فوتو: Akorda.kz
پرەزيدەنت «التىن ساپا» جەنە «پارىز», «قازاقستاننىڭ ٷزدٸك تاۋارى» بايقاۋلارىنىڭ جەڭٸمپازدارىن – ەل دامۋىنا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسقان كەسٸپكەرلەردٸ سالتاناتتى تٷردە ماراپاتتاۋ رەسٸمٸنە قاتىسۋشىلاردى قۇتتىقتادى, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
– قازٸر قازاقستاندا بيزنەس سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. بۇعان مەملەكەت تاراپىنان بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمدەگٸ ٷلەسٸ 36 پايىزدان استى. بۇل, شىن مەنٸندە, جوعارى كٶرسەتكٸش. وسى سالادا جۇمىس ٸستەيتٸن ادامداردىڭ سانى 4,3 ميلليونعا جەتتٸ. ياعني, ەڭبەككە جارامدى ازاماتتاردىڭ 45 پايىزى دەگەن سٶز. يندۋسترييالاندىرۋ جۇمىسى سوڭعى جىلدارى جوعارى قارقىنمەن جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ. بىلتىر ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ ەكسپورتى 26 ميلليارد دوللاردان استى. بۇل – رەكوردتىق كٶرسەتكٸش. ٶتكەن جىلى وسى سالاعا 1,5 تريلليون تەڭگە ينۆەستيتسييا تارتىلدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسى ەدٸلدٸك قاعيداتىنا نەگٸزدەلۋگە تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, بٸرقاتار ماڭىزدى مەسەلەگە نازار اۋداردى.
– مەن جۋىرداعى جولداۋىمدا 2029 جىلعا قاراي ۇلتتىق ەكونوميكا كٶلەمٸن ەكٸ ەسە, ياعني 450 ميلليارد دوللارعا دەيٸن ۇلعايتۋ جٶنٸندە ماڭىزدى مٸندەت جٷكتەدٸم. بۇل مٸندەت – بوس قييال ەمەس, ٷكٸمەتتٸڭ مۇقييات ەسەپتەگەن ٸس-قيمىل جوسپارى. ونى ورىنداۋ ٷشٸن جاڭا ينۆەستيتسييالىق تسيكلدٸ ٸسكە قوسۋ قاجەت. ول ەل ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتٸنە اينالادى. ٶتكەن اپتادا مەن ينۆەستيتسييا تارتۋ جۇمىستارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ شارالار تۋرالى جارلىققا قول قويدىم. ەندٸ ينۆەستيتسييالىق شتابتىڭ جۇمىسى جوبالاردى ۋاقىتىلى جەنە كەدەرگٸسٸز جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالادى. شتابقا زاڭدى كٷشٸ بار, ۋاقىتشا نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸ ەزٸرلەۋ قۇقىعى بەرٸلدٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي شارالار ەلٸمٸزدەگٸ ينۆەستيتسييالىق كليماتتى جاقسارتۋعا ىقپال ەتۋدٸ كٶزدەيدٸ.
– جالپى, ينۆەستيتسييا تارتۋ ٸسٸندە «بيۋروكراتيياعا مٷلدە جول جوق – بارىنشا ناقتى ٸس-ەرەكەت» قاعيداتى باسشىلىققا الىنۋى قاجەت. قولعا الىنعان ٸستٸڭ نەتيجەسٸ مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ جٸتٸ نازارىندا بولۋعا تيٸس, – دەپ سانايدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ٶزٸنٸڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس ٶڭدەۋ سەكتورىنا قارجى سالاتىن ينۆەستورلار كەلەسٸ جىلدان باستاپ ٷش جىلعا سالىقتان بوساتىلاتىنىن ايتتى. سونداي-اق بۇرىن-سوڭدى مۇنداي جٷيەلٸ شارالار بولماعانىن ەرٸ ونىڭ شەشۋشٸ سيپاتى بار ەكەنٸن, ەيتپەسە, ينۆەستيتسييا ٷشٸن ٶتە جوعارى حالىقارالىق بەسەكەلەستٸك قالىپتاسىپ تۇرعان جاعدايدا قازاقستاننىڭ كٶزدەگەن ماقساتقا قول جەتكٸزۋٸ قيىنعا سوعاتىنىن جەتكٸزدٸ.
– ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم, بۇعان دەيٸن وتاندىق بيزنەستٸ نەگٸزسٸز تەكسەرۋلەر مەن زاڭسىز قىلمىستىق قۋدالاۋدان قورعاۋ جٶنٸندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىنمىن. قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە كەسٸپكەرلٸك سالاسىنداعى تٸركەلگەن قىلمىستار سانى ەكٸ ەسە ازايدى (837-دەن 402-گە دەيٸن). اقتاۋ نەگٸزٸ بويىنشا توقتاتىلعان قىلمىستىق ٸستەر سانى شامامەن بەس ەسە قىسقاردى (416-دان 92-گە دەيٸن). ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ سەرۆيستٸك قاداعالاۋىنا باسا مەن بەرٸلەدٸ. ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى «جاسىل دەلٸز» قاعيداتى بويىنشا قولداۋ جٷيەسٸ ەنگٸزٸلەدٸ. بۇل ينۆەستورلارعا رۇقسات بەرەتٸن قۇجاتتى الۋ ٸسٸن وڭايلاتادى جەنە جەدەلدەتەدٸ. سونىمەن قاتار ولارعا جەر ۋچاسكەلەرٸن بەرۋ جەنە كوممۋنيكاتسييا جٷرگٸزۋ جۇمىستارىن جەڭٸلدەتەدٸ, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت بيزنەس ٷشٸن ەدٸل ەرٸ اشىق ويىن ەرەجەسٸن قامتاماسىز ەتۋگە بار كٷش-جٸگەرٸن جۇمسايدى. مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدە جاساندى ينتەللەكت جٷيەسٸن قۇرۋ ٸسٸن تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ بولاشاعى جەنە ونىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ورنى وسى جۇمىستىڭ سەتتٸ ٸسكە اسۋىنا بايلانىستى دەپ سانايدى. سوندىقتان پرەزيدەنت بۇل باعىتقا ٶزٸ جەتەكشٸلٸك ەتەدٸ جەنە شەتەلدٸك, وتاندىق ماماندارمەن كەزدەسەدٸ, سونداي-اق جٷكتەلگەن مٸندەتتەردٸڭ ورىندالۋىن باقىلايدى.
مەملەكەت باسشىسى ەلدٸ يندۋسترييالاندىرۋ ٸسٸن ودان ەرٸ جالعاستىرۋىمىز كەرەك دەپ سانايدى. بۇل باعىتتا ناقتى شارالار قولعا الىنىپ جاتىر. ەكٸ جىل بۇرىن «ٶنەركەسٸپ ساياساتى» تۋرالى ارناۋلى زاڭ قابىلداندى. ٶڭدەۋ كەسٸپورىندارىن ارزان شيكٸزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ٶتە ماڭىزدى. كەلەسٸ جىلدان باستاپ ٸرٸ شيكٸزات ٶندٸرۋشٸلەر ٸشكٸ نارىقتىڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە مٸندەتتٸ بولادى. ولار قازاقستانداعى ٶڭدەۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ قاجەتتٸلٸگٸن تولىق ٶتەسە عانا, شيكٸزاتتى ەكسپورتتاي الادى.
– اۋىلدى دامىتۋ – تٷپتەپ كەلگەندە, بٷكٸل قازاقستاندى دامىتۋ دەگەن سٶز. سوندىقتان بيىل بٸز «اۋىل اماناتى» جوباسىن باستادىق. اۋىل تۇرعىندارىنا شاعىن نەسيە بەرۋ ٷشٸن 100 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنەدٸ. سونىڭ ارقاسىندا 18 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. كەلەسٸ جىلدان باستاپ بيزنەستٸ دامىتۋعا ارنالعان بٸرىڭعاي كەشەندٸ باعدارلاما قولعا الىنادى. بولاشاعى بار شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە باسىمدىق بەرٸلەدٸ. ياعني, مەملەكەت ٶندٸرٸستٸك قابٸلەتٸ جوعارى جەنە ەكسپورتقا ٶنٸم شىعاراتىن كەسٸپكەرلەرگە قولداۋ كٶرسەتەدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەت پەن بيزنەس-قوعامداستىق بٸرلەسٸپ, كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن ارتىق تالاپتاردى انىقتاۋ ٷشٸن اۋقىمدى جۇمىستار جٷرگٸزگەنٸن مەلٸمدەدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, 10 مىڭنان استام زاڭ نورماسى جاڭا رەتتەۋشٸ ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ تالاپتارىنا ساي كەلمەيتٸنٸ انىقتالدى. بٷگٸندە ونىڭ 90 پايىزى كٷشٸن جويدى. قالعانى جىل سوڭىنا دەيٸن رەتكە كەلتٸرٸلەدٸ. سىن-قاتەرلەردٸ باسقارۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جٷيەسٸ باقىلاۋشى ورگانداردىڭ بيزنەسكە قىسىمىن شەكتەۋدٸڭ ماڭىزدى قۇرالىنا اينالادى. ول 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ٸسكە قوسىلادى جەنە ادامنىڭ قاتىسۋىنسىز تەكسەرۋدٸ بەلگٸلەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. نەتيجەسٸندە, بيزنەسكە جوسپارلى ينسپەكتسييا جاساۋ ەكٸ ەسە قىسقارادى. ال ايىپپۇلدار سانى بٸرنەشە ەسە ازايادى.
