arasyndaǵy Investitsiialar jónindegi kelisimge qol qoiýǵa yqpal etý jobasyn iske asyrý týraly memorandým;
«Velfarm» JShQ jáne «ROKA» JShS arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim;
«Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» EEA pen «Týloma Salmon Qazaqstan» JShS arasyndaǵy jol kartasy.
