Foto: Akorda.kz
Prezident Qasym-Jomart Toqaev Joǵary Eýraziialyq ekonomikalyq keńestiń (JEEK) Máskeýde ótken kezekti otyrysyna qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Sammitke Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevpen qatar Resei Federatsiiasynyń Prezidenti – JEEK tóraǵasy Vladimir Pýtin, Armeniia Premer-ministri Nikol Pashinian, Belarýs Prezidenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyzstan Prezidenti Sadyr Japarov, JEEK janyndaǵy baqylaýshy memleketterden Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioev, Kýba Prezidenti Migel Mario Dias-Kanel Bermýdes; jiynǵa shaqyrylǵan elderden Ázerbaijan Prezidenti Ilham Áliev, Tájikstan Prezidenti Emomali Rahmon, sondai-aq TMD bas hatshysy Sergei Lebedev pen ShYU bas hatshysy Chjan Min qatysty.
Memleket basshysy óz sózinde geosaiasi qiyndyqtar búkil álemdegi ekonomikalyq jaǵdaiǵa aitarlyqtai yqpal etip otyrǵanyn atap ótti.
– Biyl halyqaralyq qarjy institýttary álemdik ekonomikanyń damýyna qatysty boljamdy ortasha eseppen alǵanda shamamen eki ese tómendetti. Biraq syrtqy faktorlardyń qysymyna qaramastan, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq aiasyndaǵy yntymaqtastyǵymyz qarqyndy damyp keledi. Odaqqa múshe memleketter makroekonomikalyq turaqtylyǵyn saqtap, ekonomikalyq ósim qarqyny men ózara saýda kólemin arttyrýda. Men óz tarapymnan EAEO qurylǵannan beri Qazaqstannyń Odaqqa múshe ózge eldermen aradaǵy taýar ainalymy 74 paiyzǵa ulǵaiǵanyn atap ótkim keledi. Osy oraida eksport 98 paiyzǵa ósti. Bul jaqsy kórsetkish dep sanaimyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń aitýynsha, qazirgi geoekonomikalyq jaǵdaida Odaqtyń áleýetin meilinshe tolyq ári tiimdi paidalaný ortaq basymdyqqa ainaldy.
– Bul jerde, eń aldymen, tórt erkindiktiń birinshisi – taýar qozǵalysynyń erkindigin tolyqqandy júzege asyrý týraly sóz bolyp otyr. Iaǵni, shyn máninde, kedergisiz biryńǵai naryq qalyptastyrý, úshinshi elderge taýarlardyń kedergisiz tasymaldanýyn qamtamasyz etý mańyzdy. Osy maqsatqa qol jetkizý úkimetter men Eýraziialyq ekonomikalyq komissiia jumysynyń negizgi baǵyty bolýǵa tiis dep oilaimyn. Integratsiia damýynyń qazirgi kezeńinde atalǵan másele boiynsha biz «jaǵdaiǵa bailanysty sheshimder» qabyldaý ádisinen, sitýativti kelisimderden, «qolmen basqarý» tásilinen bas tartýǵa tiispiz. Bizge tolyqqandy ári júieli jumys isteitin ishki naryq qajet, – dedi Memleket basshysy.
Prezident ortaq kúshti jumyldyra otyryp, eksporttaýshylarymyzdyń taýar ótkizetin naryǵyn keńeitý mańyzdy ekenine toqtaldy. Onyń aitýynsha, Odaqty qurýdaǵy negizgi maqsattyń biri – qýatty, úilesimdi ortaq ustanym negizinde úshinshi eldermen barynsha tiimdi saýda sharttaryna qol jetkizý.
– Integratsiialyq birlestiktermen jáne eldermen júieli dialogty jalǵastyrý mańyzdy. Sebebi olarmen yntymaqtastyq ornatýǵa ekonomikalyq turǵyda múddelimiz. Komissiia Birikken Arab Ámirlikterimen, Úndistanmen, Mysyrmen, Indoneziiamen, Izrailmen erkin saýda aimaǵy týraly kelisim jasaý jumysyn jedel túrde aiaqtaýy kerek. Biz ShYU, ASEAN, MERKOSÝR jáne basqa da halyqaralyq uiymdarmen aradaǵy is-áreketterdi sapaly túrde kúsheitkenimiz jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, Odaq janyndaǵy baqylaýshy institýtyn damytý jáne rásimdeý mańyzdy. Sondai-aq Memleket basshysy atalǵan institýt ózara tiimdi yntymaqtastyqtyń mehanizmine ainalýǵa tiis dep sanaidy.
