QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev elektr energetikasy salasyn damytý máseleleri jóninde keńes ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Video konferentsiia rejiminde ótken jiyn barysynda Energetika ministri Nurlan Noǵaev, Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri Beibit Atamqulov, Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Maǵzum Myrzaǵaliev, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ Basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqaliev, Qazaqstandyq Kún energiiasy assotsiatsiiasy direktorlar keńesiniń tóraǵasy Nurlan Qapenov, «Total Energies Kazakhstan» kompaniiasynyń bas direktory Alem Friga-Noi baiandama jasady.
Jiyndy ashqan Memleket basshysy elimizdiń elektr energetika salasyn damytýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Búginde energetikanyń Qazaqstan ekonomikasyndaǵy róli zor.
– Energetikalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý – basty mindettiń biri. Qazaqstanda energiiany tutyný qarqyny jyldan jylǵa artyp keledi. Biraq iske qosylyp jatqan jańa qýat kózderi oǵan sai emes. Suranystan artyq óndirilgen elektr qýaty taiaý arada sarqylýy múmkin. Shyn máninde, elimizdiń damýy energetika salasynyń turaqtylyǵyna tikelei bailanysty, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident óz sózinde energiiany tiimdi jumsaýǵa jáne únemdeýge basa mán berdi.
– Qazaqstan – álemde eń kóp energiia paidalanatyn elderdiń biri. Bizdiń ekonomika Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymyna múshe eldermen salystyrǵanda energiiany 3 ese kóp paidalanady. Bul rette bizdiń ishki jalpy ónim qurylymynda qyzmet kórsetý sektorynyń úlesi basym. Bul ónerkásiptik kásiporyndardyń negizgi qory men qural-jabdyqtary Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymynyń jáne álemdegi basqa da ozyq elderdiń zamanaýi standarttaryna sai kelmeidi degendi bildiredi. Ónerkásibimizdiń negizgi qorlaryn shynaiy jańǵyrtýdyń ornyna, kóbinese kózboiaýshylyq jasalady, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev tarifterdiń ádildigi men qoljetimdiligin mańyzdy ekonomikalyq jáne áleýmettik másele dep sanaidy. Pandemiianyń keri áserin tómendetý maqsatynda osy jyldyń 1-toqsanynyń sońyna deiin barlyq tarif túrleri keiinge shegerildi. Sonymen qatar tarifterdi únemi bir deńgeide ustap turý múmkin emes. Tarifter dáiekti shyǵyndardy jabýǵa jáne salanyń damýyna múmkindik týǵyzýy tiis.
– Ádette tarifterdi qymbattatý máselesi bastapqyda biznes pen biýdjettik uiymdarǵa júkteletini jasyryn emes. Jekelegen aimaqtarda onyń aiyrmashylyǵy 400 paiyzǵa jetedi. Munyń naryqtyń damýyna kesiri tiip qana qoimaidy, energiiany únemdep tutynýǵa da esh paidasyn tigizbeidi. Energiiany tiimdi paidalaný jáne ony kóp tutynýdy tómendetý mindeti oryndalmai otyr. Eger elektr qýaty bosqa ysyrap bolsa, onda óte qymbat energiialyq tiimdi materialdar men qural-jabdyqtardy paidalanýdyń ne qajeti bar. Sonymen qatar ataýly áleýmettik kómek kórsetýdiń basty qaǵidaty saqtalmaýda. Osyndai keleńsizdiktiń nátijesinde, shyn máninde, kómekke muqtaj sanatyna jatatyn azamattar qajetti kólemde jeńildik almaidy, – dedi Prezident.
Memleket basshysy qýat beretin jańa kózderdi jańǵyrtýdyń jáne iske qosýdyń mańyzdylyǵyn atap ótip, Almatydaǵy ekinshi JEO-ny gazǵa kóshirý jobasyna arnaiy toqtaldy.
– Bul máseleniń strategiialyq máni bar. Almaty qalasynyń ekologiiasy jáne turǵyndardyń turmys sapasynyń jaqsarýy atalǵan problemanyń sheshilýine bailanysty. Sondyqtan Úkimetke, «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qoryna ákimdikpen birlesip, ekinshi JEO-ny jańǵyrtý jobasyna qatysty máseleni túbegeili naqtylaýdy jáne ony jýyq arada iske asyrýdy tapsyramyn. Muny odan ári soza berýge bolmaidy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aitýynsha, álemde ónerkásip pen ekonomikany kómirteginen ada qylýdyń ornyqty úrdisi baiqalady. Eýropalyq odaqqa múshe elderde parniktik gazdardyń qaldyǵyn 2030 jylǵa qarai 55 paiyzǵa azaitý josparlanýda. 2023 jyldan bastap Eýropalyq odaqta kómirtegi salyǵy («carbon tax») engiziledi. Bul qazaqstandyq ónimniń eksportyn edáýir qiyndatýy múmkin. Jańa jaǵdailarǵa bailanysty taýarlarǵa qoiylatyn tehnikalyq reglamentter, standarttar men talaptar ózgeredi.
