Prezident Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan Respýblikasy Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyn merekeleýge daiyndyq jónindegi memlekettik komissiianyń birinshi otyrysyna qatysty, dep habarlaidy Aqorda.
Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen el Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyn merekeleý jónindegi Memlekettik komissiianyń alǵashqy otyrysy ótti. Prezident Qazaqstan Táýelsizdik jyldarynda Elbasynyń kóshbasshylyǵymen barlyq qiyndyqtan ótkenin, qýatty memlekettiń irgesin qalaǵanyn, endi egemendiktiń tórtinshi onjyldyǵyna qadam basqanyn, bul elimiz úshin asa mańyzdy kezeń ekenin atap ótti.
Memleket basshysy el tarihyndaǵy eleýli mereke kezinde qur dańǵaza men ysyrapshyldyqqa jol berýge bolmaitynyn, árbir sharany elge paidasy tietin naqty isterge ulastyrý qajet ekenin basa aitty. Ekonomika, áleýmettik sala, bilim, ǵylym jáne basqa da baǵyttar boiynsha tyń jobalar qolǵa alynatynyna toqtaldy.
«Tutas memleketti qamtityn aýqymdy is-sharalardy ótkizgen kezde aiqyn kózqaras, naqty ustanym bolýy shart. Sebebi óńirlerdiń bári ortalyqqa beiimdelip jumys isteidi. Sizderden baǵdar alady. Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyn tek mereitoi dep sanaýǵa bolmaidy. Eń aldymen, bul tarihi oqiǵaǵa ideologiialyq turǵydan qaraýymyz kerek», – dedi Prezident.
Memleket basshysy qazir zaman basqa, adamdardyń sanasy aitarlyqtai ózgergenin, oǵan qosa, búginde barsha álem jurtshylyǵy kúrdeli kezeńdi bastan ótkerip jatqanyn aitty. Qarjyny ońdy-soldy jumsap, ulan-asyr toi jasaityn ýaqyt emes ekenin, tiimsiz forýmdar men konferentsiialar ótkizýdiń qajeti joqtyǵyn qadap turyp jetkizgen Qasym-Jomart Toqaev halyqtyń áleýmettik jaǵdaiyna basa mán berý keregin, eldiń turmysy túzelmese, jetistikterdi maqtan etýdiń qajeti joǵyn atap ótti. Sonymen qatar memlekettik apparat osy senim men úmitti aqtaýǵa tiis dedi.
«Úkimet meniń tapsyrmam boiynsha Áleýmettik kodekstiń jobasyn daiyndap jatyr. Kodeks azamattardyń, ásirese, kómekke muqtaj adamdardyń suranysyna tolyq sai kelýi kerek. Bul bizdiń ádiletti memleket pen ashyq qoǵam qurý týraly ideiamyzben úndesedi. Ministrler men ákimder «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵidasyn berik ustanýǵa tiis. Azamattardyń aryz-tilekterine jedel jaýap berý qajet. Eń bastysy, Táýelsizdiktiń igilikterin árbir otandasymyz kúndelikti tirshiliginde sezine alatyn bolsa – maqsatymyzdyń oryndalǵany», – dedi Memleket basshysy.
Prezident Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyn osyǵan deiin qolǵa alǵan reformalar aiasynda uiymdastyrǵan abzal ekenine toqtaldy. Bul rette saiasi reformanyń úshinshi kezeńin júzege asyrý jalǵasady. Sonyń aiasynda qoǵamdy demokratiialandyrýǵa baǵyttalǵan birqatar zań qabyldanady. Aldaǵy on jylda eldiń jańa kelbetin jáne ulttyń jańa bolmysyn qalyptasýy kerek. Qasym-Jomart Toqaev ekonomikalyq, saiasi jáne áleýmettik jańǵyrýdy tabysty júzege asyra alsaq elge jasaǵan eń úlken syiymyz osy bolatynyn basa aitty.
