Foto: Akorda.kz
Memleket basshysy elordany damytý máseleleri jóninde keńes ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Prezident óz sózinde biyl bas qalamyzdyń qurylǵanyna 25 jyl tolǵanyn, Astana shirek ǵasyr ishinde zamanaýi iri qalaǵa ainalǵanyn atap ótti. Elorda kún sanap ulǵaiyp keledi. Turǵyndar sany aitarlyqtai kóbeidi. Aldaǵy jyldary qala halqy 1,5 millionǵa jetedi degen boljam bar. Budan da kóp bolýy ábden múmkin.
– Biraq qalanyń bas josparynda bul jaǵdai tolyq eskerilmegen. Árine, qalanyń qarqyndy damyǵany jaqsy. Degenmen qazir osy úrdis áleýmettik infraqurylymǵa zor salmaq túsirip otyr. Áli kúnge deiin sheshimin tappai kele jatqan máseleler bar. Muny jurt bilip otyr. Sondyqtan Úkimet te, ákimdik te sonyń bárin sheshý úshin jumyla jumys isteýi kerek. Bul jumysqa qoǵam ókilderin tartý qajet. Astanany kórkeitý, turmys sapasyn jaqsartý – bárimizge ortaq mindet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aitýynsha, megapolis – elimizdiń iskerlik, saiasi jáne mádeni ortalyǵy. Elimizdiń barlyq aimaǵy elordaǵa qarap boi túzeidi, damidy. Astana kóptegen salada, sonyń ishinde azamattardyń ómir súrý sapasy boiynsha da basqa qalalarǵa úlgi kórsetedi. Sondyqtan qalanyń turaqty damýyna kedergi bolyp jatqan túitkilderdi sheshý úshin memlekettik organdar tiianaqty jumys isteýi qajet.
Prezident Astanany odan ári damytýdyń basym baǵyttaryn aiqyndap berdi. Birinshiden, elordany jylýmen qamtamasyz etý júiesi ornyqty bolýy qajet.
– Elordadaǵy negizgi ózekti máseleler qalanyń damýyna qatysty tiisti jospardyń, iaǵni durys josparlaý jumysynyń joqtyǵynan týyndap otyr. Muny ashyq aitýymyz kerek. Baqylaýsyz júrgizilip jatqan qurylys, sapadan góri sanǵa mán berý jáne jan-jaqty oilastyrylmaǵan sheshimder qaladaǵy ómirlik mańyzy bar infraqurylymnyń tapshylyǵyna alyp keldi. Jaǵdaidyń sonshalyqty múshkil bolýyna jaýapty basshylardyń biliksizdigi nemese bas paidasyn oilaǵandyǵy sebep boldy. Qala basshylyǵy qurylys kompaniialarynyń paidasyn emes, memleket pen azamattardyń múddesin bárinen biik qoiýǵa tiis. Ótken jylytý maýsymynda qalada jylý qýatynyń tapshylyǵy qatty sezildi. Qys jyly bolǵandyqtan, apattan aman qaldyq. Al qala basshylyǵy qalypty jylýmen qamtamasyz etýge daiyn bolmasa da, milliondaǵan sharshy metr turǵyn úi salýdy qoldap keledi. Qaladaǵy injenerlik infraqurylymnyń damýy kóbine kommýnaldyq kásiporyndardy basqaratyn laýazymdy tulǵalardyń kásibiligine de bailanysty. Jeńis Mahmuduly, jyl basynda sizge qaladaǵy kommýnaldyq mekemelerdiń basshylyq quramyna taldaý júrgizý tapsyryldy. Baiqaýymsha, ázirge bul tapsyrma tolyq oryndalǵan joq. Elordanyń jylý elektr stansasyn zańger, Astana aimaqtyq elektr jelilik kompaniiasyn baǵalaýshy, jylý tranzitin agronom, qalalyq sý arnasy mekemesin zootehnik basqarady. Árkim ózi jetik biletin ispen ainalysýy kerek dep oilaimyn. Áitpese, jumystyń nátijesi tiisti deńgeide bolmaidy. Qala basshylyǵynyń taiaz oilaýy jáne áreketsizdigi saldarynan jańa jylý kózderin, sý qubyryn, káriz sýyn tazartý nysandaryn «tótenshe» rejimde salýǵa májbúr bolyp otyrmyz, – dedi Prezident.
Memleket basshysy elordadaǵy infraqurylym nysandarynyń qurylysy óte baiaý júrgizilip jatqanyn synǵa aldy. Qasym-Jomart Toqaev bir ai merzimde úshinshi JES-tiń ekinshi kezeńi men úshinshi gaz qazandyǵynyń qurylysyna qatysty birjaqty sheshimge kelý jóninde tapsyrma berdi. Negizgi mindet – Astanany keminde aldaǵy 10 jylda senimdi jylý júiesimen qamtamasyz etý.