– Álemdik damýdyń qazirgi kezeńinde kez kelgen eldiń mártebesi, bedeli, soǵan sáikes halyqaralyq múmkindikteri, kóp jaǵdaida, kómirtegiden ada álemdik ekonomikaǵa qosqan úlesi boiynsha aiqyndalatynyn túsiný mańyzdy. Atap aitqanda, bul – elimizdiń Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymyna qabyldaný múmkindigin anyqtaityn ólshemderdiń biri, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha Qazaqstandy 2050 jylǵa deiin kómirtegin az paidalanyp, damytý tujyrymdamasy ázirlenip jatyr. Sondai-aq Úkimet Elektr energetikasyn damytý jónindegi ulttyq jobany pysyqtaýda, elimizdiń 2035 jylǵa deiingi energiialyq teńgerimi daiyndalýda.
– Qazaqstanda negizgi energiia qýatyn beretin nysandar, onyń ishinde, jylý stantsiialary 40 jyldan astam ýaqyt jumys isteidi. Sarapshylardyń málimetine sáikes, olardyń 50 paiyzdan astamy tozǵan. Bul elektr stantsiialaryndaǵy tehnologiialyq zań buzýshylyqtardyń artýyna ákep soqtyrady. 2019 jyly – 4010, 2020 jyly – 4458 zań buzýshylyq tirkelip, onyń ósim deńgeii 11 paiyzǵa artqan. Energiia kózderine aýqymdy tehnikalyq aýdit júrgizý qajettigi týyndap otyr. Biz energiia qýatyn beretin stantsiialardyń qai jerde jáne qashan iske qosylatynyn nemese isten shyǵatynyn, sondai-aq, olardyń jóndeletin, jańǵyrtylatyn ýaqytyn anyq bilýimiz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan jańartylatyn jáne balamaly qýat kózderin damytýǵa naqty baǵyt aldy. Elimiz jalpy energiia teńgerimi qurylymyndaǵy jańartylatyn qýat kózderiniń sapaly ósimin 3 paiyzǵa jetkize aldy.
– Buǵan deiin biz bul kórsetkishti 2030 jylǵa qarai 10 paiyzǵa deiin jetkizýdi maqsat ettik. Jańa jaǵdailardy jáne qazirgi oń qarqyndy eskere otyryp, elektr qýatyn beretin stantsiialardaǵy jańartylatyn qýat kózderiniń úlesin 2030 jylǵa qarai 15 paiyzǵa deiin jetkizýdi mindetteimin, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń paiymdaýynsha, Qazaqstan qýat kózderi boiynsha bai el bolǵandyqtan, bolashaqta jańa energetikadaǵy jetekshi ornyn saqtap qalýy tiis.
– Jańartylatyn qýat kózderi jobalaryndaǵy qazaqstandyq ónimniń úlesi áli de óte az. Kózdiń jaýyn alatyn jańa stantsiialardy salýdy úirenip qana qoimai, jergilikti óndiristi, ǵylym men tehnologiiany damytyp, bilikti otandyq kadrlardy daiyndaý qajet. Áitpese, tarifter arqyly tólem jasap, sheteldik taýarlar men tehnologiialarǵa búkil el úles qosady. Úkimetke jańartylatyn energiia kózderi men jalpy energetika salasyndaǵy ozyq halyqaralyq oqshaýlaý tájiribesin muqiiat zerttep, paidalanýdy tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev halyqty jańartylatyn qýat kózderin paidalanýǵa yntalandyrý qajet ekenin atap ótip, «aqyldy» qalalardy damytý aiasynda kún panelderi men shaǵyn stantsiialardy paidalanýdyń pilottyq jobalaryn júzege asyrýdy usyndy.
– Men taza energetikany jáne jalpy jasyl tehnologiiany jaqtaimyn. Jańartylatyn qýat kózderin paidalanatyn elektr stantsiialaryn salýdy qoldaimyn, – dedi Memleket basshysy
Memleket basshysy atom energetikasynan aldyn ala bas tartý durys emes ári qate degen mamandardyń pikirimen kelisti.