– Komissiia baqylaýshy memleketterdiń Odaq aiasyndaǵy jekelegen sharttarǵa qosylý, sondai-aq olardyń naqty kooperatsiialyq jáne infraqurylymdyq jobalarǵa qatysý múmkindigin pysyqtaýy kerek. Seriktesterimiz energetika, aýyl sharýashylyǵy, kólik jáne logistika salalaryndaǵy kooperatsiiaǵa erekshe qyzyǵýshylyq tanytady dep oilaimyn. Komissiia sharttar men jobalardyń tiisti tizimin qaita qaraýy qajet dep sanaimyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident ónerkásipti damytý isin mańyzdy baǵyt retinde atap ótti. Bul saladaǵy yntymaqtastyqty nyǵaitý úshin birneshe kópjaqty kooperatsiialyq joba men memleketaralyq baǵdarlama júzege asyryla bastady. Jerdi qashyqtan zondtaýǵa qatysty memleketaralyq baǵdarlama aiasynda EAEO-daǵy áriptester ózara tabysty is-áreket jasap jatqany atap ótildi.
– Qazirgi geosaiasi jaǵdaida Qazaqstan, óziniń geografiialyq ornalasýy men múmkindikterin eskere otyryp, eýraziialyq ónerkásiptik kooperatsiiany damytý ortalyǵy bolýǵa daiyn. Bul elektromobil, magistraldi lokomotiv, vagon, aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jáne jeńil tehnika qurastyratyn, qurylys materialdary men himiialyq buiymdar óndiretin birlesken kásiporyndar bolýy múmkin. Atalǵan baǵyttardyń kóbi is júzinde júzege asyrylyp jatyr. Sondai-aq biz qara jáne tústi metaldar ken ornyn igerip, ony odan ári óńdeitin jáne daiyn ónimder shyǵaratyn birlesken jobalardy júzege asyrýǵa ázirmiz. Atalǵan salalar boiynsha Resei Federatsiiasymen tabysty yntymaqtastyq ornatqanymyzdy atap ótkim keledi. Tek sońǵy bir-eki jylda iri júk kólikterin, magistraldi teplovozdar men temirjol salasyna arnalǵan ónimder, dóńgelek shyǵaratyn iri jobalar iske asyryldy. Taǵy birneshe joba qolǵa alynbaq, – dedi Memleket basshysy.
Prezident jańa halyqaralyq kúre joldardyń salynýy aldaǵy ýaqytta integratsiialyq damýdyń mańyzdy baǵytyna ainalýy múmkin dep sanaidy. Qasym-Jomart Toqaev Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń Eýropa men Aziiany, jahandyq Ońtústik pen Soltústikti bailanystyrýshy torapqa ainalatynyna senim bildirdi.
– Biz Resei Federatsiiasynyń Qytai, Úndistan, Pákistan, Iran, Taiaý Shyǵys jáne Ońtústik-Shyǵys Aziia elderimen arada kólik dálizderin ashý nietin quptaimyz. Transkaspii baǵytymen ózara ushtasatyn Soltústik – Ońtústik kólik dálizin damytý qajet ekenin túsinetin ýaqyt jetti dep oilaimyn. Osy rette Qazaqstan búkil múmkindikteri men resýrstaryn jumyldyryp, Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń senimdi logistikalyq haby bolady. Naqty bastama retinde biz Cheliabinsk – Bolashaq – Iran temir jol magistraline júrdek júk poiyzdaryn shyǵarýdy usynamyz. Cheliabinskide júk jinaqtaityn ortalyq asha otyryp, Soltústik – Ońtústik kólik dáliziniń qoldanystaǵy infraqurylymyn osy maqsatta paidalanýǵa bolady. Biz ózimizdiń Beineý – Mańǵystaý temir jol jelisindegi jáne Beineý – Shalqar avtomobil jolyndaǵy talapqa sai kelmeitin ýchaskelerdi qaita salýǵa ázirmiz. Tiisti júk tasymaly aǵynyn qalyptastyrý úshin ortaq kúsh jumyldyrý mańyzdy. Sol sebepti Qazaqstan muny sózsiz iske asyrady. Baqty – Aiagóz temir jolynyń qurylysyn ózara tiimdi yntymaqtastyǵymyzdyń aiqyn mysaly deýge bolady. Onyń iske qosylýy Qazaqstannyń da, Reseidiń de Qytai baǵytyna jóneltetin júk kólemin aitarlyqtai arttyrýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar Iran men Túrikmenstannyń teńiz jáne qurǵaq porttaryndaǵy infraqurylym qurylysyna birlese investitsiia salý múmkindigin qarastyrýǵa bolar edi. Bul uiymǵa múshe memleketterdiń eksport geografiiasyn aitarlyqtai keńeitip, logistikalyq áleýetimizdi arttyra túsedi, – dedi Prezident.