– Úkimet barlyq aimaqtaǵy jylý maýsymyna daiyndyq jumystaryn qatań baqylaýda ustaýy kerek. 30 gradýs aiazda jylýsyz qalǵan Ekibastuz turǵyndarynyń oqiǵasyna qaita jol bermeýimiz qajet. Jazdyń da teń jartysy ótti, alda ýaqyt kóp emes. Sondyqtan qaladaǵy barlyq tiisti qyzmetter qysqy maýsymǵa saqadai sai bolýy qajet. Kún sýytqansha búkil eldegi jylý kózderi men kommýnaldyq jelilerdiń daiyndyǵyn pysyqtaý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaǵan jón. Bul úshin ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar tiimdi jáne úilesimdi jumys isteýi qajet. Sondai-aq jylý stansalarynyń menshik ieleri men merdigerler óz mindetterine jaýapkershilikpen qaraýy kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń pikirinshe, Astanany sýmen qamtamasyz etý máselesin sheshýge basymdyq berý qajet. Jazdyń basyndaǵy sý tapshylyǵyna qatysty turǵyndardyń narazylyǵy oryndy. Adamdar úilerine aýyzsý berilýin talap etti, tipti joldardy bógep, mitingke shyqty. Mundai keleńsiz jaǵdaiǵa jol berýge bolmaidy.
– Ashyǵyn aitsaq, qalanyń injenerlik infraqurylymyn damytýǵa jaýapty adamdar jumysyn adal atqarmaǵan. Bul – naǵyz salǵyrttyq, sonyń saldarynan osyndai kúrdeli ahýal qalyptasty. Muny, tipti, jumysqa selqos qaraý emes, qasaqana ziian keltirý deýge bolady. Sebebi, sý, jylý, jaryq – kúndelikti turmystaǵy asa mańyzdy qajettilikter. Bul salada qatelikke múldem jol berýge bolmaidy. Sondyqtan kináli adamdar tiisti jazasyn alýy kerek. Qazir elorda Astana sý qoimasyna tolyq táýeldi bolyp otyr. Sý alatyn basqa jer joq. Bul – óte qaýipti. Kez kelgen sátte oqys oqiǵa bolsa, búkil qalaǵa qaýip tónýi múmkin. Turǵyndar sany kóbeiip, jańa nysandar paidalanýǵa berilip jatyr. Sondyqtan sý qoimasynyń qýaty aldaǵy bir-eki jylda sarqylyp bitetini anyq. Buǵan qosa, sý qoimasy lailanyp, lastanyp jatyr. Muny quzyrly ministrlik bilýge tiis. Qoimanyń túbin tazalap, ony tereńdetý kerek. Astana sý qoimasynyń bógetin tolyq tekserip, nyǵaitý qajet. Oǵan Sátbaev kanalynan sýdyń turaqty kelip turýyn qamtamasyz etken jón. Osy sharalardy dereý qolǵa alý kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy qalany sýmen qamtamasyz etý boiynsha keshendi jumys júrgizýge qatysty tapsyrmany oryndamaǵany úshin Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrliginiń qyzmetin synǵa aldy. Quzyrly ministrlik naqty sharalar qabyldaýǵa tiis.
– Astanany aýyzsýmen qamtamasyz etý máselesin keiinge qaldyra berýge bolmaidy. Tiisti jumys atqarylmasa, muny astyrtyn qarsylyq bildirý dep túsinýge týra keledi. Ahýaldy dereý túzeý qajet. Bas qalany osyndai jaǵdaida qaldyrmaimyz, – dedi Prezident.
Úkimetke ákimdikpen birlesip, kelesi jyldan bastap Sátbaev kanalynan qalaǵa deiin qubyr tartý jumystaryn qolǵa alý, sondai-aq Astanany sýmen qamtamasyz etýdiń balamaly joldaryn qarastyrý jóninde tapsyrma berildi.
Sonymen qatar Prezident turǵyn úi qurylysy salasyn retteýge shaqyrdy. Qazirgi tańda Astanada 10 million sharshy metrge jýyq turǵyn úi salynyp jatyr. Ókinishke qarai, qurylys qarqyny joǵary bolǵanymen, sapaǵa kóńil bóline bermeidi. Bul salada olqylyqtar óte kóp.
