Foto: Akorda.kz
Prezident «Altyn sapa» jáne «Paryz», «Qazaqstannyń úzdik taýary» baiqaýlarynyń jeńimpazdaryn – el damýyna eleýli úles qosqan kásipkerlerdi saltanatty túrde marapattaý rásimine qatysýshylardy quttyqtady, - dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
– Qazir Qazaqstanda biznes salasy qarqyndy damyp keledi. Buǵan memleket tarapynan barlyq jaǵdai jasalyp jatyr. Shaǵyn jáne orta biznestiń ishki jalpy ónimdegi úlesi 36 paiyzdan asty. Bul, shyn máninde, joǵary kórsetkish. Osy salada jumys isteitin adamdardyń sany 4,3 millionǵa jetti. Iaǵni, eńbekke jaramdy azamattardyń 45 paiyzy degen sóz. Indýstriialandyrý jumysy sońǵy jyldary joǵary qarqynmen júzege asyrylyp keledi. Byltyr óńdeý ónerkásibiniń eksporty 26 milliard dollardan asty. Bul – rekordtyq kórsetkish. Ótken jyly osy salaǵa 1,5 trillion teńge investitsiia tartyldy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy elimizdiń ekonomikasy ádildik qaǵidatyna negizdelýge tiis ekenin atap ótip, birqatar mańyzdy máselege nazar aýdardy.
– Men jýyrdaǵy Joldaýymda 2029 jylǵa qarai ulttyq ekonomika kólemin eki ese, iaǵni 450 milliard dollarǵa deiin ulǵaitý jóninde mańyzdy mindet júktedim. Bul mindet – bos qiial emes, Úkimettiń muqiiat eseptegen is-qimyl jospary. Ony oryndaý úshin jańa investitsiialyq tsikldi iske qosý qajet. Ol el ekonomikasynyń mańyzdy elementine ainalady. Ótken aptada men Investitsiia tartý jumystarynyń tiimdiligin arttyrý jónindegi sharalar týraly Jarlyqqa qol qoidym. Endi Investitsiialyq shtabtyń jumysy jobalardy ýaqytyly jáne kedergisiz júzege asyrýǵa baǵyttalady. Shtabqa zańdy kúshi bar, ýaqytsha normativtik quqyqtyq aktilerdi ázirleý quqyǵy berildi, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń pikirinshe, mundai sharalar elimizdegi investitsiialyq klimatty jaqsartýǵa yqpal etýdi kózdeidi.
– Jalpy, investitsiia tartý isinde «biýrokratiiaǵa múlde jol joq – barynsha naqty is-áreket» qaǵidaty basshylyqqa alynýy qajet. Qolǵa alynǵan istiń nátijesi memlekettik apparattyń jiti nazarynda bolýǵa tiis, – dep sanaidy Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident óziniń tapsyrmasyna sáikes óńdeý sektoryna qarjy salatyn investorlar kelesi jyldan bastap úsh jylǵa salyqtan bosatylatynyn aitty. Sondai-aq buryn-sońdy mundai júieli sharalar bolmaǵanyn ári onyń sheshýshi sipaty bar ekenin, áitpese, investitsiia úshin óte joǵary halyqaralyq básekelestik qalyptasyp turǵan jaǵdaida Qazaqstannyń kózdegen maqsatqa qol jetkizýi qiynǵa soǵatynyn jetkizdi.