– Búkil damyǵan álem atom energiiasyna iek artady. Bul rette úreige boi aldyrý orynsyz. Degenmen, turǵyndar arasynda túsindirý jumystaryn tabandy túrde júrgizý qajet. Atom stantsiialarynyń qurylysyn bastaýǵa asyqpaimyz, alaida bul isti keiinge ysyrýǵa da bolmaidy, – dedi Prezident.
Memleket basshysy óz sózinde elektr jelileri kompaniialarynyń jumysyn retteý qajet ekenin atap ótti. Úkimet pen oblystardyń ákimdikterine elektr jelilerin kezeń-kezeńimen jańartý úshin keshendi sharalar qabyldaý tapsyryldy. Budan bólek kadr máselesi de óte ózekti bolyp otyr.
– Qazaqstanda energetika salasy boiynsha maman daiarlaityn 24 joǵary oqý orny bolǵanyna qaramastan, elektr monterleri, joǵary voltti jelilerdi jóndeýshiler men basqa da jumysshy mamandar tapshy. Injenerlik-tehnikalyq qyzmetkerlerdiń ortasha jasy – shamamen 50 jasta. Onyń ústine bul saladaǵy qyzmetkerlerdiń eńbekaqysy da tómen. Sonyń saldarynan 2015-2020 jyldar aralyǵynda kadrlardyń turaqtamaýy 4 paiyzdan 15 paiyzǵa deiin jetti. Bul máseleni jedel túrde sheshý kerek. Áitpese, birneshe jyldan keiin kadr tapshylyǵy máselesi ýshyǵa túsedi. Úkimetke osy saladaǵy kásibi mamandardyń áleýetin jáne básekege qabiletti eńbekaqy tóleý deńgeiin qalyptastyrý úshin sharalar qabyldaýdy tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy atalǵan salany damytýǵa halyqaralyq investorlardy tartý mańyzdy mindet ekenin aitty. Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha Birikken Arab Ámirlikteri, Frantsiia jáne Eýropanyń basqa da memleketteriniń investorlarymen kelissózder júrgizilýde.
– Turaqty jabdyqtaý, tarifterdiń qoljetimdiligi – ulttyq básekege qabilettiliktiń basty komponentteri. Sondyqtan elektr energiiasynyń qunyn ádiletti naryq qunyna negizdeý mańyzdy bolyp otyr. Búginde elektr qýatynyń kóterme naryǵynda úsh-aq kompaniia ozyq tur. Olar naryqtyń 70 paiyzyn qamtidy. Muny sonshalyqty durys deýge kelmeidi. Elektr qýatynyń kóterme saýdasyndaǵy ekijaqty sharttar jańadan ashylǵan satyp alýshy kompaniialarǵa kedergi keltirip, elektrmen qamtýdyń bólshek saýda naryǵyndaǵy básekeniń damýyna tosqaýyl bolyp otyr. Bul tutynýshylar úshin baǵanyń qymbattaýyna alyp keledi, – dep atap ótti Prezident.
Energetika ministrligine Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigimen birlesip, atalǵan máseleni muqiiat pysyqtaý tapsyryldy. Budan bólek Úkimetke parniktik gazdardyń qaldyqtaryna kvota satý júiesin qaita iske qosýdy qamtamasyz etý qajet.
– Álemde energiiany generatsiialaýdyń jáne saqtaýdyń jańa tehnologiialary paida bolyp, aprobatsiiadan ótkizilýde. Tehnikanyń tym jyldam damyp jatqanyn eskersek, bul da jýyq arada qoldanysqa enýi múmkin. Atap aitqanda sýtegi qýatyn damytý qarqyn ala bastaidy. Biz buǵan daiyn bolýymyz qajet. Mundai tehnologiialarmen jumys istei alatyn mamandar tobynyń bolýy mańyzdy. Jańa energetika jónindegi quzyret ortalyǵyn ashýdy usynamyn. Onda energetika salasyndaǵy joǵary tehnologiialyq innovatsiialardy paidalaný tájiribesi synaqtan ótetin bolady, – dedi Memleket basshysy.
Onyń pikirinshe, halyq sanynyń artýy jáne ekonomikanyń ósimi jańa qýattardy engizýdi talap etetini sózsiz. Alaida múmkindikter shekteýli. Sondyqtan ekonomikanyń energiia syiymdylyǵyn azaitý – mańyzdy mindet. Ony sheshý taýarlarymyzdyń jáne tutas salalardyń básekege qabiletti bolýyna tikelei áser etedi. Memleket basshysy Úkimetke atalǵan máseleni baqylaýda ustaýdy tapsyrdy.