– Qalany kórkeitip, jurtqa qolaily jaǵdai jasaý basty nazarda bolýǵa tiis. Alaida jekelegen qurylys kompaniialarynyń múddesi basym túsip jatady. Qalany damytý isinde birizdilik bolmaǵan soń, orynsyz qurylys kóbeiip ketti. Áleýmettik nysandar men qoǵamdyq oryndar bolýǵa tiis jerlerde turǵyn úi keshenderi salyndy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident biyl úleskerleri bar 16 úidiń qurylysyn aiaqtaýdy tapsyrdy. Sonymen qatar eski jáne apatty jaǵdaidaǵy úilerge qatysty problemaǵa toqtaldy.
– Oń jaǵalaýdy – qalanyń eski bóligin saqtaýǵa jáne damytýǵa tiisti deńgeide kóńil bólý qajet. Onyń óz harizmasy bar. Biz Astanany teń dárejede damytýymyz kerek. Investorlar apatty jaǵdaidaǵy ǵimarattarmen ainalysýy qajet. Turǵyndardy basqa jaqqa kóshirsin. Bosaǵan jerge jańa nysandar salsyn. Al ákimdik olarǵa qajetti jaǵdaidy jasasyn. Injenerlik infraqurylymdy damytsyn. Joldar, áleýmettik nysandar salyp bersin. Osylai birlesip jumys istegende ǵana, eski jáne apatty jaǵdaidaǵy turǵyn úi máselesi sheshimin tabady. Sonymen qatar qalanyń ortalyǵy men shet aimaqtar arasyndaǵy teńsizdikti joiady. Qalanyń eski bóliginiń syrtqy kelbeti jaqsarady. Elordanyń sol jaǵalaýy ǵana emes, barlyq aýdany qolaily bolýy kerek. Adamdardyń jaily turmysyn qamtamasyz etetin qurylys salasyndaǵy ozyq sheshimder bas qalanyń barlyq aimaǵynda qoldanylýǵa tiis. Aspanmen talasqan biik úiler, aýqatty kvartaldar men kedei aýdandar, jartylai qiraǵan ǵimarattar – bul bizdiń jol emes. Jaǵdaidy «teńestirý» kerek. Ádiletti qoǵam qurý osyndai ustanymnan bastalady, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev elorda sáýletiniń biryńǵai kelbetin qalyptastyrý úshin batyl sharalar qabyldaý qajet ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, salynyp jatqan nysandar bir-birimen úilespeidi, ortaq stil joq, eklektika basym. Elordada birkelki ári súreńsiz «qorap-ǵimarattar» qaptap ketti. Olardyń sapasy kóbine syn kótermeidi.
– Myńjyldyq alleiasynyń qalai salynyp jatqanyn qarańyzdar. Ol áýelde oilaǵandai elordanyń kórnekti jerleriniń biri bolýǵa tiis edi. Nátijesinde, úileriniń qasbetteri talǵamsyz, alabajaq eki jupyny kóshe paida boldy. Ainalasy las, egilgen aǵashtar shybyq kúiinde qýrap qalǵan, injenerlik infraqurylymynyń problemasy shash etekten. Buǵan qosa, osy alleiadaǵy jalǵyz shaǵyn saiabaqty úi salý úshin jekemenshik kompaniiaǵa berip jibergen. Bul – múlde shekten shyqqandyq. Bas josparda qarastyrylǵan shaǵyn saiabaqtardy qaitarýdy jáne Myńjyldyq alleiasyn júieli damytý máselesimen shuǵyl ainalysýdy tapsyramyn. Men qalany kógaldandyrýǵa, ony abattandyrýǵa, saiabaqtardy damytýǵa airyqsha kóńil bólemin. Bul Astanaǵa ǵana emes, barlyq oblys ortalyqtaryna jáne Almatyǵa da qatysty. Almaty sekildi Astana da jasyl qalaǵa ainalýy kerek. Beibitshilik jáne kelisim saraiynan jańa vokzalǵa deiin sozylyp jatqan elordanyń strategiialyq osi úlken ári jaily, jasyl jelekti saiabaqqa ainalýǵa tiis. Onyń mańaiyndaǵy kósheler men aýlalardyń bárin tiisti deńgeide abattandyrý kerek. Jalpy, Jaǵalaý shaǵyn aýdany men Turan dańǵylynyń batys jaǵyndaǵy qurylys alańy sekildi elordanyń jańa aýdandary múldem abattandyrylmaǵan. Kósheler jaryqtandyrylmaǵan, jaiaý júrginshiler joly joqtyń qasy, qoǵamdyq oryndar qarastyrylmaǵan. Al saiabaqtar men shaǵyn baqtar týraly aitpai-aq qoiaiyq. Ondai atymen joq, – dep Memleket basshysy birqatar túitkildi máselelerge nazar aýdardy.