سونىمەن قاتار بيزنەس پەن مەملەكەت اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ جٷيەلٸ تٷردە جاڭعىرۋىنا قازٸر ەزٸرلەنٸپ جاتقان جاڭا سالىق كودەكسٸ ىقپال ەتەدٸ.
– اتاپ ايتقاندا, وندا فيسكالدى ورگانداردى ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸڭ سەرۆيستٸك مودەلٸنە كٶشٸرۋ مەسەلەسٸ قامتىلادى. بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ سالىقتىق ەسەبٸن 30 پايىزعا ازايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. سالىقتىق تٶلەمدەر سانى كەم دەگەندە 20 پايىزعا وڭتايلاندىرىلادى. كٶلٸك قۇرالدارىنا ارنالعان سالىق بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋ مەن دەكلاراتسييا, سونداي-اق جەر مەن مٷلٸك سالىعىنا قاتىستى جٷكتەمە بٸر ميلليون تەڭگەدەن از بولسا, ەسەپ ايىرىسۋ الىنىپ تاستالادى. كەسٸپكەرلەردٸڭ بانكتەردەگٸ شوتتارىن بۇعاتتاۋ كەزٸندە ولاردىڭ سالىقتىق قارىزىنا تەڭ كٶلەمدەگٸ قارجىسىنا عانا شەكتەۋ قويىلادى. بيزنەستٸ دامىتۋدىڭ قازٸرگٸ ىنتالاندىرۋ تەتٸگٸن ساقتاي وتىرىپ, قوسىمشا قولداۋ شارالارى قابىلدانادى. تٷسٸنٸكتٸ جەنە بولجامدى سالىق ساياساتى ەكونوميكالىق ٶسٸمگە تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ دەپ سەنەمٸن, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قازٸر بٷكٸل ەلەم تٷبەگەيلٸ بەتبۇرىس كەزەڭٸنە قادام باسقانىن اتاپ ٶتٸپ, ادامزاتتىڭ اسا كٷردەلٸ سىن-قاتەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى.
– گەوساياسي تەكەتٸرەس جەنە مەملەكەتتەر اراسىنداعى باقتالاستىق ۋشىعىپ بارادى. وسىنداي قۇبىلمالى كەزەڭدە بٸز ستراتەگييالىق باعدارىمىزعا ساي ەرەكەت ەتۋٸمٸز كەرەك. جان-جاقتى جوسپارلاپ, تيياناقتى جاسالعان شارۋا ەرتە مە, كەش پە, جەمٸسٸن بەرەتٸنٸ سٶزسٸز. مىسالى, بٸز سوڭعى جىلدارى بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا باسا مەن بەرٸپ كەلەمٸز. ناقتى شەشٸمدەر مەن شارالاردىڭ ارقاسىندا مۇعالٸم مەرتەبەسٸ ەلدەقايدا كٶتەرٸلدٸ. مەكتەپتەگٸ ورىن تاپشىلىعىن جويۋ ٷشٸن ارنايى باعدارلاما جٷزەگە اسىرىلۋدا, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, بيىل جٷزگە جۋىق بٸلٸم وشاعى بوي كٶتەردٸ. قازٸرگٸ تاڭدا وسىنداي اۋقىمدى جۇمىستىڭ ناقتى نەتيجەسٸ بار. اتاپ ايتقاندا, حالىقارالىق PISA رەيتينگٸ بويىنشا قازاقستانداعى ورتا بٸلٸمنٸڭ ساپاسى ەدەۋٸر ارتتى.