– Ózderińizge málim, buǵan deiin otandyq biznesti negizsiz tekserýler men zańsyz qylmystyq qýdalaýdan qorǵaý jóninde tapsyrma bergen bolatynmyn. Qabyldanǵan sharalardyń nátijesinde kásipkerlik salasyndaǵy tirkelgen qylmystar sany eki ese azaidy (837-den 402-ge deiin). Aqtaý negizi boiynsha toqtatylǵan qylmystyq ister sany shamamen bes ese qysqardy (416-dan 92-ge deiin). Investitsiialyq jobalardy prokýratýra organdarynyń servistik qadaǵalaýyna basa mán beriledi. Investitsiialyq jobalardy «jasyl dáliz» qaǵidaty boiynsha qoldaý júiesi engiziledi. Bul investorlarǵa ruqsat beretin qujatty alý isin ońailatady jáne jedeldetedi. Sonymen qatar olarǵa jer ýchaskelerin berý jáne kommýnikatsiia júrgizý jumystaryn jeńildetedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń aitýynsha, memleket biznes úshin ádil ári ashyq oiyn erejesin qamtamasyz etýge bar kúsh-jigerin jumsaidy. Memleket basshysy elimizde jasandy intellekt júiesin qurý isin taǵy bir mańyzdy másele retinde atap ótti. Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń bolashaǵy jáne onyń halyqaralyq qoǵamdastyqtaǵy orny osy jumystyń sátti iske asýyna bailanysty dep sanaidy. Sondyqtan Prezident bul baǵytqa ózi jetekshilik etedi jáne sheteldik, otandyq mamandarmen kezdesedi, sondai-aq júktelgen mindetterdiń oryndalýyn baqylaidy.
Memleket basshysy eldi indýstriialandyrý isin odan ári jalǵastyrýymyz kerek dep sanaidy. Bul baǵytta naqty sharalar qolǵa alynyp jatyr. Eki jyl buryn «Ónerkásip saiasaty» týraly arnaýly zań qabyldandy. Óńdeý kásiporyndaryn arzan shikizatpen qamtamasyz etý óte mańyzdy. Kelesi jyldan bastap iri shikizat óndirýshiler ishki naryqtyń suranysyn qamtamasyz etýge mindetti bolady. Olar Qazaqstandaǵy óńdeý mekemeleriniń qajettiligin tolyq ótese ǵana, shikizatty eksporttai alady.
– Aýyldy damytý – túptep kelgende, búkil Qazaqstandy damytý degen sóz. Sondyqtan biyl biz «Aýyl amanaty» jobasyn bastadyq. Aýyl turǵyndaryna shaǵyn nesie berý úshin 100 milliard teńge bólinedi. Sonyń arqasynda 18 myńnan astam jańa jumys orny ashylady. Kelesi jyldan bastap biznesti damytýǵa arnalǵan biryńǵai keshendi baǵdarlama qolǵa alynady. Bolashaǵy bar shaǵyn jáne orta bizneske basymdyq beriledi. Iaǵni, memleket óndiristik qabileti joǵary jáne eksportqa ónim shyǵaratyn kásipkerlerge qoldaý kórsetedi, – dedi Prezident.
Memleket basshysy Úkimet pen biznes-qoǵamdastyq birlesip, kásipkerlikti damytýǵa kedergi keltiretin artyq talaptardy anyqtaý úshin aýqymdy jumystar júrgizgenin málimdedi. Onyń aitýynsha, 10 myńnan astam zań normasy jańa retteýshi saiasattyń negizgi talaptaryna sai kelmeitini anyqtaldy. Búginde onyń 90 paiyzy kúshin joidy. Qalǵany jyl sońyna deiin retke keltiriledi. Syn-qaterlerdi basqarýdyń avtomattandyrylǵan júiesi baqylaýshy organdardyń bizneske qysymyn shekteýdiń mańyzdy quralyna ainalady. Ol 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap iske qosylady jáne adamnyń qatysýynsyz tekserýdi belgileýge múmkindik beredi. Nátijesinde, bizneske josparly inspektsiia jasaý eki ese qysqarady. Al aiyppuldar sany birneshe ese azaiady.
Sonymen qatar biznes pen memleket arasyndaǵy qatynastardyń júieli túrde jańǵyrýyna qazir ázirlenip jatqan jańa Salyq kodeksi yqpal etedi.
– Atap aitqanda, onda fiskaldy organdardy ákimshilendirýdiń servistik modeline kóshirý máselesi qamtylady. Biznes sýbektileriniń salyqtyq esebin 30 paiyzǵa azaitý josparlanyp otyr. Salyqtyq tólemder sany kem degende 20 paiyzǵa ońtailandyrylady. Kólik quraldaryna arnalǵan salyq boiynsha esep aiyrysý men deklaratsiia, sondai-aq jer men múlik salyǵyna qatysty júkteme bir million teńgeden az bolsa, esep aiyrysý alynyp tastalady. Kásipkerlerdiń bankterdegi shottaryn buǵattaý kezinde olardyń salyqtyq qaryzyna teń kólemdegi qarjysyna ǵana shekteý qoiylady. Biznesti damytýdyń qazirgi yntalandyrý tetigin saqtai otyryp, qosymsha qoldaý sharalary qabyldanady. Túsinikti jáne boljamdy salyq saiasaty ekonomikalyq ósimge tyń serpin beredi dep senemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident qazir búkil álem túbegeili betburys kezeńine qadam basqanyn atap ótip, adamzattyń asa kúrdeli syn-qaterlermen betpe-bet kelip otyrǵanyna nazar aýdardy.