«Búginde biz iske asyryp jatqan elimizdi júieli túrde jańǵyrtý jumysy adamdardyń qoǵamdaǵy, ekonomikadaǵy, mádeniettegi múmkindikterin ashýǵa baǵyttalǵan. Memlekettik josparlaý men basqarý salalaryndaǵy sońǵy ózgerister de osy maqsatty kózdeidi. Biz óńirlik deńgeidegi teńsizdikter men kedergilerdi birtindep joiamyz. Óitkeni bizge qýatty Táýelsiz Qazaqstandy qurý úshin aimaqtardyń básekege qabiletti bolyp, ár aýyl men qalanyń turaqty damyǵany kerek», – dedi Memleket basshysy.
Prezident 2025 jylǵa deiin bes trillion teńgege baǵalanatyn memlekettik aktivterdi jekeshelendirý arqyly kásipkerlik salasynyń áleýetin aitarlyqtai arttyra alatynymyzdy atap ótti. «Halyqtyq IPO» baǵdarlamasyn jańǵyrta otyryp árbir qazaqstandyqtyń ulttyq bailyǵymyzdyń bir bóligine ie bolýǵa jáne otandyq ekonomikanyń kóshbasshylaryn damytýǵa óz úlesin qosýǵa múmkindik jasaimyz. Memleket basshysy adam kapitalynyń sapasyn arttyrý biz júrgizip otyrǵan saiasattyń negizgi bóligi ekenin jetkizdi.
Aitýly mereke kezinde atqarylatyn sharalardyń deni jastarǵa arnalýy – Prezident qoiǵan basty talaptyń biri. Sebebi elde ne jasasalsa da, bárin bolashaq urpaq úshin jasalýy tiis. Qasym-Jomart Toqaev izimizdi basyp kele jatqan býynnyń azamattyq belsendiligi óte joǵary, jastardyń qulshynysy zor ekenin aita kele, osy belsendilikti báseńdetpei, olardy jańa maqsattarǵa jumyldyrý qajettigine toqtaldy.
«Jastarǵa qatysty kelesi másele – jumyspen qamtý. Bul, ásirese, óńirlerde asa ózekti. Biz jumyssyz jastarǵa jol siltep, baǵyt-baǵdar berýimiz kerek. Olardyń turaqty kásip tabýyna kómektesýimiz qajet. Qazir jumyspen qamtýǵa baǵyttalǵan birneshe baǵdarlama bar. Biraq jastardyń kóbi sol sharalar týraly bilmeidi. Memleket usynyp otyrǵan túrli qoldaý jumystarynan habarsyz. Bul másele tek jalań úgit-nasihatpen sheshilmeidi. Úkimet pen ákimder jastardy jumyspen qamtý máselesimen arnaiy ainalysyp, kúndelikti nazarda ustaýy qajet», – dedi Memleket basshysy.
Qazir jastar saiasatyna qatysty zańdarǵa qajetti túzetýler engizilýde. Endi jergilikti memlekettik organdardy baǵalaý kórsetkishine «Jastardyń damý indeksi» qosylady. Bul osy baǵyttaǵy sharalardyń tiimdiligin arttyrady. Prezident jastar saiasatyna arnalǵan «Táýelsizdik urpaqtary» atty birtutas ulttyq joba ázirlegen jón ekenin atap ótti. Júrgizilip jatqan jumystardy júieleý úshin ár baǵyt boiynsha bytyrańqy júzege asyrylyp jatqan jobalardy bir arnaǵa toǵystyrýdy tapsyrdy. Al ony daiyndaýǵa, odan soń talqylaýǵa búkil jastar jáne stýdentter uiymdaryn, azamattyq belsendiler men táýelsiz sarapshylardy tartý kerek.
