Foto: Akorda.kz
Prezident Qasym-Jomart Toqaev «Kóppoliarly álemdegi eýraziialyq integratsiia» atty II Eýraziialyq ekonomikalyq forýmnyń plenarlyq otyrysyna qatysty. Jiyn suraq-jaýap formatynda ótti, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Moderator Aleksandr Shohin Memleket basshysyna Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń 2025 jylǵa deiingi qabyldanǵan strategiiasynda ózara infraqurylym bailanysy, «Soltústik – Ońtústik» jáne «Batys – Shyǵys» dálizderi jáne úshinshi eldermen aradaǵy qatynastar sekildi perspektivti baǵyttar qamtylǵan ba degen suraq qoidy.
Prezident óz sózinde forýmǵa qatysýshylarǵa iltipat bildire otyryp, jiynǵa shaqyrǵany jáne is-sharany joǵary deńgeide uiymdastyrǵany úshin Resei tarapyna jáne Vladimir Pýtinge rizashylyǵyn bildirdi.
Memleket basshysy 2020 jyly Eýraziialyq ekonomikalyq integratsiiany damytýdyń 2025 jylǵa deiingi strategiialyq baǵyttary qabyldanǵanyn atap ótti.
– Shyn máninde, bul osy salada atqarylǵan jumystarǵa berilgen baǵa boldy. Árine, maqsattar men mindetterdi qaita pysyqtaý kerek. Forýmǵa qatysýshylar jáne áriptesterim Strategiianyń óte mańyzdy, jan-jaqty oilastyrylǵan qujat ekenine kelisedi dep oilaimyn. Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń geografiialyq aýmaǵy orasan zor ekenin eskersek, ózara infraqurylym bailanysyn damytý máselesi asa mańyzdy basymdyqtardyń biri bolyp qala beredi. Bul jerde biz birden eki deńgeide: birinshi – ishkiodaqtyq, iaǵni odaqqa múshe elderdiń kólik jáne kommýnikatsiia salalaryndaǵy integratsiiasy baǵytynda, ekinshi – halyqaralyq, iaǵni kólik-logistika salasyndaǵy halyqaralyq máselelerdi júzege asyrý jáne úshinshi eldermen yntymaqtastyqty damytý aiasynda jumys isteitinimizdi aita ketý kerek. Jahandyq taýar aǵynynyń meilinshe jyldam ózgeriske ushyrap jatqanyn eskersek, qazir jan-jaǵymyzdy jiti baqylap, búkil aimaqta barynsha trend qalyptastyrý óte mańyzdy. Shyǵysymyzda tutas qurlyqty strategiialyq turǵyda bailanystyrýdy kózdeitin mańyzdy ári aýqymdy bastama – QHR-dyń «Bir jol – bir beldeý» jobasy bar. Soltústik – Ońtústik jelisindegi saýda-ekonomikalyq qatynasqa suranys birneshe ese artty. Biz, shyn máninde, osy úderisterdiń bel ortasyndamyz. Qalyptasyp kele jatqan osy jahandyq ekonomikada bizdiń qandai ról atqaratynymyz ózimizge bailanysty. Ótken jyldyń oqiǵalary «Soltústik – Ońtústik» kólik dálizin «jańa jahandyq logistikanyń» basty elementi retinde damytý qajet ekenin taǵy da anyq baiqatty. Atalǵan meridiandy dáliz Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytynyń endigimen sáikes keledi. Sondyqtan eki baǵytty da úilesimdi ári júieli túrde damytsa, birin-biri tolyqtyra túsetinin kórip otyrmyz. Bul tek ónerkásip, kólik jáne ekonomika salalaryn damytpaidy. Sondai-aq bul baǵyttar alyp Eýraziia keńistigindegi ózara qarym-qatynas