– Geosaiasi teketires jáne memleketter arasyndaǵy baqtalastyq ýshyǵyp barady. Osyndai qubylmaly kezeńde biz strategiialyq baǵdarymyzǵa sai áreket etýimiz kerek. Jan-jaqty josparlap, tiianaqty jasalǵan sharýa erte me, kesh pe, jemisin beretini sózsiz. Mysaly, biz sońǵy jyldary bilim berý salasyna basa mán berip kelemiz. Naqty sheshimder men sharalardyń arqasynda muǵalim mártebesi áldeqaida kóterildi. Mekteptegi oryn tapshylyǵyn joiý úshin arnaiy baǵdarlama júzege asyrylýda, – dedi Memleket basshysy.
Prezidenttiń aitýynsha, biyl júzge jýyq bilim oshaǵy boi kóterdi. Qazirgi tańda osyndai aýqymdy jumystyń naqty nátijesi bar. Atap aitqanda, halyqaralyq PISA reitingi boiynsha Qazaqstandaǵy orta bilimniń sapasy edáýir artty.
– Jaqynda Qazaqstan halqynyń sany 20 millionǵa jetti. Bul – tarihi beles. Oǵan búkil el bolyp qýandyq. Halyq sanynyń kóbeiýi memleketimizdiń damýyna qosymsha serpin berip, elimizge abyroi ákeletinine esh kúmán joq. Sondyqtan bizdiń negizgi maqsatymyz – barsha jurtymyzdyń sapaly turmysyn qamtamasyz etý. Byltyr elimizdegi ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 74,4 jasqa jetti. Bul – elimizdegi meditsinalyq qyzmettiń sapasymen qatar, azamattardyń ál-aýqaty jaqsaryp jatyr degen sóz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy aimaqtarda investitsiia tartý jumystary júrgizilip jatqanyn aitty. Biyldyń ózinde elimiz boiynsha jalpy quny 376 milliard teńgeni quraityn 91 investitsiialyq joba júzege asyryldy. Sonyń arqasynda 6 myńnan astam turaqty jumys orny ashyldy. Prezident qosymsha turaqty jumys oryndaryn ashý jalpymemlekettik mindet ekenin, óitkeni bul jerde halyqty jumyspen qamtý, qoǵamdaǵy masyldyq psihologiiadan arylý týraly aitylyp otyrǵanyn jetkizdi.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanǵa álemdik jáne aimaqtyq ónerkásip alpaýyttary kelip jatqanyna toqtalyp, jaqynda Qostanaida Kia avtokólikterin shyǵaratyn tolyq tsikldi zaýyttyń qurylysy bastalǵanyn mysalǵa keltirdi.
– Jaqynda meniń tapsyrmammen Qaraǵandy metallýrgiialyq kombinatyn qazaqstandyq kompaniianyń menshigine berý máselesi sátti sheshildi. Jumystyń bastapqy kezeńinde kompaniiaǵa kómektesý – Úkimettiń endigi mindeti. Sodan keiin kásiporynnyń jańa iesine qatań talap qoiylady. Keibir óńirlerdegi halyqtyń tynys-tirshiligin qamtamasyz etetin mańyzdy nysandarda apattardyń jiilep ketýi búkil elimizdegi injenerlik jáne energetikalyq infraqurylymdardy jańǵyrtý asa qajet ekenin aiqyn kórsetti. Bul másele ondaǵan jyl boiy nazardan tys qalyp, sheshimin tappai keledi. Memleket qysqa merzimde reviziia júrgizip, qoldanystaǵy generatsiialaýshy qýat kózderin jóndeýde, jańa nysandardy iske qosýda, jylý jáne basqa da injenerlik jelilerdi jańartýda júieli jumystarǵa kiristi. Atap aitqanda, biyl elimizdiń batysynda elektr jelileriniń ótkizý múmkindigin eki eseden astam arttyrýǵa yqpal etken aýqymdy joba júzege asyryldy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar perspektivti tsifrlyq indýstriiaǵa basa nazar aýdaryldy. Prezidenttiń aitýynsha, Qazaqstan elektrondy úkimet pen qarjylyq-tehnologiialyq damý indeksi boiynsha álemde jetekshi oryn alady.