– جاقىندا قازاقستان حالقىنىڭ سانى 20 ميلليونعا جەتتٸ. بۇل – تاريحي بەلەس. وعان بٷكٸل ەل بولىپ قۋاندىق. حالىق سانىنىڭ كٶبەيۋٸ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ دامۋىنا قوسىمشا سەرپٸن بەرٸپ, ەلٸمٸزگە ابىروي ەكەلەتٸنٸنە ەش كٷمەن جوق. سوندىقتان بٸزدٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتىمىز – بارشا جۇرتىمىزدىڭ ساپالى تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ. بىلتىر ەلٸمٸزدەگٸ ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 74,4 جاسقا جەتتٸ. بۇل – ەلٸمٸزدەگٸ مەديتسينالىق قىزمەتتٸڭ ساپاسىمەن قاتار, ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتى جاقسارىپ جاتىر دەگەن سٶز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ايماقتاردا ينۆەستيتسييا تارتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن ايتتى. بيىلدىڭ ٶزٸندە ەلٸمٸز بويىنشا جالپى قۇنى 376 ميلليارد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 91 ينۆەستيتسييالىق جوبا جٷزەگە اسىرىلدى. سونىڭ ارقاسىندا 6 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. پرەزيدەنت قوسىمشا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ جالپىمەملەكەتتٸك مٸندەت ەكەنٸن, ٶيتكەنٸ بۇل جەردە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, قوعامداعى ماسىلدىق پسيحولوگييادان ارىلۋ تۋرالى ايتىلىپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستانعا ەلەمدٸك جەنە ايماقتىق ٶنەركەسٸپ الپاۋىتتارى كەلٸپ جاتقانىنا توقتالىپ, جاقىندا قوستانايدا Kia اۆتوكٶلٸكتەرٸن شىعاراتىن تولىق تسيكلدٸ زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى باستالعانىن مىسالعا كەلتٸردٸ.
– جاقىندا مەنٸڭ تاپسىرماممەن قاراعاندى مەتاللۋرگييالىق كومبيناتىن قازاقستاندىق كومپانييانىڭ مەنشٸگٸنە بەرۋ مەسەلەسٸ سەتتٸ شەشٸلدٸ. جۇمىستىڭ باستاپقى كەزەڭٸندە كومپانيياعا كٶمەكتەسۋ – ٷكٸمەتتٸڭ ەندٸگٸ مٸندەتٸ. سودان كەيٸن كەسٸپورىننىڭ جاڭا يەسٸنە قاتاڭ تالاپ قويىلادى. كەيبٸر ٶڭٸرلەردەگٸ حالىقتىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن ماڭىزدى نىسانداردا اپاتتاردىڭ جيٸلەپ كەتۋٸ بٷكٸل ەلٸمٸزدەگٸ ينجەنەرلٸك جەنە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى جاڭعىرتۋ اسا قاجەت ەكەنٸن ايقىن كٶرسەتتٸ. بۇل مەسەلە ونداعان جىل بويى نازاردان تىس قالىپ, شەشٸمٸن تاپپاي كەلەدٸ. مەملەكەت قىسقا مەرزٸمدە رەۆيزييا جٷرگٸزٸپ, قولدانىستاعى گەنەراتسييالاۋشى قۋات كٶزدەرٸن جٶندەۋدە, جاڭا نىسانداردى ٸسكە قوسۋدا, جىلۋ جەنە باسقا دا ينجەنەرلٸك جەلٸلەردٸ جاڭارتۋدا جٷيەلٸ جۇمىستارعا كٸرٸستٸ. اتاپ ايتقاندا, بيىل ەلٸمٸزدٸڭ باتىسىندا ەلەكتر جەلٸلەرٸنٸڭ ٶتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸن ەكٸ ەسەدەن استام ارتتىرۋعا ىقپال ەتكەن اۋقىمدى جوبا جٷزەگە اسىرىلدى, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار پەرسپەكتيۆتٸ تسيفرلىق يندۋستريياعا باسا نازار اۋدارىلدى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ەلەكتروندى ٷكٸمەت پەن قارجىلىق-تەحنولوگييالىق دامۋ يندەكسٸ بويىنشا ەلەمدە جەتەكشٸ ورىن الادى.
