Bishkek qalasyna jumys saparymen kelgen Qasym-Jomart Toqaev Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna múshe elder basshylary keńesiniń otyrysyna qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Qazaqstan Prezidenti qonaqjailyq kórsetkeni jáne TMD-ǵa tóraǵalyq etý barysynda Qyrǵyzstannyń tabysty jumys atqarǵany úshin Sadyr Japarovqa alǵys aitty.
Memleket basshysy TMD janyndaǵy Seriktes jáne Baqylaýshy mártebesiniń bekitilýin búgingi otyrystyń aitýly oqiǵasy retinde atap ótip, bul sheshim Uiymnyń kemeline kelgenin jáne ony damytýdyń jańa kezeńine qadam basqanyn kórsetetinine nazar aýdardy.
Qazaqstan Prezidenti geosaiasi qaishylyqtardyń shielenise túskenin atap ótip, álem ekonomikasynda turaqsyzdyq kúsheigenin aitty.
– Qazaqstan jahandyq saýda-sattyq pen memleketterdiń ál-aýqatyna keri áser etetin ekonomikalyq sanktsiialardy qoldanýǵa túbegeili qarsy, – dedi Memleket basshysy.
Budan bólek, Prezident Taiaý Shyǵystaǵy qazirgi ahýalǵa qatysty pikir bildirdi.
– Qazaqstan halyqaralyq ózekti problemalardy sheshý úshin lańkestik ádisterdi qoldanýǵa múldem qarsy. Ondaǵan jyl boiy sheshimin tappai kele jatqan mindetterdi júzege asyrý úshin beibit azamattarǵa zorlyq-zombylyq kórsetip, terrorlyq aktsiialar jasaýǵa bolmaidy. Bul – esh aqtaýǵa kelmeitin áreket, – dedi Prezident.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń halyqaralyq qatynastarda ádildik qaǵidatyn ornatýdy, halyqaralyq qoǵamdastyqtyń barlyq múshesiniń zańdy jáne egemendik quqyǵyn eskere otyryp, ony demokratiialandyrýdy jaqtaitynyn jetkizdi.
Memleket basshysy BUU Qaýipsizdik Keńesindegi qazirgi toqyraý jaǵdaiynda ámbebap uiymnyń ókildik aiasy anaǵurlym keń organy sanalatyn BUU Bas Assambleiasynyń rólin kúsheitýge múmkindik bar ári qajet dep esepteidi.
– Bul rette BUU Qaýipsizdik Keńesin reformalaý isinde asyǵystyq tanytýǵa bolmaidy. Bizdiń oiymyzsha, bul mańyzdy organǵa álemniń barlyq aimaǵynyń elderi, sonyń ishinde jahandyq Ońtústik memleketteri múshe bolýǵa tiis. Shyn máninde, bul ustanymdy osy jiynǵa qatysyp otyrǵan memleketter basshylarynyń barlyǵy quptaityny qýantady, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev týyndaityn syn-qaterlerdi eńserýge, tabysty yntymaqtastyqty nyǵaitý úshin jańa salalardy izdeýge baǵyttalǵan TMD formatyndaǵy belsendi yqpaldastyqty jalǵastyrýǵa shaqyrdy.
– Tyǵyz saýda-ekonomikalyq bailanystardy damytý negizgi mindet bolyp qala beredi. Dostastyqqa múshe elderdiń naryqtary biz úshin qashanda basymdyqqa ie. Ótken jyldyń qorytyndysy boiynsha Qazaqstannyń syrtqy saýda ainalymynyń tórtten birinen astamy TMD memleketterimen jasaldy. Bul oń dinamika biyl da saqtalyp otyr. Qazaqstannyń saýda ainalymy 7 aida 4,5 paiyzǵa ósip, 20,5 milliard dollardy qurady. Biz saýda bailanystaryn odan ári nyǵaitý úshin qolda bar múmkindikterdi tolyq paidalanýymyz qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń pikirinshe, saýda kedergilerin joiýǵa, qolaily tariftik jaǵdai jasaýǵa, ákimshilik rásimderdi jeńildetýge basa mán berý qajet.
Sonymen qatar Prezident Dostastyq keńistigindegi kólik dálizderin damytý mańyzdy ekenine nazar aýdardy.
– Biz ózimizdiń biregei geografiialyq artyqshylyǵymyzdy paidalanyp, jahandyq naryqtardy ushtastyrýymyz kerek. Osylaisha, aimaǵymyzdy iri kólik-logistikalyq habqa ainaldyramyz. Álemde jańa ekonomikalyq geografiia qalyptasyp, saýda aǵyndary ulǵaia túsken qazirgi jaǵdaida bul baǵyt strategiialyq mańyzǵa ie bolady. Búginde Eýropa men Aziia arasyndaǵy qurlyqtyq-tranzittik tasymaldyń 80 paiyzy Qazaqstan arqyly ótedi. Biz Transkaspii kólik baǵytyn, Soltústik – Ońtústik dálizin odan ári damytýǵa, sondai-aq Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran temirjolynyń múmkindikterin tolyqqandy paidalanýǵa airyqsha mán beremiz. Qazaqstan Dostyq – Moiynty, Baqty – Aiagóz, Darbaza – Maqtaaral temirjol jobalaryn tezirek iske asyrýdy kózdeidi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy elderimizdiń tranzittik áleýetin nyǵaitý úshin qazirgi qoldanystaǵy infraqurylymdy jańǵyrtyp, ákimshilik rásimderdi qysqartý jáne integratsiialanǵan logistikalyq, sonyń ishinde tsifrlyq sheshimderdi engizý sharalarynyń mańyzdy ekenine arnaiy toqtaldy.