«Qazaqstan – daryndy jastar mekeni. Erteń elimizdiń abyroiyn asyratyn da – osy talantty ul-qyzdar. Biz olardyń órisin ashyp, qarym-qabiletin shyńdaý úshin bar múmkindikti jasaýǵa tiispiz», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident talantty jastarymyzdyń kreativti ekonomika qurýdaǵy róliniń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Óitkeni kreativti indýstriia álemdik ekonomikada eń jyldam damyp jatqan segment. Damyǵan memleketterde atalǵan sala ishki jalpy ónimniń 10 paiyzyn quraidy. Osy rette Memleket basshysy Úkimetke strategiialyq turǵydan mańyzdy salany keshendi túrde damytý josparyn oilastyrýdy tapsyrdy. Prezidenttiń pikirinshe, onyń negizin qalaýshy bóliktiń biri ǵylym, mádeniet jáne zamanaýi shyǵarmashylyq salalary boiynsha Ulttyq bilim haby bolýy qajet. «Talanttar fabrikasy» ispetti bul ortalyq elimizdiń barlyq óńirlerindegi daryndy jastardyń kásibi mamandardan bilim alyp, olardyń sheberlik saǵattaryna qatysýǵa jol ashady.
«Biz el damýyna jas talanttarymyzdyń belsene aralasýyna basa nazar aýdarýymyz kerek. Olardyń árqaisysy Otanymyz jetken jetistikterge qatysy bar ekenin sezinip, tabystaryn maqtan tutýy kerek», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Ol úshin bizdiń qoǵamda da metsenattyq pen qaiyrymdylyqtyń dástúrin birtindep damytý qajet.
Memleket basshysy búkil álemde ujymdyq yntymaqtastyqtyń bir túri retinde kraýdfanding baǵytynyń tanylyp kele jatqanyn tilge tiek etti. Ony azamattardyń qoǵamdaǵy ózekti problemalardy sheshýge qatystyrýdyń negizgi baǵytynyń biri retinde baǵalady. Sonymen qatar Astana Hub tehnoparkiniń bazasynda biryńǵai kraýdfanding tuǵyrnamasyn jasaýdyń múmkindigin qarastyrýdy usyndy.
Memleket basshysy qolǵa alynatyn sharalardyń barlyǵy ózara kómek mádenietin qalyptastyryp, elimizdi damytýǵa jastardyń tikelei atsalysýyna baǵyttalatynyn aitty. Sonymen qatar táýelsizdik urpaqtary Qazaqstandy álemdegi básekege qabiletti elderdiń birine ainaldyratynyna senetinin jetkizdi.
Prezident 30 jyldyqqa bailanysty sharalar halyqqa rýhani serpilis ákelýi qajettigine toqtaldy. Bul rette rýhaniiat salasyndaǵy jumys birneshe baǵyttan turady. Ult tarihynda óshpes iz qaldyrǵan kórnekti tulǵalardyń eńbegin nasihattaý asa mańyzdy jumystyń biri.
«Biylǵy mereili jylǵa birneshe ataýly data tuspa-tus kelip otyr. Jyr alyby Jambyldyń – 175, Alash arysy Álihan Bókeihanovtyń – 155, kúsh atasy Qajymuqannyń – 150 jyldyǵy, taǵy basqa birneshe tarihi tulǵanyń mereitoiy. Biz byltyr Abai men Ál-Farabidyń mereitoilaryn óte maǵynaly ótkizdik. Olardyń tulǵalyq kelbeti men ómir joly, eńbekteri halyqqa úlken oi saldy. Bul tájiribeni aldaǵy ýaqytta da ustanǵan jón»– dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sondai-aq biyl Semei poligonynyń jabylǵanyna 30 jyl tolyp otyr. Memleket basshysy iadrolyq synaqqa tyiym salý arqyly óz taǵdyrymyzǵa ózimiz jaýap bere alatynymyzdy kórsetip, elimizdiń álemdik antiiadrolyq qozǵalystyń kóshbasshysyna ainalǵanyn aitty.
Sondai-aq memlekettik nyshandarǵa qurmet otanshyldyqtyń kórinisi ekenin, osy oraida, el rámizderin qoldaný erejesin qaita qaraýdy tapsyrǵanyn, qasietti kók bairaqty úi syrtyna jáne basqa da kórnekti jerlerge ilýge tyiym salýǵa bolmaitynyn atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev qazaq tilin meńgerý birtutas ult bolý jolyndaǵy airyqsha mańyzdy qadam dep baǵalady. Sondyqtan til úirenýge talpynǵan otandastarymyzdy bárimiz qoldaýǵa shaqyrdy.