Prezidenttiń pikirinshe, qalany kógaldandyrýdyń mańyzy zor. Elordany jappai kógaldandyrý boiynsha alǵashqy eleýli nátijege biyl qol jetkizýimiz kerek.
Budan bólek, elorda halqynyń turmys sapasyn úzdiksiz arttyrý qajet. Astananyń barlyq turǵynyna qala infraqurylymy, atap aitqanda, bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádeniet jáne sport, sondai-aq saiabaqtar men qoǵamdyq oryndar sekildi nysandar teń dárejede qol jetimdi bolýǵa tiis.
– Emhanalardaǵy kezektiń kóptigine jáne jeke klinikalarda kórsetiletin qyzmettiń qymbattyǵyna bailanysty adamdar sońǵy sátke deiin dárigerge qaralmaidy. Munyń bári qala turǵyndarynyń densaýlyǵyna keri áserin tigizedi. Jaǵdaidy túzeý úshin elordada úshinshi kópbeiindi aýrýhana salý jónindegi usynysty qoldaý mańyzdy dep sanaimyn. Sapaly bilim berý qyzmetiniń qoljetimdi bolýy asa mańyzdy. Astanada balany mektepke nemese balabaqshaǵa ornalastyrý áli de ózekti másele bolyp otyr. Kóptegen mektepte oqýshylar sany josparly mejeden artyq. Shyn máninde, úsh aýysymdy oqytý júiesi saqtalyp otyr. Buǵan jol berýge bolmaidy. Qalada jańa bilim berý mekemeleriniń qurylysyna basymdyq berý qajet. Sondai-aq 15 qosymsha bilim berý nysanyn salý kerek. Astanada bilikti ustazdardyń tapshylyǵy erekshe seziledi. Jyl saiyn bir myńǵa jýyq muǵalim jetispei jatady. Sondyqtan elordada pedagogikalyq joǵary oqý ornyn ashý týraly usynysty qoldaimyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident qazirgi tsifrlyq órkeniet pen bilim ekonomikasy jaǵdaiynda internetke qoljetimdilik adamnyń, ásirese qala turǵynynyń negizgi qajettilikteriniń birine ainalyp otyrǵanyn atap ótti.
– Alaida elordadaǵy internet pen uialy bailanys turaqtylyǵy syn kótermeidi. Bul turǵyndar úshin qolaisyz jaǵdai týdyryp qana qoimaidy, sondai-aq qala ekonomikasyna edáýir shyǵyn keltiredi. Astana qonaqtary úshin óte jaǵymsyz áser qalyptastyrady, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar keńes barysynda qoǵamdyq kóliktiń jumysyna jáne joldaǵy kólik keptelisine, LRT jobasynyń júzege asyrylýyna qatysty máseleler qarastyryldy. Sondai-aq Úkimetke Astana qalasy, Aqmola jáne Qaraǵandy oblystarynyń ákimdikterimen birlesip, elorda aglomeratsiiasyn damytýdy oilastyrý jóninde tapsyrma berildi. Prezident elorda men onyń tóńireginde ornalasqan eldi mekender birkelki damýy kerek, olardyń arasynda kóp aiyrmashylyq bolmaýǵa tiis dep sanaidy. Bul, ásirese, áleýmettik salaǵa qatysty másele. Bas qala mańyndaǵy eldi mekenderdi kórkeitý qajet. Olar ómir súrýge barynsha qolaily bolýǵa tiis.
Memleket basshysy búgingi keńeste aitylǵan mindetterdi der kezinde ári sapaly oryndaý qajettigine nazar aýdardy.
– Astana bas qala degen ataýǵa laiyq bolýǵa tiis. Astana kórkeise, búkil elimizdiń eńsesi biik bolady.
Astana Ádiletti Qazaqstandy qurý jolynda túbegeili ózgeristerge uiytqy bolýy kerek. Jalpy, qalanyń kúndelikti tynys-tirshiligi udaiy nazarda bolýǵa tiis.
Ákimge qalanyń ahýalyn jaqsy jaǵyna qarai ózgertý úshin bir jyl ýaqyt beremin. Sizdiń jumysyńyz meniń baqylaýymda bolady. Barlyq qajetti kómekti kórsetemiz. Biraq jumystyń negizgi ózegi – sizdiń qolyńyzda. Tabys tileimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Jiynda Astana qalasynyń ákimi Jeńis Qasymbek, Premer-ministrdiń birinshi orynbasary Roman Skliar, Aqmola oblysynyń ákimi Ermek Marjyqpaev, Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Zúlfiia Súleimenova, Aýyl sharýashylyǵy ministri Erbol Qarashókeev, sondai-aq Tsifrlyq damý, innovatsiia jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministri Baǵdat Mýsin sóz sóiledi.