– ەلٸمٸزدە IT سەكتورى قارقىندى دامۋدا. وزىق مەملەكەتتەر ەكونوميكاسىنداعى بۇل سالانىڭ ٷلەسٸ جىل سايىن ۇلعايىپ كەلەدٸ. بىلتىر وتاندىق IT يندۋسترييا ەكسپورتى بەس ەسە ٶستٸ. مەن ونىڭ كٶلەمٸن 2026 جىلعا قاراي بٸر ميلليارد دوللارعا جەتكٸزۋ مٸندەتٸن جٷكتەدٸم. بٸز ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸستەن باستاپ, شاعىن سەرۆيستٸك جوبالارعا دەيٸنگٸ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن ودان ەرٸ تسيفرلاندىرۋعا باسا مەن بەرەمٸز. بٸراق بوساڭسۋعا, جەتٸستٸكتەرگە توقمەيٸلسۋگە بولمايدى. ەلٸمٸز جاھاندىق تسيفرلىق تەحنولوگييا ورتالىعى رەتٸندەگٸ ورنىن نىعايتۋى كەرەك. قازاقستان ٸرٸ حالىقارالىق IT كومپانييالاردىڭ كەڭسەلەرٸ ورنالاساتىن اۋماق بولا الادى جەنە بولۋعا تيٸس, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سالتاناتتى رەسٸمگە قاتىسۋشىلارمەن كەزدەسۋدە حالقىمىزدىڭ ٷيرەنەتٸن عانا ەمەس, ٷيرەتەتٸن ۇلت بولۋى كەرەك ەكەنٸن, ال قازاقستان تۇتىناتىن ەمەس, ٶندٸرەتٸن مەملەكەت بولۋى قاجەتتٸگٸن ايتتى.
– «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن تاڭبا ەڭ مىقتى ساپانىڭ, ەڭ جاقسى ٶنٸمنٸڭ بەلگٸسٸنە اينالۋعا تيٸس. «التىن ساپا» بايقاۋىنىڭ باستى ماقساتى – وسى. سونىمەن بٸرگە, بيزنەس ٶكٸلدەرٸ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تەرەڭ سەزٸنۋٸ كەرەك. ادال ازامات ٶز جاعدايىن عانا جاسامايدى. ول تۋعان اۋىلىنىڭ نەمەسە ٶزٸ جۇمىس ٸستەپ جاتقان ايماقتىڭ قامىن دا ويلايدى. مۇنداي كەسٸپكەرلەر كٶپشٸلٸكتٸڭ قولداۋىنا جەنە العىسىنا يە بولادى. شىن مەنٸندە, تۋعان ەلدٸڭ ىقىلاسىنان ارتىق ماراپات جوق. «پارىز» بايقاۋىنا قاتىسۋشىلار بيىل تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك جوباعا بەلسەنە اتسالىستى. قايىرىمدىلىققا 80 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى جۇمسادى. 6 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشتى. تابىسىن ەلٸمەن بٶلٸسكەن وسىنداي ازاماتتار جوعارى قۇرمەتكە لايىق, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى جيىن سوڭىندا «التىن ساپا» جەنە «پارىز» بايقاۋلارىنا قاتىسقان كەسٸپكەرلەرگە ريزاشىلىعىن بٸلدٸرٸپ, لاۋرەاتتارعا ناگرادالارىن تاپسىردى.
«پارىز» سىيلىعىنىڭ ورتا جەنە شاعىن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ اراسىنداعى گران-پريٸ «اباي دەۋلەت» جشس-ٸنە (قىزىلوردا وبلىسى), ال ٸرٸ كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ اراسىنداعى گران-پريٸ «باقىرشىق تاۋ-كەن ٶندٸرۋ كەسٸپورنى» جشس-ٸنە (اباي وبلىسى) تابىستالدى.
«ٷزدٸك يندۋسترييالىق جوبا» نوميناتسيياسى بويىنشا «دەپ» جشس (قوستاناي وبلىسى), «ٷزدٸك يننوۆاتسييالىق جوبا» نوميناتسيياسى بويىنشا «CleanfieldKazakhstan» جشس (ماڭعىستاۋ وبلىسى) «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ جەڭٸمپازدارى اتاندى.
سالتاناتتى شارا الدىندا مەملەكەت باسشىسى «بٸر اۋىل – بٸر ٶنٸم» جوباسىمەن, سونداي-اق «Global Safety», «CleanField Kazakhstan», «Borusan Cat» جەنە «Med 365» سەكٸلدٸ وتاندىق كومپانييالاردىڭ ٶنٸمدەرٸ قويىلعان كٶرمەمەن تانىستى.