Prezident TMD-ǵa múshe memleketterdiń aýmaǵy arqyly ótetin kúre joldardy ózara ushtastyrý tujyrymdamasyn ázirleýdi usyndy. Onyń pikirinshe, bul qujat Eýraziia keńistigindegi Dostastyq elderiniń múddelerin eskeretin jańa tranzittik-logistikalyq kodqa ainalady.
Qasym-Jomart Toqaev azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselesin kelesi basymdyq retinde atap ótti.
– Anaǵurlym ónimdi ári ekologiialyq taza aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin ózara yqpaldastyqty kúsheitkenimiz jón. Ozyq tájiribemen bólisip, óndiris pen ótkiziletin ónim arasyndaǵy tizbekti jolǵa qoiý, sondai-aq fitosanitariialyq jáne veterinarlyq talaptardy ońtailandyrý úshin qolaily jaǵdai jasaý qajet, – dedi Prezident.
Memleket basshysynyń aitýynsha, klimattyń jahandyq deńgeide ózgerýi elderimizdiń ornyqty damýyna aitarlyqtai qaýip tóndiredi.
– TMD-ǵa múshe birqatar memlekettiń aýmaǵynda qazirgi ekologiialyq ahýal nasharlap, shólge ainalý jáne sý qorynyń sarqylý jaǵdaiynda bul problemany eleýsiz qaldyrýǵa bolmaidy. BUU baǵalaýyna sáikes 2050 jylǵa qarai klimattaǵy ózgeris saldarynan bes milliardtan astam adam sý tapshylyǵyna ushyraýy múmkin. Qazirdiń ózinde Ortalyq Aziia elderi Jer sharyndaǵy ortasha temperatýranyń kóterilýine bailanysty kúrdeli problemalarǵa tap bolyp otyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Prezident elimizdiń atalǵan saladaǵy mańyzdy jobalary týraly málimet berdi.
Memleket basshysy kúsh-jiger jumyldyrmai, Eýraziia keńistigindegi ekologiialyq kataklizmderdiń saldaryn eńserý múmkin emes ekenin atap ótti. Sondai-aq TMD aiasynda osy baǵyttaǵy konstrýktivti qarym-qatynasty nyǵaitý asa mańyzdy dep sanaidy.
Budan bólek, mádeni-gýmanitarlyq yntymaqtastyq máselesine airyqsha mán berildi. Qasym-Jomart Toqaev TMD-ǵa múshe elder arasyndaǵy kópjaqty yqpaldastyqta orys tili erekshe ról atqaratynyna toqtaldy.
– Biyl TMD-da «Orys tili jyly» dep jariialanýynyń simvoldyq máni bar. Sonymen qatar biz búgin Orys tiline qatysty halyqaralyq uiym qurý týraly Shart pen Jarǵyǵa qol qoiý jóninde tarihi sheshim qabyldaimyz. Bul uiym derbes halyqaralyq qurylymǵa ainalady, quqyq sýbektisi retinde tanylady. Jańa uiym barlyq el úshin ashyq bolady. Árine, bul – jahandyq gýmanitarlyq yntymaqtastyq turǵysynan óte ózekti. TMD keńistiginde jáne odan áldeqaida keńirek halyqaralyq aýqymda orys tilin nasihattaý úshin qabyldanyp jatqan sharalar elderimizdiń ulttyq biregeiligin nyǵaitý úrdisine keri áser etpeidi. Qazaqstan qazaq tiliniń memlekettik til mártebesin kúsheitý saiasatyn jalǵastyra beredi, – dedi Memleket basshysy.
Prezident Dostastyq elderiniń volonterler birlestikteriniń kúsh-jigerin jumyldyrý mańyzdy ekenine nazar aýdardy.
– 2024 jyldy TMD-da Volonterlik qozǵalys jyly dep jariialaý bastamasyn quptaimyz. Qazaqstan 2020 jyldy Volonter jyly retinde atap ótti. Eriktilerdiń izgi amaldary qoǵamymyzda tileýlestik, meiirimdilik jáne janashyrlyq qasietteriniń tereń tamyr jaiýyna eleýli úles qosady. Mundai adamgershilik talpynystarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý mańyzdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident Dostastyq elderi eriktileriniń jyl saiynǵy forýmyn ótkizýdi jáne oǵan TMD-nyń turaqty alańy mártebesin berýdi usyndy.
Memleket basshysy sóziniń sońynda 2024 jyly Resei Federatsiiasynyń TMD-ǵa tóraǵalyq etýi jáne kezekti sammitti kelesi jyly kúzde Máskeýde ótkizý týraly sheshimdi qoldady. Sondai-aq Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioevti TMD-nyń Qurmet belgisimen marapattaý týraly Qyrǵyzstannyń bastamasyn quptady.
Sonymen qatar jiynda Qyrǵyzstan Prezidenti Sadyr Japarov, Ázerbaijan Prezidenti Ilham Áliev, Belarýs Prezidenti Aleksandr Lýkashenko, Resei Prezidenti Vladimir Pýtin, Tájikstan Prezidenti Emomali Rahmon, Túrikmenstan Prezidenti Serdar Berdimuhamedov, Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioev, TMD Bas hatshysy Sergei Lebedev sóz sóiledi.