Memleket basshysy fizikalyq infraqurylymdy damytýmen qatar taýar tranzitiniń jalpy tsifrlyq júiesin qalyptastyrý úshin naqty sheshim qabyldaý asa mańyzdy ekenine nazar aýdardy. Prezidenttiń pikirinshe, ondai júie senimdi ári qoldanýǵa ońai jáne ozyq tsifrlyq tehnologiialarǵa negizdelýge tiis.
– Elektrondy plomb, jedel aqparat almasatyn kepildik júiesin qoldaný, sondai-aq «E-tereze» júiesin damytý máselelerin sheshken jón. Bul sharalar taýar tasymalyn jedeldetip, jetkizý tizbegin ońtailandyratyn ortaq tsifrlyq mýltimodaldi dáliz qurýǵa múmkindik beredi. Tsifrlandyrý, týrizm, agroónerkásip kesheni salalarynda birlese jumys atqarýǵa mol múmkindik bar, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń orasan zor áleýetin elderimizdiń igiligi úshin dáiekti ári júieli túrde iske asyrý mańyzdy dep sanaidy.
– Bul – asa mańyzdy. Óitkeni ekonomikalyq integratsiia, eń aldymen, ekonomikalyq ósim men halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa qol jetkizetin negizgi qural. Sáikesinshe, integratsiialyq is-áreketterdiń sátti ne sátsiz bolýyn ońai baǵalaýǵa bolady – biznes pen azamattar Odaq jumysynyń nátijesinde eńbeginiń jemisin kórip, ómir súrý deńgeii jaqsarǵanyn sezinýge tiis. Sonda ǵana olar biliktiń aldaǵy integratsiialyq qadamdaryna senimmen qaraidy. Sondyqtan Odaqty damytýǵa qatysty Qazaqstannyń ustanymy – elderimizdiń ekonomikalyq áleýetin dáiekti túrde arttyrý. Iaǵni, jobalar, tehnologiialar, jumys oryndary, salyqtar. Jalpy, biz kúsh biriktire otyryp, aldymyzǵa qoiǵan barlyq mindetti tabysty atqaratynymyzǵa jáne Eýraziialyq ekonomikalyq odaqty damýdyń anaǵurlym joǵary deńgeiine shyǵaratynymyzǵa nyq senimdimin, – dedi Memleket basshysy.
Prezident sóziniń sońynda kelesi jyly Odaqtyń qurylǵanyna 10 jyl tolatynyn jáne EAEO-nyń mereitoilyq sammitin uiymdastyrý josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi.
– Bul aitýly oqiǵa júrip ótken jolymyzdy muqiiat saralaýǵa jáne Odaqtyń aldaǵy strategiialyq perspektivalaryn aiqyndaýǵa sebep bolýǵa tiis. Osyǵan bailanysty Joǵary keńestiń kelesi otyrysyna eýraziialyq integratsiianyń birinshi kezeńi týraly baiandama ázirleý mindetin Komissiiaǵa júkteýdi usynamyn. Ol qujatta negizgi qorytyndy men jetistikter, sondai-aq aldaǵy integratsiialyq damýǵa qatysty naqty usynystar bolady. Árine, bizdiń integratsiialyq birlestigimizdiń onjyldyǵy – bul tiisti deńgeide atap ótýdi qajet etetin mańyzdy kezeń. Astanada mereitoilyq jiyn ótkizýdiń simvoldyq máni bar. Óitkeni EAEO-ny qurý týraly shartqa Qazaqstan astanasynda qol qoiyldy, – dedi Prezident.
Jiyn qorytyndysy boiynsha birqatar qujat qabyldandy.