– Elimizde IT sektory qarqyndy damýda. Ozyq memleketter ekonomikasyndaǵy bul salanyń úlesi jyl saiyn ulǵaiyp keledi. Byltyr otandyq IT indýstriia eksporty bes ese ósti. Men onyń kólemin 2026 jylǵa qarai bir milliard dollarǵa jetkizý mindetin júktedim. Biz iri ónerkásiptik óndiristen bastap, shaǵyn servistik jobalarǵa deiingi ekonomikanyń barlyq salasyn odan ári tsifrlandyrýǵa basa mán beremiz. Biraq bosańsýǵa, jetistikterge toqmeiilsýge bolmaidy. Elimiz jahandyq tsifrlyq tehnologiia ortalyǵy retindegi ornyn nyǵaitýy kerek. Qazaqstan iri halyqaralyq IT kompaniialardyń keńseleri ornalasatyn aýmaq bola alady jáne bolýǵa tiis, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev saltanatty rásimge qatysýshylarmen kezdesýde halqymyzdyń úirenetin ǵana emes, úiretetin ult bolýy kerek ekenin, al Qazaqstan tutynatyn emes, óndiretin memleket bolýy qajettigin aitty.
– «Qazaqstanda jasalǵan» degen tańba eń myqty sapanyń, eń jaqsy ónimniń belgisine ainalýǵa tiis. «Altyn sapa» baiqaýynyń basty maqsaty – osy. Sonymen birge, biznes ókilderi halyq aldyndaǵy jaýapkershilikti tereń sezinýi kerek. Adal azamat óz jaǵdaiyn ǵana jasamaidy. Ol týǵan aýylynyń nemese ózi jumys istep jatqan aimaqtyń qamyn da oilaidy. Mundai kásipkerler kópshiliktiń qoldaýyna jáne alǵysyna ie bolady. Shyn máninde, týǵan eldiń yqylasynan artyq marapat joq. «Paryz» baiqaýyna qatysýshylar biyl túrli áleýmettik jobaǵa belsene atsalysty. Qaiyrymdylyqqa 80 milliard teńgege jýyq qarjy jumsady. 6 myńnan astam jańa jumys ornyn ashty. Tabysyn elimen bólisken osyndai azamattar joǵary qurmetke laiyq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy jiyn sońynda «Altyn sapa» jáne «Paryz» baiqaýlaryna qatysqan kásipkerlerge rizashylyǵyn bildirip, laýreattarǵa nagradalaryn tapsyrdy.
«Paryz» syilyǵynyń orta jáne shaǵyn kásipkerlik sýbektileri arasyndaǵy Gran-prii «Abai Dáýlet» JShS-ine (Qyzylorda oblysy), al iri kásipkerlik sýbektileri arasyndaǵy Gran-prii «Baqyrshyq taý-ken óndirý kásiporny» JShS-ine (Abai oblysy) tabystaldy.
«Úzdik indýstriialyq joba» nominatsiiasy boiynsha «DEP» JShS (Qostanai oblysy), «Úzdik innovatsiialyq joba» nominatsiiasy boiynsha «CleanfieldKazakhstan» JShS (Mańǵystaý oblysy) «Altyn sapa» syilyǵynyń jeńimpazdary atandy.
Saltanatty shara aldynda Memleket basshysy «Bir aýyl – bir ónim» jobasymen, sondai-aq «Global Safety», «CleanField Kazakhstan», «Borusan Cat» jáne «Med 365» sekildi otandyq kompaniialardyń ónimderi qoiylǵan kórmemen tanysty.