pen kooperatsiiany túbegeili ózgerte alady. Men bul týraly beker aityp otyrǵan joqpyn. Óitkeni dál qazir kólik logistikasy halyqaralyq yntymaqtastyqta alǵa shyqty. Shyn máninde, halyqaralyq naryqta kólik baǵdarlaryna, logistikaǵa jáne basqa da salalarǵa ielik etý úshin kúres júrip jatyr. Bul – barlyq memleket úshin paidaly biznes. Eýraziialyq ekonomikalyq odaq osy baǵytta mańyzdy ról atqarýǵa tiis dep oilaimyn. Odaqtyń eń basty saiasi jáne ekonomikalyq seriktesi – Qytai Halyq Respýblikasymen tiimdi qarym-qatynas jasaýdyń mańyzy zor. Qytai – eń iri júk jóneltýshi ári eń iri tutynýshy el, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy forým qatysýshylaryna ótken aptada QHR-ǵa memlekettik saparmen barǵanyn, sapar aiasynda Sian qalasyndaǵy qurǵaq portta Qazaqstannyń logistikalyq ortalyǵynyń irgetasyn qalaǵanyn jetkizdi. Prezident bul port Ortalyq Aziiaǵa, Eýropaǵa, Túrkiiaǵa jáne Iranǵa tikelei konteiner poiyzdaryn jóneltetin negizgi habqa ainalatynyna senimdi. Sonymen qatar Baqty – Aiagóz ýchaskesinde temirjol bailanysyn iske qosý jáne QHR baǵytynda bólek shekara ótkelin salý josparlanyp otyr.
– Biz Reseimen nátijeli yntymaqtastyq qurýǵa niettimiz. Sebebi bul joba tek Qazaqstannan ǵana emes, Batys Sibirden de QHR-ǵa taýar jetkizý merzimi men qashyqtyǵyn edáýir qysqartady. Taǵy bir mańyzdy másele. Fizikalyq infraqurylymdy damytýdan bólek, «jumsaq» infraqurylymdy qalyptastyrýǵa basa mán berý qajet. Iaǵni, tsifrlandyrý, kedendik ákimshilendirý isin ońtailandyrý jáne ákimshilik júktemeni azaitý. Jalpy, qazir biz Eýraziiada buryn-sońdy bolmaǵan jańa kólik qurylymyn qalyptastyryp jatyrmyz desek, artyq aitqandyq emes. Bul iske tyńǵylyqty ázirlikpen ári jumyla kirissek, birshama ekonomikalyq jáne saiasi paidaǵa kenelemiz. Bizde tolyqqandy jáne konstrýktivti halyqaralyq yntymaqtastyqtyń qanshalyqty mańyzdy ekendigi týraly ortaq túsinik bar dep oilaimyn. Jalpy, EAEO halyqaralyq yntymaqtastyqty damytýǵa basymdyq berip, óziniń tanymaldyǵyn, sonymen qatar halyqaralyq qaýymdastyqtaǵy bedelin arttyrýǵa tiis. Árine, Eýraziialyq odaqtyń bedeli osy uiymdaǵy birlesken jumysymyzdyń naqty nátijelerine negizdelýge tiis. Sondyqtan Qytaimen, Úndistanmen, Vetnammen, Iranmen, Mysyrmen, Izrailmen, Serbiiamen jáne basqa da seriktestermen belsendi qarym-qatynas jasaý – Odaqtyń kemeldene túskenin jáne onyń saýda-ekonomikalyq turǵydan tartymdy ekenin bildiretin mańyzdy kórsetkish. Ótken jyldan beri Indoneziiamen jáne Birikken Arab Ámirlikterimen erkin saýda jóninde kelisim jasaý týraly kelissóz júrgize bastadyq. Men bul baǵyttardy óte mańyzdy dep sanaimyn. Sondyqtan Eýraziialyq komissiia shuǵyl ári jaýapty jumys atqarady dep senemin, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Prezident Odaqty damytýdyń jańa basymdyqtaryn anyqtaý qajettigine nazar aýdardy.