«Memlekettik tildi biletin árbir azamat qazaqsha úirengisi kelgen dosymen, áriptesimen nemese tanysymen óz bilimin bólissin. Mundai igi is bir-birimizge qamqorlyqty arttyryp, birligimizdi nyǵaita túseri sózsiz», – dedi Memleket basshysy.
Prezident ana tilimizdi damytý jaiyndaǵy oiyn latyn grafikasyndaǵy qazaq álipbiimen túiindep, latyn qarpine kóship jatqanymyz Táýelsizdiktiń jemisi dep baǵalady.
Memleket basshysy eldegi kórikti jerlerdiń jyl ótken saiyn jutańdanyp bara jatqanyna alańdap, «Taza tabiǵat» jobasyn júzege asyrýdy usyndy. Ekologiialyq bastamalar jyl saiynǵy turaqty jumysqa ulasyp, ómir saltyna ainalýy shart ekenin jetkizdi. Osy rette Ulystyń uly kúnin jańasha atap ótý týraly oiymen bólisti.
«Babalarymyz Áz Naýryz kelgende bulaqtyń kózin ashyp, aǵash otyrǵyzǵan. Osy tamasha dástúrdi jańa qarqynmen jalǵastyraiyq. Tabiǵatty tazalap, qorshaǵan ortany kógaldandyrýdy qolǵa alaiyq. Mundai sharalardy barlyq aimaqta uiymdastyrýymyz qajet. Bul – ata saltymyz ári urpaqqa ekologiialyq tárbie berýdiń eń tiimdi joly», – dedi Prezident.
30 jyldyq belestiń mánin halyqqa túsindirý, aqparattyq jumysty durys júrgizý de mańyzdy baǵyttyń biri. Táýelsizdik merekesiniń tujyrymdamasy «Jasampazdyqqa toly jyldar» dep atalady. Sondyqtan jasampazdyq ideiasy keńinen dáriptelýi qajet. Qasym-Jomart Toqaev merekeleý barysynda Táýelsiz Qazaqstannyń negizin qalaýshy Tuńǵysh Prezidentimizdiń tarihi róli erekshe atalyp, Elbasy saiasatynyń sabaqtastyǵy barlyq is-sharalardyń ideologiialyq ózegi bolýy shart ekenin atap kórsetti.
«Táýelsizdikti atap ótkende tálimdik, tárbielik máni bar aqparatty usynyp, jurtty tartatyn jańa stildi, jańa formatty kóbirek engizý qajet. Ár jerde ótkizilgen is-sharalar týraly qurǵaq eseptiń qajeti joq. Elge ózgeris ákelmese, myńdaǵan madaqqa toly maqalalardan esh qaiyr bolmaidy», – dedi Memleket basshysy.
Sózin qorytyndylai kele Prezident Úkimetke respýblikalyq shtabpen birlesip, atalǵan usynystardy Merekelik josparǵa jáne Ideologiialyq kartaǵa engizýdi tapsyrdy. Sonymen birge, memleketti nyǵaitýǵa, elimizdi damytýǵa úles qosqan azamattarǵa laiyqty qurmet kórsetiletinin, mereke qarsańynda «Qazaqstan Respýblikasynyń 30 jyldyǵy» mereitoilyq medali shyǵarylatynyn aitty.
«Táýelsizdik – eń basty qundylyǵymyz jáne ol bárinen qymbat! Bizdiń mindetimiz – keiingi urpaqqa kemel jáne qýatty Qazaqstandy amanattaý», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Komissiia otyrysynda Memlekettik hatshy Qyrymbek Kósherbaev, Prezident Ákimshiligi Basshysynyń birinshi orynbasary Dáýren Abaev, Premer-Ministrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov, Premer-Ministrdiń orynbasary – Syrtqy ister ministri Muhtar Tileýberdi, Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministri Aida Balaeva sóz sóiledi.