– Kez kelgen isti qolǵa alǵanda árdaiym qazirgi problemalardy ǵana sheship qoimai, keleshektegi jumysty da josparlaý kerek ekeni sózsiz. Sondai-aq ainaladaǵy jaǵdaidyń ózgerýine baisaldy qaraý kerek. Munyń báriniń berik negizi bolýǵa tiis. Irgetasy neǵurlym myǵym bolsa, soǵurlym myqty ári uzaqqa tózimdi ǵimarat salýǵa bolady. Al bizdiń Odaqtyń irgetasy ne? Odaq týraly kelisimdi tolyqqandy júzege asyrý negizgi másele jáne solai bola beredi. Qazaqstan 2015 jylǵy Sharttyń negizinde dál osy integratsiiany qoldaitynyn taǵy da atap ótkim keledi. Iaǵni, «tórt erkindik» jáne infaqurylymǵa teń dárejede qoljetimdilik, ádil báseke, teń quqyq jáne ulttyq múddeni eskerý sekildi negizgi qaǵidattar múltiksiz saqtalýy kerek. Bul – bizdiń ortaq isimizdiń negizgi qaǵidattary. Qazaqstan dál osy qaǵidattardy ilgeriletedi. Qazir turaqty túrde týyndaityn kedergiler men shekteýler týraly kóptegen derekti tizbeleitin ýaqyt emes dep oilaimyn. Men bul jaǵdaidy shielenistirýdi jaqtamaimyn. Biraq týyndaǵan máselelerdi osynda sheshý kerek. Bul jerde táýekel óte joǵary. Buǵan deiin aitqanymdai, bul – bizdiń Odaqtyń bedeli. Biz, eń aldymen, óz halyqtarymyzǵa Odaqtyń mańyzdylyǵyn, onyń tiimdiligin kórsetýimiz kerek. Ol úshin jan-jaqty pysyqtalǵan, durys sheshimder qajet. Integratsiianyń óte kúrdeli protsess ekenin túsinemin. Bul - barlyq ulttyq múddeni bir arnaǵa toǵystyratyn óte názik jumys. Biraq biz bul jumysty ózara kelise otyryp júrgizýimiz kerek. Bizge naqty nátijeler qajet. Alǵa qoiylǵan jáne jariialanǵan maqsattardyń basym bóligine áli de qol jetkizilmedi. Sondyqtan, eń aldymen, Odaq aiasyndaǵy yntymaqtastyqtyń negizgi mindetteriniń oryndalýyn sońyna deiin jetkizýge basa mán berýimiz qajet dep oilaimyn. Muny istemesek, aldymyzǵa asqaq maqsattar qoiý qiyn. Jańa nárseni engizbesten buryn osyǵan deiin birge josparlaǵan dúnielerdi iske asyrýǵa barynsha kúsh salýymyz qajet. Ekonomikalyq integratsiia túpki maqsat emes. Bul tek uiymǵa múshe memlekeketterdiń ekonomikasyn damytýdyń jáne halyqtarynyń ál-aýqatyn jaqsartýdyń bir quraly ekenin túsiný mańyzdy. Sondyqtan ekonomikalyq integratsiianyń jetistigi strategiialar, kelisimder jáne sheshimderdiń sanymen emes, kerisinshe, jańa óndirister, tehnologiialar jáne jumys oryndarymen baǵalanady. Biz úshin EAEO aiasyndaǵy integratsiia, eń aldymen, ekonomikalyq sipatqa ie. Árine, strategiiada aitylǵan kez kelgen basqa salanyń mańyzy bar. Biraq olardy ekonomika turǵysynan qarastyrý kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aitýynsha, Qazaqstan TMD, UQShU aiasynda, sondai-aq ekijaqty yntymaqtastyq sheńberinde jaqyn seriktesterimen áleýmettik, mádeni, gýmanitarlyq yntymaqtastyqty damytýǵa daiyn. Formattardy aralastyrý bastapqy maqsattan aýytqyp, resýrstardy zaia ketirýge ákep soqtyrýy múmkin.
Sonymen qatar forýmda Resei Prezidenti Vladimir Pýtin, Belarýs Prezidenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyzstan Prezidenti Sadyr Japarov, Armeniia vitse-premeri Mger Grigorian jáne Eýraziialyq ekonomikalyq komissiia alqasynyń tóraǵasy Mihail Miasnikovich sóz sóiledi. Sondai-aq QHR Tóraǵasy Si Tszinpinniń beineúndeýi kórsetildi.
